Chúng tôi rất ấn tượng khi đến tham quan, vãn cảnh chùa Linh Mụ vào một ngày đầu xuân khi dòng sông Hương vẫn còn mờ mịt trong sương. Hai bên con đường vào khu Chính điện, các chậu hoa cúc vàng tươi đang tỏa hương và khoe màu khoe sắc, không khí những ngày Tết vẫn còn vương vấn đâu đây.
Các bậc cao niên ở TP Huế cho hay, theo sử sách, chùa Linh Mụ được xây dựng từ năm 1601 nằm cách thành phố Huế 5km về phía tây, tọa lạc trên đồi Hà Khê, bên bờ sông Hương, thuộc xã Hương Long (TP Huế). Chung quanh Chùa được bao bọc bởi bờ tường xây bằng đá hai vòng trong và ngoài. Phía trước chùa là dòng Hương Giang êm đềm thơ mộng. Chùa Linh Mụ là ngôi chùa cổ kính với tiếng chuông chùa ngân nga vang vọng trên không gian sông nước Hương Giang. Dưới thời vua Tự Đức, để cầu mong có con nối dõi, nhà Vua sợ chữ "Thiên" phạm đến Trời nên cho đổi từ "Thiên Mụ" thành "Linh Mụ" (hay "Bà mụ linh thiêng").
Trước mắt chúng tôi, trong không gian xinh đẹp, trầm tư, cổ kính; khuôn viên chùa được chia thành hai khu vực. Trước cửa Nghi Môn gồm các công trình: Bến thuyền xây bê-tông 24 bậc lên xuống, cổng tam quan bốn trụ biểu, sát đường cái, từ đây bước lên 15 bậc là đến đình Hương Nguyện, tháp Phước Duyên. Tháp Phước Duyên là một biểu tượng nổi tiếng gắn liền với chùa Thiên Mụ. Từ xa có thể nhìn thấy ngôi tháp Phước Duyên bảy tầng vươn cao trên đỉnh đồi Hà Khê bên sông Hương.
Theo sách sử chép lưu tại chùa này, vào năm 1844, nhân dịp mừng lễ "bát thọ" bà nội (Thuận Thiên Cao Hoàng hậu, vợ vua Gia Long), vua Thiệu Trị đã xây thêm tháp Phước Duyên hình bát giác, cao 21m, gồm 7 tầng, mỗi tầng thờ một vị Phật. Bên trong có cầu thang hình xoắn ốc dẫn lên tầng trên cùng - tầng thứ bảy, thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Điều đặc biệt nữa là theo bia hiện còn ở chùa Linh Mụ thì chính nhà vua đã vẽ đồ án để kiến trúc tháp.
Tháp Phước Duyên có bảy tầng cao vời vợi, ở trong mỗi tầng có tượng phật Thích Ca ngồi trên tòa sen bằng đồng. Hai bên tháp có hai lầu tứ giác, lui vào phía trong có hai lầu hình lục giác, một lầu dựng bia và một lầu treo chuông lớn. Khu vực phía trong Nghi Môn gồm các điện: Đại hùng, Địa tạng, Quan Âm, nhà trai, nhà khách, vườn hoa, lăng mộ Thượng tọa Thích Đôn Hậu…
Về phía sau chùa là một khuôn viên rộng rãi, xinh đẹp với những thảm cỏ xanh non mượt mà, những tảng đá với biết bao hình thù kì vĩ, bên gốc cây cổ thụ có những giò lan rừng nở hoa phảng phất hương thơm… Đặc biệt, du khách còn thấy chiếc xe ô tô - di vật của cố Hòa thượng Thích Quảng Đức để lại, trước lúc tự thiêu năm 1963 để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm.
Chùa Linh Mụ là một điểm nhấn trong nhiều đền đài, lăng, tẩm, chùa tháp… bên bờ sông Hương xứ Huế. Nơi đây vào mùa xuân, nhìn tòa tháp rêu phong, thông reo vi vu trong gió, tiếng chuông chùa ngân nga trong không gian yên tỉnh, mùi trầm nhang, mùi hương hoa thơm ngát… khiến du khách ngỡ ngàng như thoát tục, lạc vào chốn thiên thai. Bởi vậy, xứ Huế có câu thơ: "Gió đưa cành trúc la đà / Tiếng chuông thiên mụ, canh gà Thọ xương". Và cả bài thơ của Đức vua Thiệu Trị được khắc trên bia đá trước cổng chùa có tên là: “Thiên Mụ chung thanh”, được viết bằng chữ Hán.
Dịch là:
“Trên bến gò xưa chùa lập ra
Bên trời tự tại mãi Gương Nga
Tiếng ngân trăm tám tan trăm oán
Thế giới ba ngàn giải nợ ba
Chuông động giữa trưa miền tối ám
Kinh gieo canh sớm đạo tăng gia
Truyền công Phật Thánh tràn non nước
Nhân quả ươm lành khắp chốn xa”.
