Gặp Pù Lầu Xúi người H'Mong ở Chế Cu Nha, huyện Mù Cang Chải - Yên Bái vào đúng trưa nắng. Thấy bà cõng trên lưng bốn bao tải to vật, cao ngất chứa toàn vỏ chai nhựa, và các loại túi nylon đã qua sử dụng, đã thế tay phải còn cầm thêm một túi to đựng vỏ chai nữa. Mắt bà luôn lia lia mọi ngóc nghách như thể không muốn sót một cái vỏ chai hay một mảnh nylon nào.
Chụp vội vàng cảnh bà tay xách, lại đang cõng trĩu lưng, mắt liếc ngang liếc dọc tìm vỏ chai, mà lòng cảm thấy áy náy, cứ như mình làm sai sai cái gì đấy.
Bà vẫn mải mê nhìn xuôi, nhìn ngược, bước chân của bà có vẻ dứt khoát khi sang đường. Bất chợt bà chằm chằm nhìn mình đang chụp ảnh bà, cứ như thể mình từ trên trời rơi xuống.
Bắt chuyện, tính hỏi thăm xã giao... Pù Lầu Xúi chả thèm nói một câu, cứ chắc chân từng bước, bỏ lại sự ngượng nghịu ngơ ngác của thằng chụp ảnh.
May quá, gặp được chàng thanh niên chăn dê bèn hỏi chuyện mới biết. Bà họ Pù Lầu tên Xúi hơn 60 tuổi rồi, là người H'Mong ở mãi tít trên đỉnh núi ở Chế Cu Nha. Chả biết tiếng kinh, tai lại hơi nặng nặng nữa. Cùng gia đình sống lâu đời ở trên đỉnh núi cao nhất của Chế Cu Nha này, có chồng, có con, có cháu, ruộng nương làm cũng tàm tạm, vẫn phải nhờ chính phủ cứu đói đấy.
Vài năm nay, hễ đi nương là bà lại mang theo dăm cái bao. Xong việc trên nương về, là tranh thủ nhặt vỏ chai, nylon rơi vãi ven đường. Cái tốt thì dùng chứa nước suối hứng khe để đi nương, cái không tốt thì túm vào một góc, cạnh bãi trâu buộc, hẹn người đi thu mua dưới xuôi lên, bán cho họ lấy tiền mua muối, mua cá khô. Thi thoảng còn đổi lấy vài cây kem ò e cho lũ trẻ mút.
Bà ấy nói ... nhặt vỏ chai vui cái bụng lắm, giờ không thấy đồ dùng vứt lung tung nữa. Vui cái mắt, khỏe cái người.
Cũng có người cười đấy, họ kêu là dở người. Đi nương xong, sao không về với con với cháu, hay nhặt thêm gùi củi khô về dùng. Nhặt mấy cái linh tinh làm gì?
Có lần bà cũng nghỉ, chả nhặt nữa, nhưng được vài hôm thì thấy nhiều nhiều... Đám xe khách, xe tải chạy qua bừa lắm. Đi qua đường là cứ vứt sau khi ăn uống no rồi. Vỏ chai, túi nylon cứ nhiều lên, rải rác cả con đường của Chế Cu Nha. Mà ở nơi heo hút này, cái tay của người già lại muốn làm, nên bà lại đi nhặt.
Thế đấy.. Pù Lầu Xúi nhặt vui cái bụng mà.
Nghe chàng chăn dê kể, kính nể bà.
Người đàn bà cứ lầm lũi làm cái việc cho là đúng, chả nói năng gì mà cứ còng lưng như con trâu cày trên nương đá. Người đâu mà chỉ lo sạch sẽ cho mọi người, sạch cho con đường, nể bà Xúi quá.
Đi qua, vô tình biết tận mắt, nghe tận tai, tấm lòng tử tế của Pù Lầu Xúi, người H'Mong sống trên đỉnh núi xa lắc ở Chế Cu Nha Mù Cang Chải mà khâm phục.
22/4/2023.
