LỜI TÒA SOẠN:
“Hoà ở trong nước thì ít phải dùng binh, hoà ở ngoài biên thì không sợ báo động” – tư tưởng của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn từ hơn bảy thế kỷ trước đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Kế thừa và phát huy truyền thống của dân tộc và trí tuệ cha ông; Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị và quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định tăng cường đối ngoại và Hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên; đồng thời là một trong những động lực quan trọng để giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước trên trường quốc tế.
Trên tinh thần đó, Tạp chí Việt Mỹ thực hiện loạt 5 bài viết với chủ đề: "Hoà ở trong nước thì ít phải dùng binh, hoà ở ngoài biên thì không sợ báo động”, với mong muốn lan tỏa và đóng góp ý kiến xây dựng cho đường lối đối ngoại “trong ấm, ngoài êm; nội yên, ngoại tĩnh” của Đảng và Nhà nước ta đang theo đuổi trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Loạt bài viết được thực hiện bởi nhóm tác giả bao gồm các nhà khoa học, nhà báo: Tiến sĩ Nguyễn Thắng Cảnh; Thạc sĩ Chính trị học Đào Ngọc Tước và nhà báo Vũ Văn Ninh của Tạp chí Việt - Mỹ.
Trân trọng gửi tới Quý độc giả.
Bài 5: Hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước từ tư duy đối ngoại mới
Ngoại giao mở đường cho khát vọng phát triển đất nước
Lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh rằng, trong bất kỳ giai đoạn nào của cách mạng, đường lối đối ngoại và công tác ngoại giao luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, góp phần tạo dựng môi trường hòa bình, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Từ những trang sử hào hùng của cha ông trong công cuộc dựng nước và giữ nước đến nền ngoại giao hiện đại dưới sự lãnh đạo của Đảng, đối ngoại Việt Nam luôn thể hiện bản lĩnh của một dân tộc yêu chuộng hòa bình nhưng kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia.
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, đất nước đang đứng trước những thời cơ phát triển và vận hội to lớn chưa từng có. Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế có quy mô thuộc nhóm hàng đầu ASEAN, có quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia trên thế giới, tham gia sâu rộng vào các thể chế chính trị, kinh tế và thương mại quốc tế quan trọng.
Vị thế, uy tín và ảnh hưởng quốc tế của Việt Nam không ngừng được nâng cao.
Đại hội XIV của Đảng xác định đất nước đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 59-NQ/ TW của Bộ Chính trị xác định nhất quán: Đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước; Đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả; Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi; Chủ động, tích cực đóng góp vào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế.
Để hiện thực hóa khát vọng đó, cùng với việc phát huy sức mạnh nội lực, Việt Nam phải tiếp tục tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài thông qua hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh mới, với vai trò đặc biệt của mình, ngành ngoại giao không chỉ thực hiện chức năng truyền thống là xây dựng quan hệ giữa các quốc gia mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong trong việc mở rộng không gian phát triển, thu hút nguồn lực quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế. Đây là yêu cầu khách quan xuất phát từ sự vận động của tình hình thế giới cũng như nhu cầu phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Thế giới biến động sâu sắc và những yêu cầu mới đối với ngoại giao Việt Nam
Những năm gần đây, thế giới chứng kiến những thay đổi nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo: Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Xung đột địa chính trị diễn ra tại nhiều khu vực; Các cuộc chiến tranh thương mại, chiến tranh công nghệ và cạnh tranh chuỗi cung ứng trở thành xu hướng nổi bật. Bên cạnh đó là những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, dịch bệnh, khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia và các nguy cơ an ninh phi truyền thống khác.
Những biến động đó vừa tạo ra cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Một mặt, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, tái cấu trúc thương mại toàn cầu và cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội để Việt Nam thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ tiên tiến và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
Mặt khác, cạnh tranh giữa các nước lớn cũng tạo ra những sức ép ngày càng lớn đối với các quốc gia vừa và nhỏ. Không ít nước đã rơi vào tình trạng phụ thuộc về kinh tế, công nghệ hoặc chiến lược khi tham gia vào các mối quan hệ quốc tế thiếu cân bằng.
Thực tiễn đó cho thấy muốn phát triển bền vững, Việt Nam phải kiên trì giữ vững độc lập, tự chủ trong đường lối đối ngoại, không để đất nước bị cuốn vào các vòng xoáy cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn.
Đây chính là cơ sở để Đảng ta tiếp tục khẳng định nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế.
Kiên định nguyên tắc độc lập, tự chủ trong mọi tình huống
Một trong những thành công lớn nhất của ngoại giao Việt Nam thời gian qua là luôn giữ vững được nguyên tắc độc lập, tự chủ. Độc lập, tự chủ không chỉ là giá trị thiêng liêng được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ cha anh mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.
Trong lịch sử thế giới hiện đại, nhiều quốc gia tuy đạt được tăng trưởng kinh tế cao nhưng lại bị phụ thuộc vào các trung tâm quyền lực bên ngoài. Khi tình hình quốc tế thay đổi, những quốc gia này nhanh chóng rơi vào khủng hoảng kinh tế hoặc bất ổn chính trị.
Bài học đó càng khẳng định giá trị chiến lược của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ mà Đảng ta đã lựa chọn.
Việt Nam chủ trương là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các quốc gia trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng và cùng có lợi.
Việt Nam không chọn bên trong các cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn mà lựa chọn công lý, luật pháp quốc tế và lợi ích quốc gia- dân tộc.
Đây là cách tiếp cận thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm của một quốc gia yêu chuộng hòa bình.
Trong mọi hoàn cảnh, Việt Nam luôn đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu, không để bất cứ quốc gia nào chi phối đường lối phát triển của mình.
Đó chính là nền tảng giúp Việt Nam duy trì được môi trường hòa bình, ổn định để phát triển trong suốt nhiều năm qua.
Ngoại giao cây tre Việt Nam - biểu tượng của bản lĩnh và trí tuệ dân tộc
Một trong những dấu ấn nổi bật của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại là sự hình thành và phát triển của trường phái "ngoại giao cây tre Việt Nam".
Hình ảnh cây tre được cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ví von đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của bản sắc ngoại giao Việt Nam trong thời đại mới: “Tre Việt Nam có bộ rễ bám sâu vào lòng đất, thân vững chắc nhưng ngọn luôn uyển chuyển trước gió bão”.
Ngoại giao Việt Nam cũng như vậy: Gốc rễ chính là lợi ích quốc gia - dân tộc, là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, là sự lãnh đạo của Đảng và khát vọng phát triển đất nước; Thân tre là sức mạnh nội lực của quốc gia, là sự đoàn kết của toàn dân tộc, là tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh và văn hóa: Cành tre mềm dẻo tượng trưng cho nghệ thuật ứng xử linh hoạt, khôn khéo trong quan hệ quốc tế: Mềm dẻo nhưng không mềm yếu, Linh hoạt nhưng không dao động.; Hòa hiếu nhưng không nhân nhượng về nguyên tắc. Đó là bản chất của ngoại giao cây tre Việt Nam.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy đường lối đối ngoại đó đã phát huy hiệu quả to lớn. Trong bối cảnh thế giới phân hóa mạnh mẽ, Việt Nam vẫn duy trì được quan hệ hợp tác tích cực với nhiều đối tác khác nhau, từ các nước láng giềng, các nước ASEAN đến các cường quốc và các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế mà còn góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của đất nước.
Ngoại giao cây tre không phải là sự trung lập thụ động. Ngược lại, đó là sự chủ động, tích cực và sáng tạo trong xử lý các vấn đề quốc tế trên cơ sở bảo vệ tốt nhất lợi ích quốc gia.
Đó là nghệ thuật giữ vững nguyên tắc trong khi vẫn tạo dựng được sự đồng thuận và hợp tác với các đối tác quốc tế.
Đó cũng là sự kế thừa đường lối đối ngoại và quan điểm ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là kết tinh trí tuệ hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng nhưng không phụ thuộc
Nếu như trong giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, mục tiêu trọng tâm của đối ngoại là phá thế bao vây, cấm vận, tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển đất nước thì ngày nay, khi Việt Nam đã trở thành một nền kinh tế có độ mở thuộc nhóm cao nhất thế giới, hội nhập quốc tế đã bước sang một giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn và sâu sắc hơn.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, gắn kết chặt chẽ giữa hội nhập quốc tế với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Đây là quan điểm mang tính chiến lược, phản ánh tư duy phát triển mới của Đảng trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, bất ổn.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, hội nhập là xu thế tất yếu của thời đại. Không một quốc gia nào có thể phát triển nhanh và bền vững nếu đứng ngoài các dòng chảy kinh tế, thương mại, khoa học công nghệ và đầu tư toàn cầu.
Tuy nhiên, hội nhập không có nghĩa là phụ thuộc; mở cửa không đồng nghĩa với đánh mất quyền tự chủ chiến lược.
Những biến động kinh tế thế giới thời gian qua cho thấy một số quốc gia đã phải trả giá đắt khi quá phụ thuộc vào một thị trường, một nguồn vốn, một công nghệ hoặc một chuỗi cung ứng duy nhất. Khi môi trường quốc tế thay đổi, những nền kinh tế này lập tức rơi vào tình trạng bị động, thậm chí khủng hoảng.
Đối với Việt Nam, bài học đó càng có ý nghĩa sâu sắc. Hội nhập quốc tế phải phục vụ cho việc nâng cao nội lực quốc gia. Mọi quan hệ hợp tác quốc tế đều phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao đời sống nhân dân.
Đó chính là sự khác biệt giữa hội nhập chủ động với hội nhập lệ thuộc. Chủ động hội nhập là biết tận dụng các nguồn lực bên ngoài để làm giàu cho sức mạnh bên trong của đất nước. Chủ động hội nhập là tham gia sâu rộng vào đời sống quốc tế nhưng luôn giữ quyền quyết định đối với con đường phát triển của dân tộc mình. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện nay.
Ngoại giao kinh tế - động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước
Trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, sức mạnh quốc gia ngày càng được quyết định bởi năng lực kinh tế. Chính vì vậy, ngoại giao kinh tế đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của nên ngoại giao hiện đại.
Đối với Việt Nam, ngoại giao kinh tế không chỉ là nhiệm vụ của ngành ngoại giao mà là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị nhằm tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi nhất cho sự phát triển của đất nước.
Những năm qua, hoạt động đối ngoại đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ, du lịch và dịch vụ.
Từ một nền kinh tế khép kín, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia có mức độ hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng nhất thế giới. Hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại hầu hết các thị trường lớn trên toàn cầu. Việt Nam đã tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mở ra những không gian phát triển rộng lớn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, ngoại giao kinh tế cần được triển khai mạnh mẽ hơn nữa.
Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần thực sự trở thành những "cánh tay nối dài" của nền kinh tế quốc gia, là cầu nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với các thị trường quốc tế.
Ngoại giao phải đi trước một bước trong việc nắm bắt xu hướng phát triển của thế giới, dự báo những thay đổi trong chính sách thương mại, đầu tư và công nghệ để tham mưu cho Đảng và Nhà nước những quyết sách phù hợp.
Đặc biệt, cần tập trung thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học và kinh tế xanh.
Đây chính là những lĩnh vực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của các quốc gia trong tương lai.
Nếu tận dụng tốt cơ hội, Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến và tạo ra những bước đột phá mới trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ngoại giao góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa
Một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của đối ngoại Việt Nam hiện nay là góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng các biện pháp hòa bình.
Đây là tư duy chiến lược mang tính chủ động, thể hiện tầm nhìn xa của Đảng trong việc kết hợp chặt chẽ giữa đối ngoại và quốc phòng - an ninh.
Lịch sử đã cho thấy, một quốc gia muốn phát triển bền vững trước hết phải có môi trường hòa bình, ổn định: Không có hòa bình sẽ không có phát triển; Không có ổn định sẽ không có đầu tư; Không có an ninh sẽ không có tương lai.
Chính vì vậy, nhiệm vụ hàng đầu của công tác đối ngoại là góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ngăn ngừa nguy cơ xung đột, tạo dựng lòng tin chiến lược với các đối tác quốc tế.
Thông qua các hoạt động đối ngoại, Việt Nam đã từng bước mở rộng quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế, xây dựng mạng lưới đối tác rộng khắp, tạo ra những đan xen lợi ích ngày càng sâu sắc.
Đây chính là một trong những nhân tố quan trọng giúp củng cố môi trường hòa bình và ổn định cho phát triển đất nước.
Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa không có nghĩa là né tránh các thách thức mà là chủ động nhận diện, dự báo và xử lý các nguy cơ ngay từ khi còn manh nha.
Ngoại giao phải đi trước một bước trong công tác nghiên cứu, dự báo chiến lược.
Mỗi biến động của thế giới đều có thể tạo ra những tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đối với Việt Nam. Do đó, việc nâng cao năng lực phân tích và dự báo là yêu cầu cấp thiết đối với nền ngoại giao hiện đại.
Kiên định chính sách đối ngoại hòa bình và nguyên tắc "bốn không"
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, chính sách quốc phòng "bốn không" của Việt Nam tiếp tục thể hiện tính đúng đắn và giá trị thực tiễn sâu sắc.
Chính sách đó khẳng định rõ Việt Nam không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại quốc gia khác; không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Đây không chỉ là tuyên bố về chính sách quốc phòng mà còn là thông điệp đối ngoại quan trọng của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
Thông điệp đó khẳng định Việt Nam là một quốc gia yêu chuộng hòa bình, luôn mong muốn xây dựng quan hệ hữu nghị, hợp tác với tất cả các nước trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và lợi ích chính đáng của nhau.
Đồng thời, chính sách này cũng cho thấy bản lĩnh và sự tự tin của Việt Nam trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia bằng sức mạnh tổng hợp của dân tộc và thời đại.
Thực tiễn cho thấy, chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ đã giúp Việt Nam duy trì được quan hệ tốt đẹp với nhiều quốc gia có chế độ chính trị, trình độ phát triển và lợi ích khác nhau. Đó là thành công rất lớn của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại.
Nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam
Một trong những thành tựu nổi bật của công tác đối ngoại thời gian qua là vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam không ngừng được nâng cao.
Từ một quốc gia từng chịu nhiều đau thương do chiến tranh, Việt Nam ngày nay đã trở thành đối tác quan trọng của nhiều nước trên thế giới, là thành viên tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình giải quyết các vấn đề khu vực và toàn cầu.
Hình ảnh Việt Nam hòa bình, ổn định, năng động, đổi mới và phát triển đang được cộng đồng quốc tế ghi nhận và đánh giá cao. Đó là kết quả của sự kết hợp hài hòa giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữa bản lĩnh chính trị với trí tuệ ngoại giao.
Trong kỷ nguyên mới, nhiệm vụ nâng cao vị thế đất nước càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một quốc gia có vị thế quốc tế cao sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để bảo vệ lợi ích quốc gia,thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ và mở rộng không gian phát triển.
Do đó, ngoại giao Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong việc xây dựng hình ảnh đất nước, quảng bá văn hóa dân tộc, lan tỏa các giá trị tốt đẹp của Việt Nam tới cộng đồng quốc tế.
Chủ động thích ứng trước những thách thức mới của thời đại
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, bên cạnh những thời cơ thuận lợi, ngoại giao Việt Nam cũng đứng trước nhiều thách thức ngày càng phức tạp, đa chiều và khó dự báo hơn.
Thế giới đang chuyển động với tốc độ chưa từng có. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh giữa các quốc gia. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và kinh tế số đang trở thành những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược mới.
Cùng với đó là sự gia tăng của các nguy cơ an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, khủng hoảng năng lượng, dịch bệnh toàn cầu, an ninh mạng và tội phạm xuyên quốc gia.
Những vấn đề này không cn là thách thức riêng của bất kỳ quốc gia nào mà đã trở thành những vấn đề mang tính toàn cầu, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế sâu rộng.
Trong bối cảnh đó, ngoại giao Việt Nam không thể chỉ giới hạn trong khuôn khổ quan hệ song phương hay đa phương truyền thống mà phải chủ động tham gia vào quá trình định hình các cơ chế hợp tác quốc tế mới. Đó là yêu cầu tất yếu của một đất nước đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có vị thế ngày càng cao trong cộng đồng quốc tế.
Muốn làm được điều đó, ngành đối ngoại phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức hoạt động và năng lực dự báo chiến lược. Ngoại giao không chỉ phản ứng trước các biến động quốc tế mà phải chủ động dự báo, nhận diện sớm các xu hướng lớn của thế giới để tham mưu cho Đảng và Nhà nước những quyết sách kịp thời, đúng đắn.
Một nền ngoại giao hiện đại không chỉ biết ứng phó với thách thức mà còn phải biết biến thách thức thành cơ hội phát triển. Đó chính là yêu cầu đặt ra đối với nền ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong công tác đối ngoại
Một trong những bài học lớn làm nên thành công của cách mạng Việt Nam là biết phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong lĩnh vực đối ngoại cũng vậy, sức mạnh của nền ngoại giao Việt Nam không chỉ đến từ hoạt động của các cơ quan chuyên trách mà còn bắt nguồn từ sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể nhân dân.
Ngày nay, ngành ngoại giao không chỉ phục vụ một mình cho đường lối đối ngoại mà còn thực hiện nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của các địa phương, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và mỗi người dân Việt Nam.
Trong xu thế toàn cầu hóa, một doanh nghiệp xuất khẩu thành công một sản phẩm ra thế giới cũng đang góp phần quảng bá hình ảnh đất nước; Một nhà khoa học tham gia hợp tác quốc tế cũng đang góp phần nâng cao vị thế trí tuệ Việt Nam; Cá nhân mỗi người Việt Nam ở nước ngoài thành công trên các lĩnh vực kinh tế, khoa học, giáo dục hay văn hóa đều đang góp phần lan tỏa hình ảnh Việt Nam tới cộng đồng quốc tế.
Đảng ta luôn xác định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam.Đây là nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng.
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong công tác đối ngoại chính là tạo ra sức mạnh tổng hợp để nâng cao vị thế quốc gia, tăng cường nội lực và mở rộng không gian phát triển cho đất nước.
Đó cũng là một trong những yêu cầu quan trọng của ngoại giao toàn diện, hiện đại mà Đảng ta đang xây dựng.
Ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm của Việt Nam
Trong thế giới hiện đại, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay tiềm lực quân sự mà còn được đánh giá thông qua khả năng lan tỏa các giá trị văn hóa, uy tín quốc tế và sức hấp dẫn của quốc gia đó đối với cộng đồng thế giới. Đây chính là sức mạnh mềm của mỗi quốc gia.
Đối với Việt Nam, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Trong hoạt động đối ngoại, văn hóa không chỉ là cầu nối hữu nghị giữa các dân tộc mà còn là phương tiện hiệu quả để quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã hình thành những giá trị văn hóa đặc sắc, kết tinh từ truyền thống yêu nước, tinh thần nhân văn, ý chí độc lập, tự cường và khát vọng hòa bình. Đó là những giá trị quý báu cần tiếp tục được phát huy trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
Ngoại giao văn hóa phải góp phần làm cho thế giới hiểu rõ hơn về Việt Nam, hiểu đúng về những thành tựu đổi mới của đất nước, về đường lối đối ngoại hòa bình và thiện chí hợp tác của Việt Nam.
Đồng thời, thông qua ngoại giao văn hóa,Việt Nam cũng có điều kiện tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là quá trình giao lưu hai chiều nhằm tăng cường hiểu biết, củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
Xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao thời đại mới
Trong mỗi thời kỳ cách mạng và phát triển đất nước, con người luôn là nhân tố quyết định thành công. Đối với ngành ngoại giao, điều đó càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ đối ngoại ngày càng cao hơn. Người cán bộ ngoại giao hôm nay không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc và nhân dân mà còn phải có trình độ chuyên môn sâu, tư duy toàn cầu, khả năng hội nhập quốc tế và năng lực làm việc trong môi trường cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng, cán bộ ngoại giao phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới, nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích và dự báo chiến lược.
Bên cạnh ngoại ngữ, luật pháp quốc tế và nghiệp vụ ngoại giao truyền thống, cán bộ ngoại giao còn phải am hiểu kinh tế số, chuyển đổi số, công nghệ mới, thương mại quốc tế, môi trường, biến đổi khí hậu và các vấn đề toàn cầu khác.
Tiếp tục xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp mang bản sắc "cây tre Việt Nam" là nhiệm vụ quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Đối ngoại giữ vai trò tiên phong trong bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước
Nhìn lại chặng đường gần 40 năm đổi mới, có thể khẳng định rằng công tác đối ngoại đã đạt được những thành tựu mang ý nghĩa lịch sử.
Từ một đất nước từng bị bao vây, cấm vận,Việt Nam ngày nay đã thiết lập quan hệ với hầu hết các quốc gia trên thế giới, tham gia sâu rộng vào các tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, trở thành đối tác tin cậy của cộng đồng quốc tế.
Chưa bao giờ cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước được nâng cao như ngày nay.
Những thành tựu đó là kết quả của sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự quản lý hiệu quả của Nhà nước và sự nỗ lực của toàn dân tộc.
Bước vào kỷ nguyên vươn mình của đất nước, vai trò của đường lối đối ngoại và ngành ngoại giao càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Ngành ngoại giao phải tiếp tục là lực lượng tiên phong trong việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế; tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.
Đồng thời, ngoại giao phải góp phần nâng cao vị thế quốc gia, củng cố niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam và tạo dựng những điều kiện thuận lợi nhất để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đang mở ra những cơ hội phát triển to lớn nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp đối ngoại của đất nước.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng và khó lường, việc kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển tiếp tục là lựa chọn chiến lược đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta.
Phát huy bản sắc của nền ngoại giao cây tre Việt Nam, với gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển, ngoại giao Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.
Với bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng của dân tộc Việt Nam, cùng sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, nền ngoại giao Việt Nam chắc chắn sẽ tiếp tục viết nên những trang sử vẻ vang mới, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, hùng cường, thịnh vượng và hội nhập thành công với thế giới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
