Trong hồi ức của tôi, câu ca "Cá đối tháng Giêng, cá liên tháng Chạp" không chỉ là một “giọng điệu” quen thuộc mà còn là một ký ức sâu sắc về quê hương An Hòa (Núi Thành - Quảng Nam), nơi mà dòng sông Trường Giang rộng mở ra biển lớn. Mỗi khi mùa Tết đến gần, cánh cửa biển ấy lại mở ra để chào đón những đàn cá đối đến từ xa.
Tuổi thơ của tôi trải dài trong cảnh cửa biển rộn ràng với những ngư dân từ các xã Tam Giang, Tam Hòa, Tam Hải (huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam) sẵn sàng ra khơi với lưới, đò, hay ghe, nhằm đón nhận những con cá đối trở về. Cha tôi, với 15 năm làm ngư dân, từng dành hàng ngày của mình tại cửa sông này. Ông chia sẻ rằng đây là nơi mà sông Trường Giang và sông An Tân hội tụ trước khi họ đổ vào biển Đông, tạo nên một khu vực đặc biệt hỗn hợp giữa nước ngọt và nước mặn - nơi mà cá đối thịnh hành.
Còn nhớ khi mùa mưa tới, dòng nước dồn dập từ trên núi xuống làm cho cá đối tràn vào cửa sông, tìm kiếm thức ăn. Những tháng từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch, thời điểm mưa lũ, là lúc ngư dân sôi động nhất. Nhưng chỉ có một đợt lũ duy nhất vào cuối năm làm cho lượng cá đối đổ về nhiều nhất, mang lại cho ngư dân nhiều niềm vui và kinh tế.
Cá đối không chỉ là một loài cá mà còn là biểu tượng của sự gắn kết và sinh sôi. Chúng thường sống thành từng đàn, đặc biệt là trong mùa sinh sản khi chúng tập trung ở những vùng nước sâu ngoài biển. Từ mùa mưa đến trước Tết, chúng từ biển trở về các con sông, tìm kiếm thức ăn và đây cũng là thời điểm tốt nhất để bắt cá đối.
Với người dân quê tôi, cá đối bắt vào mùa giáp Tết đến tháng Giêng là ngon nhất. Chúng lúc này thường ăn nhiều, trở nên béo, mập, mang lại hương vị đặc biệt khi chế biến thành những món ăn truyền thống như cá đối kho dưa cải, cá đối nướng, hay cá đối hấp.
Nói về cá liên (hoặc cá liêng, cá niên) cũng là một loại cá phổ biến ở vùng cao của Quảng Nam, được ưa chuộng trong tháng Chạp. Có thể do đặc tính của tháng này mà người ta gọi là "cá niên." Các món ăn từ cá niên như cá niên nướng, cá niên chiên, cá niên kho ngọt, cá niên kho dưa cải, dưa môn... thường xuất hiện trong bữa cơm cuối năm, mang lại cảm giác may mắn và sum vầy.
Những ký ức về việc bắt và chế biến cá đối vẫn luôn sống đọng trong lòng tôi. Những bữa ăn sum vầy với hương vị cá đối kho dưa cải, cá đối nướng hấp dẫn là những khoảnh khắc đặc biệt mỗi khi xuân đến Tết về.
Trong tháng Giêng, nhìn thấy những chiếc thuyền, ghe rộn ràng đi bắt cá đối, tôi lại cảm nhận sự hòa quyện với thiên nhiên tươi đẹp của quê hương, nơi mà mỗi chu kỳ của cá đối trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người dân ven sông Trường Giang ở xứ Quảng đất Quảng./.
