Theo dòng thời sự: Khẳng định vị thế Việt Nam trong kiến tạo tương lai ASEAN

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về địa chính trị, kinh tế, công nghệ và môi trường phát triển, việc Việt Nam chủ động khởi xướng và duy trì Diễn đàn Tương lai ASEAN đã cho thấy tầm nhìn chiến lược cũng như khát vọng đóng góp nhiều hơn cho tương lai chung của khu vực. Từ góc nhìn văn hóa, thành công của Diễn đàn không chỉ nằm ở các cuộc trao đổi chính sách mà còn thể hiện sự lan tỏa của những giá trị đã làm nên bản sắc ASEAN suốt gần sáu thập kỷ qua: đối thoại, lòng tin, đoàn kết và hợp tác vì con người.

Xây dựng lòng tin và văn hóa đối thoại – nền tảng cho tương lai ASEAN

Trong bài phát biểu tiếp các trưởng đoàn tham dự Diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc với ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Những biến động đó đang tác động trực tiếp đến khu vực Đông Nam Á, đòi hỏi ASEAN phải chủ động hơn, đổi mới hơn và hiệu quả hơn trong cách thức hợp tác.

Điều đáng chú ý là khi đề cập đến sức mạnh của ASEAN, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ nói đến các yếu tố kinh tế hay địa chính trị mà đặc biệt nhấn mạnh những “tài sản chiến lược” đã được xây dựng qua nhiều thập niên, gồm đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng. Đây chính là những giá trị mang đậm bản sắc văn hóa ASEAN.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu. Ảnh: TTXVN

Thực tế cho thấy, ASEAN là một trong những khu vực đa dạng nhất thế giới với nhiều nền văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ và thể chế chính trị khác nhau. Tuy nhiên, chính sự đa dạng ấy đã được chuyển hóa thành sức mạnh thông qua văn hóa đối thoại và tinh thần tôn trọng lẫn nhau. Trong gần 60 năm phát triển, ASEAN đã chứng minh rằng khác biệt không nhất thiết dẫn tới chia rẽ, mà có thể trở thành nền tảng để xây dựng sự đồng thuận và hợp tác.

Từ góc nhìn của nước chủ nhà, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã làm rõ hơn ý nghĩa của việc xây dựng lòng tin trong giai đoạn ASEAN bước vào thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Theo Thủ tướng, dấu ấn lớn nhất của ASEAN sau gần 60 năm phát triển không chỉ nằm ở quy mô kinh tế hay dân số gần 700 triệu người mà chính là khả năng vượt lên khác biệt để vun đắp lòng tin và mở rộng hợp tác. Trong một thế giới mà những quy tắc của kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu đang được định hình lại, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng, đồng thời đổi mới phương thức hành động để thích ứng với thời đại mới.

Thông điệp đó có ý nghĩa văn hóa sâu sắc bởi nó khẳng định rằng lòng tin không phải là giá trị có sẵn mà là kết quả của cả một quá trình đối thoại, thấu hiểu và tôn trọng sự khác biệt. Việc Việt Nam liên tiếp tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN chính là sự cụ thể hóa tinh thần ấy, góp phần duy trì một không gian trao đổi cởi mở, nơi các quốc gia có thể cùng nhau nhận diện thách thức và tìm kiếm những điểm đồng vì lợi ích chung của khu vực.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, lòng tin trở thành nguồn lực vô cùng quý giá. Nhiều nhà lãnh đạo tham dự Diễn đàn như Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul hay Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão đều khẳng định ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò là không gian đối thoại, tham vấn và xây dựng đồng thuận.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 - Ảnh: VGP.

Việc Việt Nam khởi xướng Diễn đàn Tương lai ASEAN từ năm 2024 và duy trì thường niên đến nay cho thấy vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong việc kiến tạo những nền tảng mới cho hợp tác khu vực. Không chỉ tạo ra một diễn đàn trao đổi cởi mở, Việt Nam còn góp phần kết nối các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và thế hệ trẻ cùng tham gia thảo luận về những vấn đề chiến lược của ASEAN.

Dưới góc độ văn hóa, đây chính là sự tiếp nối truyền thống hòa hiếu, trọng đối thoại và đề cao tinh thần cộng đồng của dân tộc Việt Nam. Thông qua Diễn đàn, Việt Nam đang góp phần nuôi dưỡng lòng tin, tăng cường hiểu biết và tạo dựng sự đồng thuận – những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tương lai của ASEAN.

Thúc đẩy hợp tác thực chất, lấy người dân làm trung tâm

Nếu lòng tin là nền móng của ASEAN thì hợp tác thực chất chính là động lực để cộng đồng này phát triển bền vững. Một trong những điểm nổi bật của Diễn đàn năm nay là sự thống nhất cao giữa các nhà lãnh đạo về yêu cầu đưa các cam kết khu vực đi vào thực tiễn, mang lại lợi ích cụ thể cho người dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng ASEAN cần đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hoạt động, chuyển từ “tư duy tiến trình” sang “tư duy kết quả”, từ “tham vấn là chủ yếu” sang “phối hợp thực chất hơn”, từ “đồng thuận về nhận thức” sang “đồng thuận trong hành động”. Theo đó, giá trị của ASEAN không chỉ được đo bằng số lượng văn kiện hay cơ chế hợp tác được xây dựng mà quan trọng hơn là những lợi ích thực tế mang lại cho người dân và doanh nghiệp.

Tư tưởng này nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ các nhà lãnh đạo khu vực. Thủ tướng Campuchia Hun Manet nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của ASEAN phải là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, bảo đảm an ninh, phúc lợi và cơ hội phát triển cho mọi tầng lớp xã hội. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cũng cho rằng các chương trình nghị sự khu vực cần luôn lấy người dân làm trung tâm và hướng tới tăng trưởng bao trùm.

Là nước chủ nhà, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra một tầm nhìn đáng chú ý về tương lai ASEAN với ba định hướng chiến lược: ASEAN cần tham gia định hình các xu thế toàn cầu; trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo; và xây dựng một cộng đồng thực sự của người dân.

Đây không chỉ là những định hướng phát triển mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa của tiến trình Hội nhập khu vực. Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, thành công của ASEAN trong tương lai không chỉ được đo bằng các chỉ số kinh tế mà còn bằng cơ hội tạo ra cho thế hệ trẻ, vai trò dành cho phụ nữ, sự quan tâm tới các nhóm dễ bị tổn thương và mức độ để mỗi người dân cảm nhận ASEAN là cộng đồng mà mình thực sự thuộc về.

Thông điệp ấy cho thấy ASEAN đang từng bước chuyển từ một mô hình hợp tác chủ yếu dựa trên lợi ích kinh tế sang mô hình phát triển lấy con người làm trung tâm. Đây cũng là điểm gặp gỡ giữa các giá trị truyền thống của Đông Nam Á với yêu cầu phát triển của thời đại mới.

Những đề xuất của Việt Nam tại Diễn đàn về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển trí tuệ nhân tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy hợp tác thanh niên, tăng cường kết nối chiến lược và phát triển tiểu vùng sông Mê Công đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Từ một thành viên gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam ngày nay đã trở thành một trong những quốc gia đóng góp tích cực vào việc định hình các chương trình nghị sự của khu vực. Sự chủ động tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN không chỉ thể hiện năng lực điều phối và kết nối của Việt Nam mà còn phản ánh khát vọng đóng góp nhiều hơn cho hòa bình, ổn định và phát triển của Đông Nam Á.

Có thể nói, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 đã khẳng định vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong đời sống khu vực. Thông qua việc thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và đề xuất các hướng hợp tác thiết thực, Việt Nam đang góp phần cùng ASEAN kiến tạo một tương lai hòa bình, tự cường và phát triển bền vững.

Trong một thế giới nhiều biến động, vai trò ấy càng có ý nghĩa quan trọng. Bởi hơn cả một quốc gia thành viên tích cực, Việt Nam đang từng bước trở thành một trong những lực lượng góp phần định hình tương lai ASEAN trên nền tảng của đối thoại, đoàn kết và những giá trị nhân văn lấy con người làm trung tâm.

V.X.B