Tình trạng El Nino được dự đoán kèo dài từ những tháng nửa cuối năm 2023 tới năm 2024. Điều này đã trở thành nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng hạn hán, thiếu nước trầm trọng.
Những tháng đầu hè vừa qua, tình trạng hạn hán kéo dài tại Việt Nam là một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của El Nino. Trong lịch sự đã ghi nhận năm 2016 là năm nắng nóng đỉnh điểm mà nguyên nhân chính là do El Nino. Hiện tượng thời tiết cực đoan này được dự báo sẽ quay trở lại và diễn ra trên quy mô rộng lớn hơn, trong thời gian dài hơn, gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn do sự kết hợp của khủng hoảng khí hậu gia tăng trên toàn cầu.
Nhiệt độ ở bề mặt các đại dương tăng lên nhanh chóng do El Nino cộng hưởng với biến đổi khí hậu nhân tạo. Ảnh minh hoạ: NOAA.Hạn hán dẫn tới tình trạng thiếu nước trầm trọng
Trong riêng tháng 6 vừa qua, nhiều địa phương trên toàn miền Bắc ghi nhận tình trạng hạn hán nghiêm trọng, mưa ít khiến lượng nước tại các sông, hồ chạm mức đáy. Không chỉ ảnh hưởng đến tình hình sản xuất các ngành nông nghiệp, kinh tế của người dân, mà nó còn gây ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống do thiều nguồn nước sạch, nguồn đỉện sinh hoạt được khai thác từ sông ngòi.
Một đoạn sông Đà cạn trơ đáy, khô hạn, nứt nẻ (nguồn: Bộ Công Thương) Riêng ở sông Đà, lượng nước giảm mạnh, nhiều đoạn cạn trơ đáy gây ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng khai thác nước sạch sinh hoạt bởi Nhà máy nước sạch Sông Đà hiện đang sử dụng nước từ hồ chứa sông Đà để cung cấp nước cho khu dân cư tại các quận Hà Đông, Thanh Xuân, Nam Từ Liêm và một phần nhiều quận, huyện tại Hà Nội. Người dân sinh sống quanh khu vực sông Đà cũng vô cùng bất lực do không có đủ nước tưới tiêu, nhiều hoa màu, lúa, lương thực chết khô.
Bên cạnh thiếu nước sinh hoạt, tình trạng thiếu điện cũng xảy ra. Các nhà máy thủy điện liên tục phải dừng hoạt động do thiếu nước. Theo ông Mai Đức Tiệp – hiện đang là quản đốc phân xưởng vận hành, Nhà máy thủy điện Sơn La cho biết: Đây là lần đầu trong 13 năm từ khi nhà máy đi vào hoạt động, mực nước hồ thủy điện tụt xuống mức thấp kỉ lục 175m và đây cũng là mực nước chết, nhiều tổ máy đã phải dừng hoạt động do lượng nước đổ về quá thấp. Điều này cũng đã xảy ra đối với thuỷ điện Lai Châu và nhiều thuỷ điện khác trên lưu vực sông Đà.
Thủy điện Sơn La dừng hoạt động do nước hồ thủy điện chạm mức chết (Nguồn: Bộ Công thương)Hiện trên dòng sông Đà bao gồm cả các nhánh có tới 5 thuỷ điện đó là: Hòa Bình có công suất hơn 1900 MW, Thủy điện Sơn La công suất 2400 MW, Lai Châu là 1.200 MW và Nhà máy Thủy điện Huội Quảng (520 MW), có công suất nhỏ nhất là Thủy điện Bản Chát (180 MW).
Với tổng công suất lên tới hơn 6.000 MW, các thuỷ điện thuộc lưu vực sông Đà đang phải cung cấp sản lượng điện khoảng 25 tỷ kWh mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia, đảm bảo điện cho miền Bắc và thủ đô Hà Nội.
Điển hình như tại Hà Nội, lượng điện cung cấp đang thiếu hụt lớn, nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp, hàng quán, địa điểm công công đều được giảm bớt lượng tiêu thụ điện, bên cạnh đó Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng liên tục phải đưa ra thông báo cắt điện luận phiên các quận, huyện trên toàn thành phố.
Theo báo cáo mới nhất từ cục Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công Thương), nhiều nhà máy thủy điện đã phải dừng hoạt động do mực nước hồ không bảo đảm như Sơn La, Lai Châu, Huội Quảng, Thác Bà, Tuyên Quang, Bản Vẽ, Hủa Na… tình hình nắng nóng gay gắt cộng với tác động mạnh mẽ của hiện tượng El Nino trên cả nước đã làm tăng nhu cầu điện sinh hoạt của nhân dân, kết hợp với tình trạng nước về các hồ thủy điện rất thấp đã gây ảnh hưởng rất lớn đến việc cung ứng điện.
Nguyên nhân khiến thời tiết cực đoan kéo dài
El Nino là thuật ngữ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên một cách dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, nó thường kéo dài từ 8 đến 12 tháng hoặc lâu hơn, với chu kì xuất hiện 3 - 4 năm một lần, song cũng có khả năng xuất hiện dày hơn hoặc thưa hơn. Khoa học đã chứng minh được rằng hiện tượng El Nino có phạm vi ảnh hưởng trên toàn cầu và cũng chính là nguyên nhân của một số hiện tưọng như: Hạn hán, mưa bão, lụt lội ở tùy từng vùng. Đây tuy là hiện tượng thiên nhiên, nhưng sau khi cộng hưởng với sự nóng lên toàn cầu do khí nhà kính con người tạo ra, nó trở nên khó lường và cực đoan hơn rất nhiều.
Hà Nội nắng nóng, người tham gia giao thông phải sử dụng đủ loại mũ, áo, kính che chắn khỏi nắng rát (Ảnh: Diễm Hương)Khi Trái đất nóng lên, El Nino được dự báo là sẽ trở nên khắc nghiệt hơn, tại các nước Đông Nam Á, năm nay sẽ có ít mưa hơn, hạn hán kéo dài, nắng nóng gay gắt cùng nhiệt độ vào mùa hè có thể đạt mức cao đỉnh điểm. Những đợt bão, áp thấp nhiệt đới càng trở nên khó lường và có tính chất dị thường hơn. Riêng ở Việt Nam, nhiệt độ trung bình mùa hè có thể tăng thêm 1oC, thiên tai, mưa bão sẽ có diễn biến phức tạp hơn.
Cần chủ động, tích cực thực hiện các biện pháp ứng phó
Để ứng phó với nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán do El Nino, công tác dự đoán cần được quan tâm, đầu tư kịp thời, chính vì vậy Tổng cục Khí tượng Thủy văn đã có Công văn cảnh báo tác động của El Nino để báo cáo Ban Chỉ đạo quốc gia về Phòng chống thiên tai, từ đó xây dựng những phương án thiết thực nhất như việc Thủ tướng chính phủ đã ban hành Công điện số 397/CĐ-TTg ngày 13/5/2023 tới tất cả các bộ, ban, ngành, địa phương có liên quan.
Về phía người dân, đặc biệt trong mùa hè nắng nóng, các hộ gia đình, kinh doanh, sản xuất cần sử dụng điện và nước sạch ở mức hợp lí, tiết kiệm hơn, tránh gây ra tình trạng nhu cầu tiêu dùng vượt quá nguồn cung.
Thiết kế & Concept: Bình An
