Trong hành trình hơn một thế kỷ phát triển của TP. Hồ Chí Minh, nhiều di tích lịch sử đã trở thành những biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước và ý chí độc lập dân tộc. Trong số đó, Di tích lịch sử quốc gia Nhà số 5 Châu Văn Liêm, thuộc phường Chợ Lớn, là địa điểm mang giá trị đặc biệt khi ghi dấu quãng thời gian người thanh niên Nguyễn Tất Thành sinh sống, chuẩn bị cho chuyến đi lịch sử trước khi rời Tổ quốc, bắt đầu hành trình 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước.
Nhà số 5 Châu Văn Liêm, chứng tích lịch sử gắn với hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Ít ai biết rằng, trước ngày xuống tàu Amiral Latouche-Tréville tại Bến Nhà Rồng vào ngày 5/6/1911, Nguyễn Tất Thành đã có thời gian sinh sống, làm việc và chuẩn bị cho chuyến đi lịch sử tại chính căn nhà này. Đây từng là trụ sở của Liên Thành phân cuộc – chi nhánh của Liên Thành thương quán, một tổ chức kinh tế yêu nước ra đời trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX.
Nhận thấy giá trị đặc biệt về lịch sử và cách mạng của di tích, ngày 16/11/1988, Bộ Văn hóa và Thông tin đã ban hành Quyết định số 1288-VH/QĐ công nhận Nhà số 5 Châu Văn Liêm là Di tích lịch sử quốc gia. Từ đó đến nay, nơi đây trở thành điểm đến ý nghĩa đối với người dân thành phố, học sinh, sinh viên và du khách muốn tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ Liên Thành thương quán đến hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành
Để hiểu rõ hơn giá trị của di tích, cần nhìn lại bối cảnh lịch sử đầu thế kỷ XX.
Ngày 6/6/1906, theo gợi ý của nhà yêu nước Phan Châu Trinh, Liên Thành thương quán được thành lập tại Phan Thiết với mục tiêu phát triển kinh tế dân tộc, tạo nền tảng cho công cuộc chấn hưng đất nước. Không chỉ hoạt động trong lĩnh vực thương mại, Liên Thành còn chú trọng phát triển giáo dục và kết nối các sĩ phu yêu nước.
Cuối năm 1906, Liên Thành mở chi nhánh tại Sài Gòn mang tên Liên Thành phân cuộc, đặt tại số 1-2-3 Quai Testard (nay là số 5 Châu Văn Liêm, phường Chợ Lớn). Đây không chỉ là cơ sở kinh doanh mà còn là nơi gặp gỡ, trao đổi tư tưởng của nhiều nhân sĩ yêu nước trong phong trào Duy Tân.
Trước khi đến Sài Gòn, Nguyễn Tất Thành từng dạy học tại Trường Dục Thanh (Phan Thiết) – ngôi trường do Liên Thành thương quán sáng lập. Trong thời gian giảng dạy, Người đã tiếp cận nhiều tư tưởng tiến bộ, đồng thời nuôi dưỡng khát vọng tìm con đường giải phóng dân tộc.
Tháng 9/1910, với tên gọi Nguyễn Văn Ba, Nguyễn Tất Thành được các thành viên Liên Thành giúp đỡ vào Sài Gòn. Ban đầu, Người tạm trú tại nhà ông Lê Văn Đạt trên đường Dumortier (nay là đường Cô Bắc), sau đó chuyển về Liên Thành phân cuộc tại số 5 Châu Văn Liêm.
Chính trong ngôi nhà này, Người có điều kiện tiếp xúc với nhiều nhà yêu nước, lắng nghe những cuộc trao đổi về vận mệnh dân tộc và tìm hiểu thêm về tình hình thế giới. Những trải nghiệm quý báu ấy càng thôi thúc Nguyễn Tất Thành quyết tâm tìm một con đường mới để giải phóng dân tộc.
Với sự hỗ trợ của những người trong Hội Liên Thành, Người tìm đến Bến Nhà Rồng và xin làm phụ bếp trên tàu Amiral Latouche-Tréville. Ngày 5/6/1911, từ Sài Gòn, Người chính thức lên đường sang phương Tây, mở đầu hành trình 30 năm tìm đường cứu nước, đưa dân tộc Việt Nam đến thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Nhà số 5 Châu Văn Liêm không chỉ là nơi lưu trú của Nguyễn Tất Thành mà còn là không gian chứng kiến sự hình thành và củng cố ý chí cách mạng của Người trước khi đưa ra quyết định lịch sử làm thay đổi vận mệnh dân tộc.
"Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước giữa lòng Thành phố mang tên Bác
Sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo, Di tích lịch sử Nhà số 5 Châu Văn Liêm ngày nay vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng của ngôi nhà phố Sài Gòn đầu thế kỷ XX.
Ngôi nhà gồm một trệt, một lầu với chiều ngang khoảng 4 mét, dài gần 9 mét. Không gian bên trong được bảo tồn, bố trí thành khu trưng bày chuyên đề về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Tầng trệt được bài trí trang trọng với bàn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hai bên là hệ thống hình ảnh, tư liệu giới thiệu về quê hương của Người, các nhà yêu nước đầu thế kỷ XX, phong trào Duy Tân, Liên Thành thương quán cùng bản đồ Sài Gòn – Chợ Lớn năm 1911.
Tầng lầu trưng bày nhiều hình ảnh, tư liệu quý về cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh; giới thiệu tư tưởng học tập suốt đời của Người; quá trình xây dựng xã hội học tập ở Việt Nam và những thành tựu trong việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Không gian trưng bày được thiết kế khoa học, kết hợp giữa tư liệu lịch sử, tranh minh họa và hình ảnh trực quan, giúp người xem dễ dàng tiếp cận những giá trị lịch sử của di tích.
Hàng năm, nơi đây đón hàng nghìn lượt học sinh, sinh viên, đoàn viên, thanh niên và du khách đến tham quan, học tập. Các buổi sinh hoạt chuyên đề, lễ kết nạp Đảng, Đoàn cùng nhiều hoạt động giáo dục truyền thống thường xuyên được tổ chức tại di tích, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với thế hệ trẻ.
Không chỉ là điểm tham quan lịch sử, Nhà số 5 Châu Văn Liêm còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp mỗi người hiểu sâu sắc hơn về những hy sinh, khát vọng và tầm nhìn lớn lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hành trình tìm đường cứu nước.
Di tích lịch sử quốc gia – Niềm tự hào của Thành phố mang tên Bác
Di tích lịch sử quốc gia Nhà số 5 Châu Văn Liêm là một trong những "địa chỉ đỏ" tiêu biểu của TP. Hồ Chí Minh, góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử vô giá về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không gian di tích không chỉ bảo tồn những dấu ấn của quá khứ mà còn lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc, trở thành nơi giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến cho các thế hệ hôm nay.
Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của TP. Hồ Chí Minh – đô thị năng động, sáng tạo và nghĩa tình, việc bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử như Nhà số 5 Châu Văn Liêm càng có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là niềm tự hào của Thành phố mang tên Bác mà còn là tài sản tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam.
Mỗi chuyến tham quan, mỗi bài học lịch sử tại nơi đây góp phần khơi dậy trong thế hệ trẻ lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức gìn giữ truyền thống và trách nhiệm xây dựng TP. Hồ Chí Minh nói riêng, đất nước Việt Nam nói chung ngày càng văn minh, giàu đẹp, hiện đại và nghĩa tình, xứng đáng với những giá trị lịch sử mà các thế hệ cha ông đã dày công vun đắp.
