Cà Mau không chỉ có lợi thế về kinh tế biển, ngành hàng tôm chủ lực mà còn sở hữu kho tàng di sản văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng đặc sắc. Từ lễ hội Nghinh Ông, nghề làm muối đến những giá trị sinh kế gắn với rừng ngập mặn, biển cả, tất cả tạo nên bản sắc riêng, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất cực Nam tại Festival Tôm lần thứ II năm 2026.
Không gian di sản biển đa dạng
Với ba mặt giáp biển, Cà Mau có không gian văn hóa biển phong phú, hình thành từ quá trình khai phá, lập nghiệp và thích ứng với thiên nhiên của cộng đồng cư dân qua nhiều thế hệ. Từ xã Sông Đốc, xã Gành Hào đến xã Đất Mũi, mỗi vùng đất đều lưu giữ những nét văn hóa riêng, phản ánh đời sống tinh thần, tập quán lao động và sự gắn bó của người dân với biển.
Nổi bật trong đời sống tín ngưỡng cư dân ven biển là Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc và Lễ hội Nghinh Ông Gành Hào. Đây là những sinh hoạt văn hóa dân gian tiêu biểu, thể hiện lòng biết ơn biển cả, niềm tin vào sự che chở của cá Ông và ước vọng những chuyến ra khơi bình an, thuận lợi, tôm cá đầy khoang. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, các lễ hội còn là dịp để cộng đồng ngư dân gặp gỡ, giao lưu, gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Tại xã Đất Mũi, văn hóa biển gắn liền với hệ sinh thái rừng ngập mặn, những bãi bồi ven biển và cuộc sống của cư dân vùng cực Nam. Những kinh nghiệm nuôi trồng, khai thác thủy sản, đánh bắt theo mùa và cách ứng xử hài hòa với tự nhiên đã hình thành kho tàng tri thức bản địa quý giá. Đây không chỉ là nền tảng sinh kế mà còn là nét văn hóa đặc trưng của người dân vùng đất cuối trời Nam.
Bên cạnh văn hóa ngư dân, nghề làm muối truyền thống tại các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải và Long Điền cũng là điểm nhấn đáng chú ý trong không gian văn hóa biển Cà Mau. Với lịch sử hơn 100 năm, nghề muối từng phát triển tại 5 xã ven biển thuộc tỉnh Bạc Liêu trước đây. Những cánh đồng muối trải dài không chỉ tạo ra sản phẩm kinh tế mà còn lưu giữ tri thức, kinh nghiệm lao động và nét đẹp văn hóa của diêm dân qua nhiều thế hệ.
Cuối năm 2020, Nghề làm muối ở Bạc Liêu được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian nghề muối truyền thống này hiện thuộc các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải và Long Điền, tỉnh Cà Mau, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của địa phương.
Sự hiện diện của các lễ hội tín ngưỡng, nghề truyền thống, tri thức dân gian và văn hóa sinh kế đã tạo nên không gian di sản biển đa dạng. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương bảo tồn bản sắc, phát triển du lịch và giới thiệu hình ảnh con người Cà Mau đến bạn bè, du khách gần xa.
Kết nối di sản với giá trị con tôm
Trong bức tranh phát triển của Cà Mau, con tôm không chỉ là sản phẩm kinh tế chủ lực mà còn gắn bó mật thiết với đời sống, văn hóa và sinh kế của người dân. Từ những vuông tôm dưới tán rừng ngập mặn ở xã Đất Mũi đến các vùng nuôi tôm ven biển tại xã Vĩnh Hậu, xã Gành Hào và nhiều địa phương khác, mỗi mô hình đều phản ánh quá trình lao động, sáng tạo và thích ứng với điều kiện tự nhiên.
Đặc biệt, mô hình nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng ngập mặn thể hiện sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đây không chỉ là phương thức sản xuất tạo ra sản phẩm có giá trị mà còn chứa đựng câu chuyện về cách người dân chung sống với thiên nhiên, gìn giữ hệ sinh thái rừng – biển.
Những kinh nghiệm nuôi trồng, khai thác và chế biến thủy sản qua nhiều thế hệ cũng là một phần di sản tri thức của cư dân vùng biển. Từ đó, con tôm Cà Mau không chỉ được nhận diện bằng chất lượng, sản lượng mà còn mang theo câu chuyện về vùng đất, con người, phương thức sản xuất và trách nhiệm bảo vệ môi trường.
Đây là chất liệu có giá trị để giới thiệu tại Festival Tôm lần thứ II năm 2026. Việc kết nối câu chuyện sản phẩm với các giá trị văn hóa bản địa sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh, gia tăng giá trị thương hiệu tôm Cà Mau, đồng thời tạo sự khác biệt trong hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại.
Phát huy di sản, tạo sức hút cho Festival
Festival Tôm Cà Mau lần thứ II năm 2026 là cơ hội để địa phương giới thiệu đồng thời tiềm năng kinh tế, giá trị văn hóa và tài nguyên du lịch. Bên cạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm và kết nối doanh nghiệp, việc đưa những giá trị di sản biển vào không gian Festival sẽ góp phần tạo chiều sâu và sức hấp dẫn cho sự kiện.
Từ Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc, Nghinh Ông Gành Hào đến những cánh đồng muối xã Vĩnh Hậu, từ không gian rừng ngập mặn xã Đất Mũi đến các làng nghề ven biển, mỗi địa danh đều có thể kể một câu chuyện về con người, thiên nhiên và quá trình hình thành bản sắc văn hóa địa phương.
Khi được kết nối thành những hành trình trải nghiệm, du khách có thể vừa tìm hiểu lịch sử, tín ngưỡng, vừa khám phá đời sống ngư dân, trải nghiệm hoạt động nuôi trồng thủy sản, tìm hiểu nghề làm muối và thưởng thức đặc sản địa phương. Qua đó, Festival không chỉ tạo sức hút trong thời gian diễn ra sự kiện mà còn mở ra cơ hội quảng bá các tuyến, điểm du lịch, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng trải nghiệm cho du khách.
Ông Nguyễn Quốc Thanh, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết: Sau hợp nhất, Cà Mau có thêm lợi thế về không gian văn hóa biển với nhiều di sản, lễ hội và nghề truyền thống đặc sắc. Đây là nguồn tài nguyên quý để phát triển du lịch, đồng thời tạo bản sắc riêng cho Festival Tôm. Thời gian tới, ngành văn hóa sẽ chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị di sản gắn với quảng bá hình ảnh, xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, đưa văn hóa trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Để những giá trị này phát huy hiệu quả, công tác bảo tồn di sản cần được đặt song hành với khai thác du lịch. Các lễ hội truyền thống, nghề dân gian, tri thức bản địa và không gian văn hóa cộng đồng cần được gìn giữ, phát huy đúng giá trị, tránh thương mại hóa làm mai một bản sắc.
Với lợi thế hội tụ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và sinh thái biển, Cà Mau có điều kiện xây dựng hình ảnh một vùng đất không chỉ nổi tiếng với con tôm mà còn giàu bản sắc, thân thiện và hấp dẫn. Đưa di sản văn hóa biển trở thành một phần trong câu chuyện Festival Tôm chính là cách lan tỏa giá trị vùng đất, con người, góp phần nâng tầm thương hiệu Cà Mau trên hành trình phát triển xanh và bền vững.
