Đại đội C58 – Nửa thế kỷ và lời tri ân một thế hệ những người lính

Ban Liên lạc C58 Hà Bắc chụp ảnh chung với nguyên Chỉ huy Đại đội năm 1976.

1. Những bộ quân phục mới tinh sau ngày đất nước thống nhất

Ngày 13/10/1976, chưa đầy một năm rưỡi sau này 30/4/1975. Niềm vui chiến thắng vẫn còn rạng rỡ trong mỗi mái nhà, mỗi làng quê. Những người lính trở về từ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được đón bằng nước mắt và nụ cười. Những chàng trai vừa lớn nhìn màu xanh áo lính bằng niềm ngưỡng mộ, tự hào.

Trong không khí ấy, 100 thanh niên nhập ngũ bước vào đội hình Đại đội C58. Bộ quân phục mới tinh trên người họ dường như cũng mang ánh hào quang của ngày 30/4/1975. Đó là màu áo của những người đã đi qua Trường Sơn, tiến vào Dinh Độc Lập, làm nên ngày thống nhất. Giờ đây, màu áo ấy được trao cho một lớp người mới, cùng với trách nhiệm giữ gìn thành quả mà cha anh đã đánh đổi bằng biết bao xương máu. Họ chưa thể biết hết những thử thách đang chờ mình. Trước mắt là đời sống quân ngũ, là những bài học đầu tiên để từ một thanh niên trở thành người chiến sĩ.

Nửa thế kỷ sau, trong bản viết tay chuẩn bị cho cuộc gặp mặt, ông Nguyễn Trường Thịnh, nguyên Trung đội trưởng B2–C58, nhắc lại những ngày ấy bằng giọng của một người anh nhớ về đàn em. Ông nhớ những chàng thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi; nhớ bài học xếp hàng, điểm danh, động tác đứng nghiêm, nghỉ, đi đều bước; nhớ buổi sáng thứ hai chào cờ, đọc mười lời thề danh dự của quân nhân.

Rồi những bài tập xạ kích, bắn đạn thật, những giờ trên bãi tập, những cuộc hành quân đêm vượt núi. Cả những lần hành quân để người chỉ huy phán đoán phương hướng qua địa hình cũng trở thành kỷ niệm không thể quên.

Từ những việc tưởng nhỏ ấy, người lính học cách sống có kỷ luật, biết chịu trách nhiệm về mình và biết nghĩ đến người bên cạnh. Một hàng quân chỉ thẳng khi từng người đứng đúng vị trí. Một cuộc hành quân chỉ trọn vẹn khi không bỏ lại đồng đội phía sau. Những bài học đầu đời quân ngũ đã theo họ suốt những năm tháng sau này.

Báo cáo của Ban liên lạc nhắc đến công lao quản lý, giáo dục, rèn luyện của các cán bộ đại đội, trung đội, gọi họ là “những người thầy đầu tiên” trong cuộc đời chiến sĩ. Cách gọi ấy giản dị mà chính xác. Bởi ngoài kiến thức quân sự, những người thầy mặc áo lính còn trao cho lớp thanh niên mới nhập ngũ một nếp sống, một ý thức về danh dự và một tình nghĩa bền lâu.

Kết thúc khóa huấn luyện, các chiến sĩ được điều động về những cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh: ban chỉ huy quân sự các huyện, thị, vệ binh, quân cảnh, trinh sát, thông tin, văn thư bảo mật, hành chính, công binh… Có người tiếp tục được đào tạo chuyên môn, kỹ thuật; có người được lựa chọn đi học để trở thành sĩ quan. Họ tiếp tục được điều về các đơn vị Quân đoàn, Quân khu công tác và chiến đấu trên nhiều mặt trận ở khắp các vùng miền trên cả nước.

Đội hình ban đầu dần chia về nhiều hướng. Nhưng từ đó, C58 trở thành một địa chỉ chung trong ký ức. Nhắc đến tên đơn vị là nhắc đến ngày đầu mặc áo lính, đến người chỉ huy đầu tiên, đến đồng đội đã cùng mình trưởng thành.

2. Hào quang chiến thắng và những cuộc chiến chưa khép lại

Điều khiến câu chuyện C58 có ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc gặp mặt là thời điểm những người lính ấy lên đường. Họ nhập ngũ sau ngày toàn thắng. Họ thuộc lớp thanh niên tiếp nhận niềm tự hào của một dân tộc vừa giành lại độc lập, thống nhất. Nhưng hòa bình mà cả nước khao khát chưa thể trở thành sự bình yên lâu dài trên mọi miền biên giới và biển đảo của Tổ quốc.

Ở phía Tây Nam, quân dân ta phải chiến đấu bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ cuộc sống của nhân dân, rồi cùng nhân dân Campuchia đánh đổ chế độ diệt chủng. Sau đó là mười năm quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tiếp tục giúp bạn bảo vệ thành quả cách mạng, hồi sinh đất nước. Ở phía Bắc, cuộc chiến đấu bắt đầu ngày 17/2/1979; những căng thẳng và chiến sự biên giới còn kéo dài đến năm 1989.

Như vậy, phía sau ngày 30/4/1975 vẫn còn hơn một thập niên đầy gian khổ, mất mát. Những người mẹ vừa đón con trở về lại tiễn những người con khác lên đường. Những mái nhà vừa thôi lo tiếng bom lại thấp thỏm trước tin chiến sự. Lớp thanh niên tưởng sẽ dành tuổi trẻ để dựng xây trong hòa bình tiếp tục cầm súng giữ nước.

C58 là một đơn vị trong thế hệ ấy. Theo tư liệu của Ban liên lạc, một số chiến sĩ sau này đã hành quân lên biên giới phía Bắc, tham gia bảo vệ vùng đất địa đầu Tổ quốc. Từ đội hình huấn luyện ở Hà Bắc, họ bước vào những nhiệm vụ mới, với sự rèn luyện của ngày đầu quân ngũ và tình đồng đội đã được vun đắp.

Tư liệu hiện có chưa cho phép kể đầy đủ từng trận đánh, từng chặng đường của mỗi người. Nhưng chỉ riêng sự chuyển tiếp từ thao trường đến tuyến biên giới cũng đủ nhắc chúng ta rằng: màu áo họ khoác ngày nhập ngũ không chỉ mang niềm vinh dự. Nó còn mang một lời cam kết, sẵn sàng đi đến nơi Tổ quốc cần.

CCB Đặng Vương Hưng - nguyên Tiểu đội trưởng A2, B2 của C58 năm 1976.

Khi nhắc đến thế hệ người lính bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và làm nhiệm vụ quốc tế, cần nhớ đến cái giá rất lớn của những năm tháng ấy. Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đã hy sinh trên đất Campuchia. Biết bao người lính khác ngã xuống trên những miền biên giới của Tổ quốc, để lại tuổi xuân giữa núi rừng, để lại những cuộc chờ đợi không có ngày đoàn tụ.

Trong số họ, có những người lên đường khi niềm vui thống nhất còn nguyên vẹn. Có người chưa kịp lập gia đình. Có người chỉ để lại một tấm ảnh, vài lá thư và những dòng địa chỉ viết vội. Nhiều gia đình đến hôm nay vẫn tiếp tục hành trình tìm kiếm người thân.

Bởi vậy, tri ân thế hệ người lính sau năm 1975 cần đi cùng sự thấu hiểu. Cần nhìn thấy phía sau những năm tháng được gọi là hòa bình vẫn có người sống trong chiến hào, vẫn có những chuyến cáng thương, những lần tiễn biệt đồng đội và những người mẹ không còn được gặp con.

Báo cáo của Ban liên lạc C58 cho biết: những đồng đội của đơn vị tham gia chiến đấu đã trở về. Đó là may mắn lớn của họ và gia đình. Trong ngày gặp lại, niềm vui ấy càng khiến người ta nghĩ đến hàng vạn người lính cùng thế hệ đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường.

Sự trở về cũng mở ra một chặng đường cống hiến mới. Có người tiếp tục phục vụ trong quân đội, công an; có người trở thành cán bộ giảng dạy, đào tạo các thế hệ sĩ quan; có người chuyển ngành, trở về lao động, làm việc tại địa phương. Những con đường khác nhau cùng bắt đầu từ một hàng quân. Điều còn lại trong họ là ý thức trách nhiệm, sự bền bỉ và tình nghĩa với người đã cùng mình đi qua tuổi trẻ.

3. “Không biết mình còn được gặp đồng đội bao nhiêu lần nữa đây”?

Những người lính C58 vừa tổ chức gặp mặt cảm động tại Nhà khách thành phố Bắc Ninh, nhân  kỷ niệm 50 năm ngày nhập ngũ. Theo báo cáo tại cuộc gặp, 58 người có mặt trong số 61 người đăng ký. Theo thống kê trong báo cáo, trong 100 chiến sĩ của đại đội ngày ấy, Ban liên lạc đã liên hệ được 67 người, còn 11 người chưa liên lạc được. Đặc biệt, có 22 người đã mất vì di chứng chiến tranh và bệnh tật. Những con số ấy nhắc người còn sống nâng niu từng cuộc gặp, từng lời hỏi thăm. Với những đồng đội chưa tìm được, hành trình kết nối vẫn cần tiếp tục.

Phía sau con số ấy là công sức tìm kiếm, kết nối những đồng đội đã xa nhau qua nhiều chặng đời. Nhóm liên lạc C58 được lập ngày 07/8/2026. Từ những cuộc gọi, những lần hỏi thăm, những mối quen biết ở các địa phương, người này tìm được người kia, ký ức nối lại ký ức.

Bản viết tay của ông Nguyễn Trường Thịnh cho thấy niềm xúc động của một người chỉ huy cũ khi nhận tin mời. Ông nhắc đến tuổi tác, đến sự suy giảm thể lực, rồi nói niềm mong được trở lại Hà Bắc để gặp những người lính của mình. Nhiều cựu chiến binh có chung tâm sự “Không biết mình còn được gặp đồng đội bao nhiêu lần nữa đây”?

Năm mươi năm trước, họ là những chàng trai mười tám, đôi mươi. Năm mươi năm sau, phần lớn đã là ông, là bà; người còn khỏe, người mang bệnh; mái tóc và gương mặt đều đã in dấu thời gian. Nhưng trong lời của nguyên Trung đội trưởng, họ vẫn là “các em”.

Cách xưng hô ấy giữ nguyên tình cảm của một thời. Nó khiến khoảng cách nửa thế kỷ bỗng trở nên gần gũi. Người chỉ huy già vẫn nhìn thấy phía sau mái tóc bạc những gương mặt trẻ từng đứng trước mình trên thao trường.

Ông viết: “Không biết mình còn được gặp các em bao nhiêu lần nữa đây.” Một câu hỏi không chờ lời đáp, nhưng khiến người đọc phải dừng lại. Nó chứa cả niềm vui đoàn tụ lẫn nỗi lo của tuổi già. Những người từng vượt qua gian khổ, từng đi qua chiến tranh, giờ hiểu rằng mỗi lần gặp nhau đều đáng quý, bởi thời gian dành cho họ không còn nhiều như trước. Ai cũng mong Ban liên lạc thường xuyên duy trì những cuộc gặp nghĩa tình. Lời mong ấy cũng là một cách giữ gìn lịch sử: giữ tên người, giữ câu chuyện, giữ tình cảm giữa những người từng sống chung trong một đội ngũ.

Hạnh phúc là gì với một cựu chiến binh, khi đã bước qua tuổi 60 của cuộc đời?

Ngày 13/10/2026, tròn nửa thế kỷ từ ngày Đại đội C58 được thành lập, hình ảnh 100 chiến sĩ trong bộ quân phục mới tinh vẫn gợi niềm xúc động. Họ mang theo hào quang chiến thắng của cha anh, rồi bằng tuổi trẻ của mình tiếp tục gánh vác trách nhiệm bảo vệ và dựng xây đất nước.

Nhớ về C58 Hà Bắc, cũng là nhớ về cả một thế hệ người lính đã trở về từ chiến trường Campuchia, từ Lai Châu, Vị Xuyên, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh và nhiều vùng biển đảo xa xôi của Tổ quốc… Xin tri ân những người đã ngã xuống và cả những người may mắn trở về, nhưng còn mang thương tích, bệnh tật và ký ức chiến trường. Gìn giữ những lời kể khi nhân chứng vẫn còn có thể kể cho chúng ta nghe.

Bởi một ngày nào đó, những cuộc gặp sẽ thưa dần. Nhưng nếu tên tuổi, câu chuyện và nghĩa tình của họ được lưu giữ, con cháu vẫn sẽ biết: có một lớp người đã khoác bộ quân phục mới tinh sau ngày đất nước thống nhất, mang niềm tin vào hòa bình, và sẵn sàng dành cả tuổi xuân để giữ gìn hòa bình ấy.

Bắc Ninh, 13/10/2026
Đặng Vương Hưng