Một trận đánh không thể nào quên
Đoàn 6 Pháo binh - Quân khu 9, nay là Lữ đoàn Pháo binh 6, được thành lập ngày 23/11/1963, là đơn vị pháo binh đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu 9. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, dấu chân của những người lính pháo binh đã in đậm trên nhiều chiến trường miền Tây Nam Bộ. Từ khi thành lập đến ngày 30/4/1975, đơn vị tham gia hơn 3.700 trận đánh lớn nhỏ, đóng góp quan trọng vào nhiều chiến dịch, trong đó có Chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch tại Chương Thiện năm 1973.
Cuối năm 1974, khi chiến trường miền Tây tiếp tục diễn biến quyết liệt, Đoàn 6 Pháo binh nhận nhiệm vụ phối hợp với một đơn vị bộ binh tổ chức phục kích lực lượng thiết giáp của đối phương trên cánh đồng ven rạch Vịnh Chèo. Khu vực diễn ra trận đánh trải dài từ xóm Miếu Hội đến kênh Đường Đào.
Ngày 29/12/1974, trận chiến diễn ra trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Việc phối hợp giữa các lực lượng không diễn ra đúng như kế hoạch hiệp đồng; địa hình bất lợi cùng tình trạng gián đoạn thông tin liên lạc đã đẩy những người lính pháo binh vào tình thế vô cùng ác liệt.
Đoàn 6 Pháo binh chịu tổn thất nặng nề. Có 51 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, gần 30 khẩu súng các loại bị mất trong trận đánh. Phần lớn những người nằm lại trên cánh đồng Vịnh Chèo khi ấy còn rất trẻ; nhiều chiến sĩ từ miền Bắc vào chi viện chiến trường chưa lâu.
Đêm 29/12, đồng đội trở lại thu dọn chiến trường, đưa những người đã hy sinh về an táng tại các nghĩa trang trong khu vực. Với những cựu chiến binh Đoàn 6, Vịnh Chèo từ đó không chỉ là tên của một địa danh, mà đã trở thành ký ức về đồng đội không thể phai mờ.
Từ cánh đồng chiến trận đến nơi tưởng niệm đồng đội
Chiến tranh kết thúc, những người lính Đoàn 6 năm xưa vẫn luôn mang trong lòng mong muốn có một nơi ngay trên chiến trường cũ để tưởng niệm đồng đội. Từ tâm nguyện ấy, Thiếu tướng Trần Văn Niên - nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 9, nguyên Đoàn trưởng Đoàn 6 Pháo binh - cùng Ban Liên lạc truyền thống của đơn vị đã vận động đồng đội, các tổ chức, cá nhân và những tấm lòng hảo tâm chung tay xây dựng Khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Đoàn 6 Pháo binh.
Công trình được khởi công ngày 1/10/2020 trên khu đất rộng khoảng 5.000m², thuộc trận địa Vịnh Chèo năm xưa. Khu tưởng niệm gồm nhà tưởng niệm, bia ghi danh liệt sĩ, nhà chuông, nhà trưng bày cùng các hạng mục cảnh quan và công trình phụ trợ.
Công trình được hoàn thành và khánh thành ngày 22/12/2022 bằng nguồn kinh phí xã hội hóa, trở thành nơi quy tụ tình cảm, sự tri ân của đồng đội và thân nhân dành cho những người đã hy sinh.
Một trong những điểm tạo nhiều xúc động là tấm bia đá lớn khắc tên hàng trăm liệt sĩ Đoàn 6 Pháo binh đã hy sinh trên các chiến trường. Bên cạnh đó, nhà trưng bày lưu giữ hình ảnh, tư liệu và những dấu tích gợi lại quá trình hình thành, chiến đấu của đơn vị.
Đại hồng chung đặt tại nhà chuông cùng không gian tưởng niệm trang nghiêm khiến mỗi chuyến trở về Vịnh Chèo không đơn thuần là một cuộc tham quan, mà còn là dịp để người đến sau dành một khoảng lặng tưởng nhớ những con người đã gửi lại tuổi trẻ nơi chiến trường.
Một di tích được gìn giữ bằng nghĩa tình
Ngày 27/10/2022, UBND tỉnh Hậu Giang khi đó đã quyết định xếp hạng “Trận chiến Pháo binh Vịnh Chèo năm 1974” là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh; lễ công bố được tổ chức cùng dịp khánh thành khu tưởng niệm ngày 22/12/2022.
Sau khi Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng hợp nhất, di tích thuộc địa bàn thành phố Cần Thơ và hiện được xác định là di tích cấp thành phố tại xã Vĩnh Thuận Đông.
Điều đặc biệt ở Vịnh Chèo là công trình không chỉ được hình thành từ nguồn lực đầu tư hay một dự án bảo tồn đơn thuần. Phía sau từng hạng mục còn là nghĩa tình sâu nặng của những người lính sống sót dành cho đồng đội.
Nhiều cựu chiến binh đã góp sức, vận động kinh phí, trở lại chiến trường cũ và cùng chăm chút cho nơi tưởng niệm. Vì vậy, di tích không chỉ lưu giữ dấu ấn của một sự kiện lịch sử, mà còn kể câu chuyện kéo dài từ chiến tranh đến hòa bình về tình đồng chí, đồng đội và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Để ký ức Vịnh Chèo còn được kể
Ngày nay, giữa những cánh đồng xanh và nhịp sống yên bình của vùng quê, Khu di tích Vịnh Chèo mang một vẻ trầm mặc riêng. Hằng năm, vào dịp 29/12, các cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và đại biểu lại trở về đây dâng hương, tưởng niệm những cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh.
Năm 2024, lễ kỷ niệm 50 năm Trận chiến Pháo binh Vịnh Chèo được tổ chức ngay tại di tích, tiếp tục nhắc nhớ về một sự kiện đã trở thành phần ký ức sâu đậm trong lịch sử Đoàn 6 Pháo binh.
Vịnh Chèo cũng là địa điểm phù hợp cho những hành trình về nguồn, giáo dục lịch sử và tìm hiểu truyền thống của lực lượng vũ trang miền Tây Nam Bộ. Ở đó, lịch sử không chỉ được kể bằng những dòng tư liệu, mà còn hiện diện qua chính cánh đồng từng là trận địa, qua bia ghi danh, những kỷ vật trong nhà trưng bày và câu chuyện của những người lính trở về tìm lại đồng đội.
Hơn nửa thế kỷ sau ngày 29/12/1974, tiếng súng trên cánh đồng Vịnh Chèo đã lùi vào quá khứ. Lúa lại xanh trên đất cũ, những con đường nối dài qua xóm ấp và cuộc sống bình yên vẫn tiếp diễn.
Nhưng 51 người lính đã nằm lại nơi đây vẫn được tưởng nhớ bằng một công trình được dựng nên từ nghĩa tình của đồng đội và sự tri ân của các thế hệ hôm nay. Di tích Trận chiến Pháo binh Vịnh Chèo vì thế không chỉ lưu giữ câu chuyện về một trận đánh nhiều mất mát, mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình và sự hy sinh của những người đã đi qua chiến tranh để đất nước có ngày thống nhất.
