Từ “bản thiết kế” đến hành động
Theo ông Đặng Tùng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 theo Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026 được xây dựng với vai trò là chuẩn chung cho toàn hệ thống chính trị.
Theo ông Đặng Tùng Anh, việc có một “bản thiết kế tổng thể” là cần thiết trong bối cảnh nếu đầu tư số thiếu kiến trúc thống nhất có thể dẫn đến phân tán nguồn lực, trùng lặp hệ thống, nền tảng và cơ sở dữ liệu, đồng thời khó kế thừa và kết nối.
Dữ liệu chưa liền mạch cũng khiến việc chia sẻ, khai thác thông tin gặp khó khăn, người dân và doanh nghiệp có thể phải cung cấp lại thông tin. Trong khi đó, báo cáo thủ công khiến việc theo dõi mức độ tuân thủ và hiệu quả đầu tư chưa thuận lợi.
“Không thể xây dựng quốc gia số bằng phép cộng của những hệ thống rời rạc”, ông Đặng Tùng Anh cho biết.
Vì vậy, Khung kiến trúc không chỉ xác định cấu trúc, thành phần và mối quan hệ kết nối của quốc gia số, mà còn xác lập nguyên tắc về dùng chung, dữ liệu, AI, an ninh mạng và tiêu chuẩn. Đây là căn cứ để kiểm soát sự phù hợp trong toàn bộ vòng đời đầu tư và vận hành.
Một trong những nguyên tắc quan trọng là ưu tiên dùng chung, kế thừa, chuẩn hóa, tích hợp và nâng cấp các thành phần hiện có. Chỉ xây mới khi chưa có thành phần dùng chung hoặc thành phần hiện có không đáp ứng yêu cầu.
Theo ông Đặng Tùng Anh, cách tiếp cận này giúp hạn chế việc các cơ quan, đơn vị đầu tư những hệ thống có chức năng tương tự, đồng thời tạo điều kiện để các hệ thống kết nối và chia sẻ dữ liệu.
Khung kiến trúc cũng đặt yêu cầu dữ liệu và AI phải được tính đến ngay từ khâu thiết kế. Dữ liệu được xác định là tài sản chiến lược, phải được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và sử dụng thống nhất; trong khi AI được định hướng phục vụ phân tích, dự báo và tự động hóa, đi kèm yêu cầu giám sát, truy vết, giải trình và kiểm soát rủi ro.
Điểm đáng chú ý của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là chuyển từ việc xây dựng tài liệu sang quản trị và đo lường trong thực tế.
Theo đó, một Khung kiến trúc được triển khai thực chất phải được đánh giá đồng thời về mức độ tuân thủ và kết quả triển khai, thông qua 5 nhóm tiêu chí gồm: tuân thủ kiến trúc; liên thông và tích hợp; quản trị và vận hành; kỹ thuật và an toàn; kết quả triển khai.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành một hệ thống công nghệ mà phải tạo ra kết quả cụ thể như nâng cao mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; rút ngắn thời gian xử lý công việc; giảm chi phí tuân thủ; nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực công.
Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành hướng dẫn xây dựng, cập nhật và duy trì Khung kiến trúc số của cơ quan, tổ chức. Trong quý IV/2026, Bộ tổ chức tập huấn, giải đáp, hỗ trợ, theo dõi và đôn đốc các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc xây dựng mới hoặc rà soát, cập nhật và ban hành Khung trước ngày 29/1/2027.
Song song với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan xây dựng quy định, hướng dẫn về KPI, phương pháp đo lường, tiêu chí đánh giá, cơ chế kiểm chứng dữ liệu và chế độ báo cáo, hoàn thành trước ngày 31/12/2026.
Doanh nghiệp đầu tư vào những nền tảng cốt lõi
Nếu Khung kiến trúc tạo ra nguyên tắc và cấu trúc chung, doanh nghiệp là một trong những lực lượng trực tiếp đầu tư công nghệ và đưa các nền tảng số vào thực tiễn.
Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud, Tập đoàn FPT cho rằng hạ tầng công nghệ có chủ quyền trở thành công cụ thiết yếu để các quốc gia phát triển năng lực số. Theo ông Lê Hồng Việt, AI và nhân sự số sử dụng AI sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh cơ bản, góp phần tạo ra bước tăng trưởng về năng suất lao động.
“Trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh sẽ nằm ở việc AI khuếch đại năng lực của người lao động như thế nào. Nếu trước đây các quốc gia cạnh tranh bằng tài nguyên thô, trong tương lai, họ sẽ cạnh tranh bằng dữ liệu và khả năng khai thác dữ liệu”, ông Lê Hồng Việt chia sẻ.
Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện FPT đề xuất ba nền tảng phục vụ phát triển quốc gia số, gồm hạ tầng AI có chủ quyền; nền tảng dữ liệu và khai thác dữ liệu; đưa dữ liệu và công nghệ vào phục vụ người dân, doanh nghiệp, đặc biệt hỗ trợ việc ra quyết định của Chính phủ.
Đây cũng là những lớp công nghệ có sự tương đồng với định hướng của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, trong đó dữ liệu được đặt ở vị trí trung tâm, hạ tầng số tạo nền tảng và AI được đưa vào ngay từ khâu thiết kế, vận hành.
Doanh nghiệp công nghệ số cho biết đã đầu tư phát triển hạ tầng điện toán đám mây và tiếp tục đầu tư AI Factory để cung cấp hạ tầng, dịch vụ AI. Theo ông Lê Hồng Việt, mục tiêu của các khoản đầu tư là tăng khả năng tự chủ, chủ động thay đổi và nâng cấp các thành phần công nghệ.
Ở lớp dữ liệu, ông Lê Hồng Việt cho biết, doanh nghiệp đang làm việc với hơn 8 bộ, ngành và hơn 10 địa phương để xây dựng chiến lược dữ liệu, kết nối dữ liệu từ các hệ thống của từng đơn vị và đưa vào khai thác.
Từ dữ liệu, doanh nghiệp tiếp tục phát triển các nền tảng ứng dụng phục vụ cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Trong đó có nền tảng trí tuệ nhân tạo FPT.AI và Kyta Platform, hỗ trợ quản lý công việc, xây dựng và theo dõi chỉ số đánh giá hiệu quả công việc.
Theo ông Lê Hồng Việt, Kyta Platform đang được ứng dụng tại Bộ Nội vụ và Tòa án nhân dân tối cao. Hệ thống AI hỗ trợ xây dựng, quản lý KPI của công chức, theo dõi mức độ hoàn thành công việc và đưa ra gợi ý thực hiện, đồng thời hỗ trợ tự động phân chia và gợi ý công việc.
Ở lớp hạ tầng AI, AI Factory đang cung cấp khoảng 43 dịch vụ AI trên nền tảng điện toán đám mây cho khoảng 18.000 kỹ sư, nhà khoa học và người dùng doanh nghiệp tại Việt Nam và trên thế giới. Nền tảng này giúp người dùng tiếp cận năng lực tính toán để xây dựng các nền tảng AI của riêng mình.
Doanh nghiệp hiện phát triển khoảng 200 giải pháp công nghệ số và tiếp tục đầu tư vào hạ tầng tính toán, nền tảng dữ liệu và AI, gắn việc làm chủ công nghệ với nhu cầu chuyển đổi AI của cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.
Những định hướng từ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và các hoạt động đầu tư, triển khai của doanh nghiệp cho thấy chuyển đổi số đang chuyển dần từ câu chuyện xây dựng các hệ thống riêng lẻ sang hình thành một hệ sinh thái có khả năng kết nối và khai thác chung.
Ở cấp độ quản lý Nhà nước, Khung kiến trúc tạo ra cấu trúc chung, nguyên tắc dùng chung, yêu cầu về dữ liệu, AI, an ninh mạng và cơ chế đánh giá xuyên suốt vòng đời. Ở cấp độ doanh nghiệp, nguồn lực được tập trung vào những lớp nền tảng cốt lõi như điện toán đám mây, hạ tầng AI, dữ liệu và các ứng dụng phục vụ quản trị, sản xuất, kinh doanh và người dân.
Theo ông Đặng Tùng Anh, giá trị của Khung kiến trúc không nằm ở việc có thêm một tài liệu, mà ở khả năng biến các nguyên tắc thành cách thức triển khai và quản trị thực tế.
Từ “bản thiết kế” ở cấp quốc gia đến những nền tảng được đầu tư và ứng dụng trong thực tiễn, chuyển đổi số vì vậy không chỉ là quá trình số hóa các hoạt động hiện có, mà đang hướng tới hình thành phương thức quản trị, vận hành và tạo giá trị mới dựa trên dữ liệu, hạ tầng số và AI.
