Tuy nhiên, như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết một năm vận hành mô hình mới chiều 2/6/2026, thành công của giai đoạn sắp xếp chưa đồng nghĩa với thành công của giai đoạn vận hành. Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển từ “sắp xếp xong bộ máy” sang “vận hành tốt bộ máy”, từ “ổn định tổ chức” sang “nâng cao chất lượng quản trị”, từ “phân cấp, phân quyền” sang “bảo đảm năng lực thực thi”.
Đây không chỉ là sự điều chỉnh về trọng tâm công việc mà còn là bước chuyển quan trọng về tư duy quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Từ những con số sắp xếp đến yêu cầu đánh giá chất lượng vận hành
Một năm qua, việc tinh gọn bộ máy, sắp xếp đầu mối, điều chỉnh chức năng nhiệm vụ và tổ chức lại đơn vị hành chính đã tạo nên những thay đổi lớn trong hệ thống chính trị. Khối lượng công việc triển khai rất lớn, phạm vi rộng, yêu cầu cao và liên quan đến hầu hết các cấp, các ngành.
Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nếu việc sơ kết chỉ dừng lại ở những con số như giảm được bao nhiêu đầu mối, sắp xếp được bao nhiêu tổ chức, xử lý được bao nhiêu trụ sở hay phân cấp được bao nhiêu nhiệm vụ thì chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải đánh giá được chất lượng vận hành của mô hình mới.
Hai ảnh trên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết một năm vận hành mô hình mới chiều 2/6/2026. Ảnh: TTXVN
Những câu hỏi được đặt ra mang tính cốt lõi: Bộ máy có thực sự tinh gọn hơn không? Vận hành có thông suốt hơn không? Quyền hạn có rõ ràng hơn không? Trách nhiệm có cụ thể hơn không? Người dân và doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn không? Và cuối cùng, mô hình mới có tạo ra động lực phát triển, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính trị hay không?
Đây chính là cách tiếp cận mới, chuyển từ đánh giá theo “đầu vào” sang đánh giá theo “kết quả đầu ra” và tác động thực chất. Một bộ máy ít đầu mối hơn chưa chắc đã hiệu quả hơn nếu quy trình phối hợp còn chồng chéo, trách nhiệm chưa rõ ràng hoặc năng lực thực thi chưa đáp ứng yêu cầu.
Thực tế cho thấy, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện đã được chuyển giao xuống cấp xã. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân, đồng thời nâng cao tính chủ động của cơ sở. Song cùng với đó là những thách thức mới về năng lực cán bộ, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ.
Tại nhiều địa phương, nhất là các địa bàn có điều kiện phát triển không đồng đều, áp lực công việc đối với cấp xã tăng lên đáng kể. Nếu không được hỗ trợ đầy đủ về nhân lực, dữ liệu, tài chính và chuyên môn, việc phân cấp có thể trở thành gánh nặng thay vì tạo động lực phát triển.
Bởi vậy, yêu cầu “giao quyền phải đi đôi với giao trách nhiệm, giao tài chính, giao nhân lực, giao dữ liệu và công cụ thực hiện” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là một nguyên tắc quản trị hiện đại cần được quán triệt trong toàn hệ thống.
Nhận diện điểm nghẽn để xây dựng nền quản trị hiện đại
Một trong những nội dung đáng chú ý trong chỉ đạo của người đứng đầu Đảng và Nhà nước là yêu cầu nhìn thẳng vào các điểm nghẽn đang cản trở hiệu quả vận hành của mô hình mới.
Trước hết là điểm nghẽn về thể chế và cơ chế vận hành. Dù nhiều quy định, hướng dẫn đã được ban hành nhưng vẫn còn tình trạng thiếu đồng bộ, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Đây là nguyên nhân khiến một số nơi còn lúng túng trong tổ chức thực hiện, làm giảm hiệu quả của chủ trương đúng đắn.
Bên cạnh đó là vấn đề phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Phân cấp mạnh là xu hướng tất yếu để phát huy tính chủ động của địa phương và cơ sở. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, nguy cơ phát sinh sai phạm hoặc tâm lý e ngại trách nhiệm hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này đòi hỏi phải xây dựng đồng bộ cả cơ chế trao quyền lẫn cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá trách nhiệm.
Đặc biệt, chuyển đổi số và dữ liệu được xác định là điểm nghẽn mang tính quyết định. Trong bối cảnh quản trị hiện đại đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, việc thiếu hệ thống dữ liệu dùng chung, thiếu kết nối liên thông hoặc năng lực số còn hạn chế sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều hành.
Một chủ trương đúng, một mô hình phù hợp hay một hệ thống thể chế hoàn chỉnh sẽ khó phát huy hiệu quả nếu năng lực tổ chức thực hiện không đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu báo cáo sơ kết phải chỉ rõ nơi nào làm tốt, nơi nào còn lúng túng; cấp nào còn yếu; khâu nào còn chậm; trách nhiệm của người đứng đầu đến đâu. Đây là cách tiếp cận thực chất, lấy hiệu quả công việc làm thước đo thay vì chỉ đánh giá bằng các báo cáo hành chính.
Thực tiễn tại Hà Nội, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Phú Thọ, Thanh Hoá, Quảng Ngãi, Cà Mau, An Giang… cho thấy những tín hiệu tích cực từ mô hình mới. Sau gần một năm vận hành, thành phố đánh giá việc sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai chính quyền địa phương hai cấp đã tạo chuyển biến rõ nét trong quản trị điều hành, cải cách hành chính, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. Các tỉnh, thành phố tiếp tục xác định các nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh phân cấp gắn với giám sát, đầu tư hạ tầng số và cải cách hành chính.
Những kết quả bước đầu ở các địa phương nêu trên là minh chứng khi tổ chức bộ máy được vận hành đồng bộ với chuyển đổi số, nâng cao chất lượng cán bộ và phân cấp hợp lý, hiệu quả quản trị sẽ được cải thiện rõ rệt, tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Cuộc cải cách tổ chức bộ máy lần này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi tinh giản đầu mối hay sắp xếp đơn vị hành chính. Mục tiêu cuối cùng không phải là một bộ máy nhỏ hơn mà là một bộ máy mạnh hơn, thông suốt hơn, trách nhiệm hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn. Xa hơn, đây là bước chuẩn bị quan trọng để hình thành mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Sau một năm ổn định tổ chức, thời điểm hiện nay chính là lúc chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng hiệu quả quản trị. Thành công của cải cách sẽ không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; bằng hiệu quả điều hành của chính quyền các cấp; bằng năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ và bằng những động lực mới được tạo ra cho sự phát triển đất nước trong những năm tới.
V.X.B
