Bà Chẩu Thị Nguyện, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Lâm, cho biết: Để phát triển du lịch theo hướng khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về cảnh quan thiên nhiên gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, xã chú trọng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, trekking, khám phá hang động và các sản phẩm OCOP. Đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ homestay, bồi dưỡng kỹ năng làm du lịch cho người dân, tăng cường quảng bá trên nền tảng số và kết nối với các doanh nghiệp lữ hành. Mục tiêu là đưa người dân trở thành chủ thể, trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, đồng thời gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống và cảnh quan thiên nhiên của địa phương.
Định hướng phát triển ấy được đặt trên nền tảng những tiềm năng, lợi thế riêng có của Thượng Lâm. Nằm trong vùng lõi Khu danh lam thắng cảnh Quốc gia đặc biệt Na Hang - Lâm Bình, địa phương có hệ thống núi đá trùng điệp, hang động kỳ thú, thác nước và những bản làng bình yên nép mình bên hồ sinh thái. Danh thắng 99 ngọn núi, Cọc Vài Phạ, thác Khuổi Nhi, thác Nặm Me, động Song Long, hang Khuổi Pín, đồi cọ… tạo nên không gian du lịch sinh thái, khám phá và trải nghiệm hấp dẫn.
Không chỉ có cảnh quan thiên nhiên, Thượng Lâm còn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Dao. Những nếp nhà sàn, tiếng đàn tính, điệu hát Then, trang phục truyền thống, nghề dệt thổ cẩm và ẩm thực dân tộc vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày, tạo nên chiều sâu văn hóa cho mỗi hành trình khám phá. Đặc biệt, Lễ hội Lồng Tông được duy trì hằng năm, trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, giúp du khách tìm hiểu phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của đồng bào địa phương.
Từ những lợi thế ấy, du lịch cộng đồng đang từng bước trở thành hướng phát triển kinh tế được Thượng Lâm chú trọng. Tại các thôn Nà Tông, Nà Đông, Nà Vàng, những cơ sở homestay được đầu tư, phát triển, mở ra cơ hội để người dân trực tiếp tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch.
Đến nay, toàn xã có trên 30 cơ sở homestay đang hoạt động và 10 thuyền du lịch đủ điều kiện phục vụ khách tham quan. Người dân không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống mà còn tham gia hướng dẫn trải nghiệm, biểu diễn văn nghệ truyền thống, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương.
Các chương trình du lịch 2 ngày 1 đêm kết hợp khám phá cảnh quan hồ sinh thái, hang động, thác nước với trải nghiệm văn hóa bản địa. Du khách có thể nghỉ tại homestay, thưởng thức ẩm thực truyền thống, giao lưu văn nghệ; khám phá Làng Văn hóa thôn Nà Tông, trải nghiệm dệt thổ cẩm, giã bánh dày, trekking leo núi, ngắm toàn cảnh cánh đồng và mua sắm đặc sản địa phương.
Từ những hoạt động ấy, các giá trị văn hóa vốn gắn bó với đời sống thường nhật đang trở thành sản phẩm du lịch có giá trị. Người dân vừa là chủ thể gìn giữ, trao truyền bản sắc, vừa trực tiếp hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Theo báo cáo của UBND xã, trong 7 tháng đầu năm 2026, Thượng Lâm đón trên 25.700 lượt khách, doanh thu xã hội đạt trên 23 tỷ đồng. Du lịch từng bước tạo việc làm, tăng thu nhập, thúc đẩy tiêu thụ nông sản và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, phát triển du lịch tại Thượng Lâm vẫn còn những khó khăn. Hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, biển chỉ dẫn tại một số điểm chưa đồng bộ; sản phẩm trải nghiệm còn hạn chế; kỹ năng quản trị, ngoại ngữ, quảng bá số của một bộ phận hộ kinh doanh chưa đáp ứng yêu cầu. Việc kết nối doanh nghiệp lữ hành, thu hút đầu tư và kéo dài thời gian lưu trú của du khách cũng cần được quan tâm hơn nữa.
Phát triển du lịch vì thế không đơn thuần là gia tăng số lượng khách hay mở rộng dịch vụ lưu trú. Với Thượng Lâm, giá trị lâu dài nằm ở khả năng giữ gìn cảnh quan tự nhiên, bảo tồn không gian văn hóa và để cộng đồng địa phương thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển. Những nếp nhà sàn, phong tục tập quán, lễ hội, tiếng hát Then, nghề thủ công truyền thống không chỉ là tài nguyên phục vụ du lịch mà còn là di sản cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.
Khi bản sắc văn hóa trở thành giá trị cốt lõi, người dân là chủ thể và thiên nhiên được bảo vệ, du lịch Thượng Lâm sẽ có nền tảng để phát triển bền vững. Từ những bản làng bình yên bên hồ, mỗi trải nghiệm của du khách không chỉ góp phần tạo sinh kế mà còn tiếp sức gìn giữ hồn cốt văn hóa vùng cao.
