Trưng bày chuyên đề “Dấu ấn di sản UNESCO trên miền đất Kinh Bắc”

Ngày 19/11, tại Bảo tàng Bắc Ninh, trưng bày chuyên đề “Dấu ấn di sản UNESCO trên miền đất Kinh Bắc” chính thức khai mạc, hướng tới kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Hơn 140 hình ảnh, gần 50 tư liệu, hiện vật cùng nhiều hoạt động trình diễn, trải nghiệm đã tái hiện sinh động những giá trị di sản tiêu biểu của vùng Kinh Bắc.
1795069666410-1550083172146161586-5006976181954545741-h-1795072550.jpg
Bà Phùng Thị Mai Anh - Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh tặng hoa cho các nghệ nhân tham gia chương trình.

Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, nơi tập trung mật độ di tích, lễ hội và các loại hình di sản đặc sắc. Theo thông tin tại chương trình, địa phương hiện còn hơn 4.000 di tích, trong đó khoảng 1.451 di tích đã được xếp hạng, gồm 9 di tích quốc gia đặc biệt, 295 di tích quốc gia và hơn 1.000 di tích cấp tỉnh. Cùng với đó là 24 bảo vật quốc gia và 28 di sản trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nổi bật trong kho tàng ấy là 8 di sản tiêu biểu đã được UNESCO ghi danh, công nhận ở các loại hình khác nhau: Dân ca Quan họ, Ca trù, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, nghi lễ và trò chơi kéo co làng Hữu Chấp, Thực hành Then của người Tày, Nùng, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và Quần thể di tích, danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Mỗi di sản mang một dấu ấn riêng, phản ánh đời sống tinh thần, tri thức dân gian và sức sáng tạo của cộng đồng cư dân trên vùng đất Kinh Bắc.
Hành trình qua những di sản tiêu biểu
Không gian trưng bày lần này được xây dựng từ nguồn tư liệu tích lũy trong nhiều năm nghiên cứu, khảo sát và thực hiện công tác bảo tồn di sản. Ban Tổ chức lựa chọn hơn 140 hình ảnh cùng gần 50 tư liệu, hiện vật tiêu biểu liên quan đến lịch sử, con người Bắc Ninh và các di sản đã được UNESCO ghi danh.
Từng nhóm di sản được bố trí theo không gian riêng, giúp người xem dễ nhận diện đặc trưng và hiểu rõ hơn về nguồn gốc, giá trị, quá trình tồn tại của mỗi loại hình. Từ những làn điệu dân ca, tín ngưỡng dân gian đến nghề thủ công, tư liệu cổ và các không gian di tích, trưng bày tạo nên một bức tranh khá toàn diện về đời sống văn hóa của vùng Kinh Bắc.
Cách tổ chức này cũng giúp di sản thoát khỏi cảm giác chỉ là những nội dung được lưu giữ trong sách vở hay hồ sơ. Một làn điệu Quan họ, một tấm tranh Đông Hồ hay một bản mộc cổ đều gắn với cộng đồng thực hành, với nghệ nhân và với nhiều thế hệ đã góp công gìn giữ, truyền dạy.

1795069666381-1550083172146161586-5006976181954545741-h-1795072550.jpg
Hướng dẫn viên của Bảo tàng Bắc Ninh giới thiệu về không gian triển lãm

Khi người xem được trực tiếp trải nghiệm di sản
Bên cạnh phần trưng bày, chương trình còn tổ chức nhiều hoạt động trình diễn và trải nghiệm trực tiếp. Công chúng có dịp tiếp cận Dân ca Quan họ, Ca trù, hát Then - đàn tính của người Tày, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt; đồng thời tham gia in dập mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, in tranh dân gian Đông Hồ, mặc trang phục liền anh - liền chị và thực hành têm trầu cánh phượng.
Những hoạt động này tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với cách trưng bày thuần túy. Người xem không chỉ quan sát mà còn có thể trực tiếp chạm vào một số công đoạn, kỹ thuật và hình thức thực hành di sản.
Đối với học sinh, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa. Khi được tự tay in một bức tranh Đông Hồ, thử in dập mộc bản hay khoác lên mình trang phục Quan họ, những kiến thức vốn khá xa trong sách vở trở nên gần gũi hơn. Từ trải nghiệm trực tiếp, các em có cơ hội hiểu thêm về lịch sử, văn hóa địa phương và công sức của những người đang ngày ngày giữ nghề, giữ di sản.

Không chỉ là câu chuyện của quá khứ
Một điểm đáng chú ý của chương trình là sự hiện diện của các nghệ nhân và chủ thể thực hành di sản. Họ không chỉ tham gia trình diễn mà còn trực tiếp giới thiệu, trao truyền những kỹ năng và tri thức đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Điều đó cho thấy di sản không tồn tại độc lập trong hiện vật hay tư liệu. Giá trị của di sản được duy trì khi vẫn còn người hát, người làm nghề, người thực hành nghi lễ và người tiếp tục học lại những gì thế hệ trước để lại.
Từ năm 2009, khi Dân ca Quan họ được UNESCO ghi danh, đến nay nhiều di sản khác của Bắc Ninh - Kinh Bắc tiếp tục được quốc tế công nhận. Quá trình ấy mở ra cơ hội quảng bá, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Việc tổ chức các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm tại bảo tàng vì thế không chỉ mang ý nghĩa giới thiệu. Đây còn là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, tạo điều kiện để công chúng, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận bằng những hình thức gần gũi hơn.

1795069666369-1550083172146161586-5006976181954545741-h-1795072550.jpg
Khách thăm quan triển lãm

Gìn giữ từ sự hiểu biết và thực hành
Trưng bày “Dấu ấn di sản UNESCO trên miền đất Kinh Bắc” được tổ chức trong dịp kỷ niệm 21 năm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam và hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Đây cũng là dịp để nhìn lại giá trị của hệ thống di sản mà Bắc Ninh đang sở hữu, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm bảo tồn trong bối cảnh đời sống xã hội thay đổi nhanh.
Một di sản được ghi danh là niềm tự hào, nhưng giá trị ấy chỉ bền vững khi được cộng đồng tiếp tục gìn giữ và thực hành. Những hoạt động tại Bảo tàng Bắc Ninh cho thấy một hướng tiếp cận thiết thực: đưa di sản đến gần công chúng bằng trải nghiệm, để người xem không chỉ biết tên mà còn hiểu thêm về câu chuyện, kỹ năng và đời sống phía sau mỗi di sản.
Từ tiếng hát Quan họ, tiếng đàn tính đến bản mộc, tấm tranh dân gian hay những nghi thức truyền thống, các giá trị văn hóa ấy vẫn đang tiếp tục được trao truyền trong đời sống hôm nay. Đó cũng là cách để dấu ấn di sản trên miền đất Kinh Bắc không chỉ được lưu giữ trong ký ức, mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống của các thế hệ sau.