Gìn giữ những giá trị gốc trước nguy cơ mai một
Trước những biến đổi của thị trường tiêu dùng và nhịp sống hiện đại, làng nghề tranh dân gian Đông Hồ đang đối mặt với không ít thách thức. Quy mô sản xuất thu hẹp, nhu cầu đối với tranh dân gian có nhiều thay đổi, kéo theo nguy cơ thất lạc các bản khắc gỗ cổ và những tri thức truyền thống gắn với nghề làm tranh. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và đưa Trung tâm Bảo tồn Tranh dân gian Đông Hồ vào hoạt động là một bước đi thiết thực nhằm tập hợp, gìn giữ và phát huy những giá trị di sản còn được lưu truyền.
Tại đây, các tác phẩm tiêu biểu thuộc nhiều nhóm đề tài như chúc tụng, sinh hoạt đời sống, lịch sử và thờ cúng được sưu tầm, phân loại và bảo quản và giới thiệu đến công chúng. Việc tổ chức, hệ thống hóa tư liệu và hiện vật theo hướng khoa học tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu di sản. Qua đó, những giá trị về bố cục, màu sắc, hình tượng và kỹ thuật chế tác tranh Đông Hồ có thêm cơ hội được bảo vệ, tiếp nối trong đời sống văn hóa đương đại.
Trao truyền tri thức dân gian
Bảo tồn không dừng lại ở việc cất giữ hiện vật trong tủ kính, mà là giữ cho giá trị của di sản tiếp tục được thấu hiểu. Công tác thuyết minh tại Trung tâm đóng vai trò là chiếc cầu nối di sản với công chúng, giúp những câu chuyện văn hóa truyền thống trở nên gần gũi hơn với đời sống hôm nay.
Thông qua từng bài thuyết minh bài bản, đội ngũ cán bộ trực tiếp giải mã cho du khách ý nghĩa triết lý ẩn sau từng bố cục, hình tượng cũng như sự kỳ công trong phương pháp chế tác màu thủ công. Việc chuyển giao tri thức này góp phần giúp công chúng hiểu rõ hơn giá trị của tranh dân gian, đồng thời nâng cao nhận thức về sự cần thiết phải gìn giữ nghề thủ công truyền thống.
Nỗ lực gieo mầm di sản trong lòng du khách
Một trong những hướng phát huy giá trị di sản là tạo điều kiện để công chúng trực tiếp tham gia vào quá trình tìm hiểu và thực hành. Tại khu trải nghiệm, du khách có cơ hội tiếp cận các công đoạn in tranh thủ công, qua đó cảm nhận rõ hơn sự tỉ mỉ trong từng thao tác và những yêu cầu kỹ thuật của nghề làm tranh Đông Hồ.
Việc nhập cuộc trực tiếp này giúp thế du khách trân trọng công sức của nghệ nhân đồng thời còn gieo những hạt giống tình yêu văn hóa, tạo nền tảng vững chắc cho sự tiếp nối di sản trong tương lai.
Nỗ lực của Bắc Ninh thông qua việc vận hành Trung tâm Bảo tồn Tranh dân gian Đông Hồ là một minh chứng cụ thể cho cam kết bảo vệ di sản bài bản và dài hạn. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lưu giữ hiện vật, truyền dạy tri thức và tổ chức thực hành, Trung tâm đang từng bước khẳng định giá trị bền vững của dòng tranh dân gian trăm năm trong dòng chảy văn hóa đương đại.
