Hội nghị giao ban công tác xuất bản do Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức sáng 7/8/2026 đã cho thấy một bức tranh vừa có nhiều gam màu tích cực, vừa đặt ra những yêu cầu nghiêm khắc đối với ngành xuất bản trong giai đoạn mới. Sáu tháng đầu năm 2026, xuất bản phẩm điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, với 40 nhà xuất bản đăng ký xuất bản và phát hành điện tử, tăng 21%; số xuất bản phẩm điện tử đạt 1.815, tăng 33,8%. Hệ sinh thái đọc trên thiết bị di động, sách nói, ebook và các kênh phân phối, thanh toán trực tuyến đang mở rộng không gian tiếp cận tri thức.
Nhưng chính sự phát triển nhanh chóng ấy lại khiến câu hỏi về niềm tin trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Hội nghị giao ban công tác xuất bản tổ chức sáng 7/8. Ảnh: TTXVN
Công nghệ có thể mở rộng cánh cửa, nhưng chất lượng mới giữ chân bạn đọc
Chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức xuất bản và tiếp nhận sách. Một cuốn sách không còn nhất thiết phải nằm trên giá sách; nó có thể xuất hiện trên điện thoại, máy tính bảng, nền tảng đọc trực tuyến hay trong một sản phẩm sách nói. Chỉ với vài thao tác, độc giả có thể tìm kiếm, mua, tải xuống và lưu trữ một lượng tri thức khổng lồ.
Đây là bước tiến đáng ghi nhận của ngành xuất bản. Song, từ góc nhìn văn hóa, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phục vụ chất lượng nội dung và mở rộng cơ hội tiếp cận những giá trị tốt đẹp. Một nền tảng hiện đại không thể bù đắp cho một nội dung hời hợt; tốc độ phát hành nhanh không thể thay thế sự cẩn trọng của biên tập; khả năng tiếp cận hàng triệu độc giả cũng đồng nghĩa với việc mọi sai sót có thể lan truyền nhanh hơn rất nhiều.
Bởi vậy, nguyên tắc “không để công nghệ đi trước kỷ luật nội dung” được nêu tại hội nghị có ý nghĩa không chỉ về quản lý mà còn là một yêu cầu văn hóa. Trong đời sống đọc sách hôm nay, khi ranh giới giữa thông tin chính thống, thông tin thiếu kiểm chứng và nội dung câu khách ngày càng khó nhận biết, nhà xuất bản càng phải trở thành một địa chỉ bảo chứng cho chất lượng tri thức.
Sáu tháng đầu năm, cơ quan quản lý đã đọc, kiểm tra gần 600 xuất bản phẩm lưu chiểu và phát hiện, xử lý 25 xuất bản phẩm vi phạm về nội dung ở những mức độ khác nhau. Con số này cho thấy công tác hậu kiểm vẫn cần thiết, nhưng đồng thời cũng gợi ra một vấn đề căn bản: Hậu kiểm không thể là tuyến phòng thủ duy nhất.
Một cuốn sách đến tay bạn đọc sau khi đã được in, phát hành hoặc đưa lên môi trường số thì sai sót không còn nằm trong phạm vi nội bộ của một nhà xuất bản. Nó đã trở thành một phần của đời sống xã hội. Một thông tin sai có thể làm tổn hại nhận thức; một nội dung thiếu chuẩn mực có thể ảnh hưởng đến giáo dục; một tác phẩm được thẩm định thiếu kỹ lưỡng có thể làm suy giảm uy tín của chính đơn vị xuất bản.
Vì thế, phòng ngừa phải được đặt lên trước xử lý. Biên tập, thẩm định và kiểm chứng phải được xem là những “hàng rào văn hóa”, chứ không đơn thuần là thủ tục kỹ thuật. Mỗi người tham gia quy trình xuất bản đều phải ý thức rằng họ đang góp phần quyết định những gì sẽ đi vào đời sống tinh thần của cộng đồng.
Đặc biệt, trong bối cảnh xuất bản liên kết và xuất bản điện tử ngày càng phát triển, trách nhiệm ấy càng không thể bị chia nhỏ đến mức không ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Thị trường có thể tạo ra nhu cầu, công nghệ có thể tạo ra phương thức phân phối, nhưng nhà xuất bản phải giữ được vai trò của một thiết chế văn hóa có trách nhiệm.
Niềm tin bạn đọc là vốn quý nhất của một nền xuất bản
Những kết quả đạt được trong sáu tháng đầu năm cho thấy ngành xuất bản đã hoàn thành tốt nhiều nhiệm vụ chính trị quan trọng, phục vụ Đại hội XIV của Đảng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp, các sự kiện lớn của đất nước; đồng thời tăng cường xuất bản những ấn phẩm có giá trị tư tưởng, khoa học, thẩm mỹ, phục vụ giáo dục thế hệ trẻ và lan tỏa văn hóa đọc.
Đó là những đóng góp quan trọng của xuất bản đối với đời sống văn hóa, bởi sách không chỉ cung cấp thông tin mà còn góp phần hình thành cách con người hiểu về lịch sử, đất nước, cộng đồng và chính mình.
Tuy nhiên, trong một xã hội ngày càng có nhiều lựa chọn về thông tin và giải trí, bạn đọc cũng ngày càng có quyền lựa chọn cao hơn. Họ có thể đóng một ứng dụng, bỏ qua một cuốn sách, chuyển sang một nền tảng khác chỉ trong vài giây. Vì vậy, sự hiện diện của một xuất bản phẩm trên thị trường chưa đồng nghĩa với việc nó đã tạo ra giá trị văn hóa.
Giá trị ấy chỉ được khẳng định khi bạn đọc tìm đến, đọc, giới thiệu và quay trở lại. Quan trọng hơn, khi nhắc đến một nhà xuất bản, một thương hiệu sách, độc giả có thể hình thành một cảm nhận: Đây là nơi tôi có thể tin cậy.
Niềm tin ấy không thể mua bằng quảng cáo. Nó được tích lũy qua từng bản thảo được lựa chọn nghiêm túc, từng lỗi biên tập được loại bỏ, từng cuốn sách được đầu tư về nội dung và hình thức, từng lần nhà xuất bản đứng về phía lợi ích lâu dài của bạn đọc thay vì chạy theo lợi ích trước mắt.
Trong kinh tế thị trường, áp lực doanh thu là điều không thể phủ nhận. Nhưng xuất bản là một ngành kinh tế đặc thù bởi sản phẩm của nó tác động trực tiếp đến đời sống tinh thần. Nếu chỉ chạy theo thị hiếu nhất thời, số lượng bán ra hay những chủ đề dễ tạo chú ý, ngành xuất bản có thể đạt được những kết quả ngắn hạn nhưng lại đánh mất vốn quý nhất: uy tín.
Bởi vậy, “lấy niềm tin của bạn đọc làm thước đo cao nhất” cần được hiểu như một triết lý phát triển. Nó không phủ nhận các chỉ tiêu về doanh thu, số lượng xuất bản phẩm hay tốc độ chuyển đổi số, mà đặt những chỉ tiêu ấy trong một hệ giá trị rộng lớn hơn. Tăng trưởng phải đi cùng trách nhiệm; đổi mới phải đi cùng kỷ luật; thị trường phải song hành với định hướng văn hóa; công nghệ phải phục vụ con người.
Đặc biệt, khi Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới bắt đầu được triển khai, năm 2026 có thể xem là thời điểm quan trọng để ngành xuất bản củng cố lại những nền tảng căn bản của mình. Trong đó, xây dựng đội ngũ làm xuất bản có chuyên môn, bản lĩnh và trách nhiệm; hoàn thiện quy trình biên tập, thẩm định; đầu tư cho nội dung; phát triển văn hóa đọc và đẩy mạnh chuyển đổi số cần được thực hiện đồng bộ.
Sau cùng, một nền xuất bản mạnh không chỉ là nền xuất bản có nhiều sách hơn, phát hành nhanh hơn hay số hóa tốt hơn. Đó phải là nền xuất bản khiến bạn đọc tin rằng mỗi cuốn sách đến tay mình đều đã được lựa chọn và chịu trách nhiệm bằng một chuẩn mực nghề nghiệp nghiêm túc.
Sách có thể thay đổi hình thức. Công nghệ có thể thay đổi cách đọc. Thị trường có thể thay đổi thị hiếu. Nhưng giá trị của niềm tin thì không thay đổi. Khi bạn đọc còn tin vào sách, tin vào nhà xuất bản và tin vào những giá trị mà sách mang lại, xuất bản mới thực sự hoàn thành sứ mệnh của mình: Không chỉ làm ra những sản phẩm để đọc, mà góp phần kiến tạo một đời sống văn hóa lành mạnh, giàu tri thức và nhân văn.
V.X.B
