Loài hoa này không có diệp lục, không thân, không lá, ký sinh hoàn toàn vào rễ cây chủ, khiến giới khoa học không khỏi tò mò, đồng thời mở thêm một cánh cửa khám phá về sự đa dạng sinh học của khu rừng di sản.
Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (trụ sở tại thị trấn Phong Nha, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ, nay là tỉnh Quảng Trị) vừa ghi nhận sự xuất hiện của loài thực vật ký sinh quý hiếm Sapria himalayana tại Tiểu khu 649, thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm Bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý. Phát hiện này không chỉ bổ sung thêm dữ liệu khoa học cho hệ thực vật của khu vực mà còn cho thấy hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tại đây vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Địa nhãn Himalaya
Địa nhãn Himalaya là một loài thực vật ký sinh toàn phần thuộc họ Rafflesiaceae – nhóm thực vật nổi tiếng với cấu trúc hoa lớn và lối sống phụ thuộc hoàn toàn vào cây chủ. Khác với các loài thực vật thông thường, loài này không có lá, không có thân cây thực sự và cũng không chứa diệp lục để quang hợp. Phần cơ thể sinh dưỡng của cây gần như tiêu biến hoàn toàn, chỉ tồn tại dưới dạng các cấu trúc hút bám sâu vào rễ cây chủ để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng.
Tại khu vực Tiểu khu 649, các nhà nghiên cứu ghi nhận loài cây này ký sinh trên rễ của các loài dây leo thân gỗ thuộc chi Tetrastigma. Điều đặc biệt là phần duy nhất của cây xuất hiện trên mặt đất chính là hoa – cơ quan đảm nhiệm chức năng sinh sản.
Loài hoa đặc biệt nổi bật với màu đỏ thẫm và các đốm vàng đặc trưng trên cánh hoa.
Những bông hoa Địa nhãn Himalaya được ghi nhận có đường kính khoảng 15–20 cm. Hoa có màu đỏ thẫm với nhiều đốm vàng nhạt đặc trưng trên bề mặt, tạo nên vẻ ngoài vừa nổi bật vừa kỳ lạ giữa nền lá rừng. Đáng chú ý, hoa phát ra mùi giống thịt đang phân hủy nhằm thu hút các loài côn trùng đến thụ phấn, chủ yếu là các loài ruồi thuộc bộ Hai cánh. Chiến lược sinh tồn đặc biệt này giúp loài cây ký sinh hoàn toàn vẫn duy trì được vòng đời sinh học trong môi trường rừng nhiệt đới.
Theo các chuyên gia, Địa nhãn Himalaya có biên độ sinh thái rất hẹp và đặc biệt nhạy cảm với những thay đổi của môi trường như độ ẩm đất, cấu trúc tầng tán rừng hay sự biến động của vi khí hậu. Loài này chỉ xuất hiện dưới tán rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, nơi có lớp thảm mục dày, độ che phủ cao và gần như không chịu tác động cơ học từ con người. Vì vậy, sự tồn tại của loài được xem là một chỉ dấu sinh thái quan trọng cho thấy sinh cảnh rừng tại khu vực vẫn duy trì được sự ổn định cần thiết.
Loài thực vật ký sinh quý hiếm
Trong Sách Đỏ Việt Nam cũng như danh lục của International Union for Conservation of Nature, Địa nhãn Himalaya được xếp vào nhóm nguy cấp do vùng phân bố hẹp và sự phụ thuộc hoàn toàn vào cây chủ. Chỉ cần sinh cảnh rừng bị suy giảm hoặc cây chủ biến mất, loài này cũng khó có thể tồn tại.
Theo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, việc ghi nhận loài thực vật đặc biệt này đồng thời khẳng định hiệu quả của công tác bảo vệ rừng, tuần tra và quản lý sinh cảnh tại Tiểu khu 649 nói riêng và toàn khu vực vườn quốc gia nói chung. Hiện nay, cấu trúc hệ sinh thái rừng nguyên sinh tại đây vẫn được duy trì khá nguyên vẹn, chưa bị chia cắt hay suy thoái bởi các hoạt động của con người.
Phát hiện mới cũng nâng tổng số loài thực vật đã được ghi nhận tại Phong Nha – Kẻ Bàng lên 2.957 loài, tiếp tục khẳng định vị thế của khu vực như một trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển ngày càng gia tăng, những ghi nhận như Địa nhãn Himalaya không chỉ là thành quả của hoạt động nghiên cứu khoa học mà còn là lời nhắc về giá trị to lớn của việc bảo tồn các hệ sinh thái rừng tự nhiên.
