Từ chiến công lịch sử đến di sản của các thế hệ
Ngày 24/4/1972 là dấu mốc không thể phai mờ trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc. Bằng cuộc tiến công mạnh mẽ, quân và dân ta đã giải phóng cụm cứ điểm Đăk Tô – Tân Cảnh, làm tan rã một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của đối phương ở Bắc Tây Nguyên. Chiến thắng không chỉ tạo chuyển biến có ý nghĩa chiến lược trên chiến trường mà còn góp phần mở ra những điều kiện thuận lợi cho quá trình giải phóng Tây Nguyên.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những địa danh Đăk Tô, Tân Cảnh vẫn mang trong mình ký ức về một thời kỳ đấu tranh gian khổ, nơi ý chí kiên cường, tinh thần quả cảm và sự hy sinh của nhiều thế hệ đã góp phần làm nên thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc. Giá trị của chiến thắng vì thế không chỉ nằm trong những trang sử mà còn hiện diện trong đời sống tinh thần, trong nhận thức và trách nhiệm gìn giữ truyền thống của cộng đồng hôm nay.
Với những giá trị lịch sử đặc biệt, Khu di tích Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016. Đây là sự ghi nhận đối với tầm vóc của một sự kiện lịch sử quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu về trách nhiệm bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di tích trong bối cảnh phát triển mới.
Di tích lịch sử không đơn thuần là nơi lưu giữ những dấu tích của quá khứ. Đó còn là không gian kết nối các thế hệ, giúp lịch sử được tiếp cận bằng những trải nghiệm trực quan, sinh động; qua đó bồi đắp lòng yêu nước, ý thức cộng đồng và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Chính từ nhận thức ấy, việc đầu tư xây dựng, tu bổ và hoàn thiện Khu di tích Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi chỉnh trang một công trình tưởng niệm thông thường.
Không gian di tích được đầu tư đồng bộ, kết nối các giá trị lịch sử
Với tổng mức đầu tư 60 tỷ đồng, quy mô khoảng 5ha, Khu di tích Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh được xây dựng theo định hướng hình thành một quần thể kiến trúc thống nhất, kết hợp hài hòa giữa không gian tưởng niệm, trưng bày tư liệu lịch sử và cảnh quan phục vụ hoạt động tham quan.
Các hạng mục công trình được tổ chức theo hướng tạo nên một hành trình tìm hiểu lịch sử có tính liên kết. Trong đó, nhà tưởng niệm giữ vai trò là không gian tri ân, tưởng nhớ những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Nhà bia là nơi ghi dấu chiến công, lưu giữ những giá trị tinh thần thiêng liêng, nhắc nhớ các thế hệ hôm nay về những mất mát, hy sinh trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Đáng chú ý, khu nhà trưng bày được bố trí nhằm giới thiệu hình ảnh, tư liệu và hiện vật liên quan đến cuộc chiến đấu giải phóng Đăk Tô – Tân Cảnh. Đây là không gian có ý nghĩa quan trọng trong việc hệ thống hóa những thông tin lịch sử, giúp công chúng tiếp cận các sự kiện, nhân vật và bối cảnh chiến trường một cách có chiều sâu hơn.
Cùng với đó, nhà sa bàn được thiết kế để tái hiện trực quan địa hình và diễn biến chiến dịch. Thông qua hình thức trưng bày trực quan, những thông tin vốn được truyền tải qua sách vở, tài liệu lịch sử có thêm điều kiện để trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận, nhất là đối với học sinh, sinh viên và thế hệ trẻ.
Bên cạnh các hạng mục kiến trúc chính, hệ thống đường nội bộ, cây xanh và cảnh quan cũng được đầu tư đồng bộ, góp phần tạo nên không gian trang nghiêm, hài hòa với môi trường tự nhiên. Sự kết nối giữa các khu chức năng không chỉ nâng cao chất lượng công trình mà còn tạo thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động dâng hương, tưởng niệm, tham quan và giáo dục truyền thống.
Có thể thấy, cách tổ chức không gian di tích theo hướng kết hợp tưởng niệm với trưng bày, giới thiệu lịch sử là một hướng tiếp cận phù hợp trong công tác bảo tồn và phát huy di sản. Bởi một di tích chỉ thực sự phát huy sức sống khi những giá trị lịch sử được chuyển tải đến công chúng bằng nhiều hình thức phù hợp, có khả năng tạo sự kết nối giữa ký ức quá khứ với nhận thức và hành động trong hiện tại.
Hoàn thiện công trình, hướng tới dấu mốc 55 năm chiến thắng
Theo thông tin về dự án, công trình được khởi công tháng 12/2025, dự kiến hoàn thành vào tháng 4/2027. Đến nay, tiến độ thực hiện đạt hơn 95%, nhiều hạng mục chính cơ bản hoàn thành. Địa phương đang tập trung phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai những phần việc còn lại, hướng tới bảo đảm điều kiện phục vụ nhân dân và du khách.
Trao đổi về ý nghĩa của công trình, ông A Hơn, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Đăk Tô cho biết, Di tích lịch sử Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh là công trình có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về giá trị lịch sử, cách mạng, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.
Theo ông A Hơn, hiện địa phương đang khẩn trương phối hợp với các đơn vị liên quan hoàn thiện những hạng mục còn lại, tập trung vào chỉnh trang cây xanh, nhà tưởng niệm và khu trưng bày. Xã cũng đã huy động lực lượng bộ đội tham gia hỗ trợ, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện công trình, bảo đảm các điều kiện cần thiết để phục vụ người dân và du khách đến tham quan, dâng hương nhân dịp kỷ niệm 55 năm Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh.
Việc chuẩn bị các điều kiện hoàn thiện khu di tích trước dịp kỷ niệm 55 năm chiến thắng (24/4/1972 – 24/4/2027) không chỉ mang ý nghĩa về mặt tiến độ đầu tư mà còn thể hiện sự quan tâm của địa phương đối với công tác tri ân, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử. Đây cũng là dịp để tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về những đóng góp, hy sinh của cha ông trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa
Trong bối cảnh phát triển hiện nay, bảo tồn di tích lịch sử cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch văn hóa, du lịch về nguồn. Đối với Đăk Tô – Tân Cảnh, việc hoàn thiện hạ tầng và không gian trưng bày mở ra thêm điều kiện để khai thác giá trị lịch sử của địa phương, từng bước hình thành sản phẩm du lịch có chiều sâu về văn hóa và giáo dục truyền thống.
Khác với những điểm đến chủ yếu phục vụ nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, du lịch lịch sử có giá trị đặc thù ở khả năng truyền tải tri thức, ký ức và những bài học về lịch sử dân tộc. Mỗi hiện vật, hình ảnh, tư liệu hay không gian tưởng niệm đều có thể trở thành một điểm kết nối giữa người tham quan với những câu chuyện của quá khứ. Vì vậy, việc đầu tư cơ sở vật chất cần đi đôi với nâng cao chất lượng nội dung trưng bày, thuyết minh và tổ chức hoạt động trải nghiệm.
Đối với khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, Khu di tích Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh có thể trở thành một trong những điểm nhấn trong định hướng phát triển du lịch lịch sử, văn hóa. Khi được kết nối phù hợp với các điểm đến có giá trị về lịch sử, văn hóa, cảnh quan và bản sắc cộng đồng địa phương, di tích sẽ góp phần tạo nên những hành trình khám phá đa dạng, đồng thời mở rộng cơ hội phát triển các dịch vụ du lịch, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và quảng bá hình ảnh vùng đất.
Tuy nhiên, để giá trị di tích được phát huy bền vững, cần quan tâm đồng bộ đến công tác quản lý, bảo vệ cảnh quan, bảo quản tư liệu, hiện vật và nâng cao chất lượng hoạt động phục vụ khách tham quan. Đặc biệt, việc nghiên cứu, sưu tầm, số hóa tư liệu lịch sử, xây dựng nội dung thuyết minh khoa học và tăng cường ứng dụng công nghệ trong giới thiệu di sản sẽ góp phần làm phong phú phương thức tiếp cận lịch sử, phù hợp với nhu cầu tìm hiểu của công chúng trong thời đại số.
Một hướng đi có ý nghĩa khác là gắn hoạt động tham quan di tích với chương trình giáo dục lịch sử địa phương, hoạt động ngoại khóa của các cơ sở giáo dục và các chương trình tìm hiểu truyền thống cách mạng. Qua đó, di tích không chỉ là điểm đến trong những dịp kỷ niệm mà có thể trở thành một không gian giáo dục thường xuyên, nơi lịch sử được truyền tải bằng trải nghiệm thực tế và sự tương tác giữa các thế hệ.
Từ góc độ phát triển xã hội, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn góp phần củng cố bản sắc văn hóa, nuôi dưỡng ý thức cộng đồng và tạo thêm nguồn lực tinh thần cho quá trình phát triển địa phương. Khi các giá trị lịch sử được gìn giữ đúng cách, được giới thiệu bằng phương thức khoa học và gắn với lợi ích cộng đồng, di sản sẽ trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, đóng góp vào sự phát triển bền vững.
Từ một chiến trường từng ghi dấu những trận đánh quyết liệt, Đăk Tô – Tân Cảnh hôm nay đang từng bước hình thành diện mạo mới với một không gian di tích được đầu tư bài bản, có khả năng kết nối quá khứ với hiện tại. Công trình không chỉ là nơi tưởng nhớ những người đã ngã xuống mà còn là địa chỉ để các thế hệ hôm nay tìm hiểu lịch sử, nhận thức sâu sắc hơn giá trị của hòa bình và trách nhiệm đối với tương lai.
Kỷ niệm 55 năm Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh cũng là dịp để nhìn lại một dấu mốc lịch sử bằng tinh thần trân trọng, trách nhiệm và khát vọng phát triển. Giữ gìn ký ức không chỉ là lưu giữ những gì đã qua, mà còn là trao truyền những giá trị tốt đẹp cho mai sau. Khi lịch sử được bảo tồn, văn hóa được lan tỏa và di sản được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, Đăk Tô – Tân Cảnh sẽ tiếp tục khẳng định vị trí của mình trong dòng chảy lịch sử, văn hóa của vùng đất phía Tây tỉnh Quảng Ngãi.
