Cách đây 62 năm, đế quốc Mỹ đã dựng lên “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” nhằm đánh lừa nhân dân Mỹ và dư luận thế giới, lấy cớ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc Việt Nam bằng không quân và hải quân nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc Xã hội chủ nghĩa cho tiền tuyến miền Nam; phá hủy các cơ sở kinh tế, quốc phòng của ta hòng làm nhụt ý chí, quyết tâm chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước của quân và dân ta.
Đế quốc Mỹ mở đầu bằng việc đưa tàu khu trục Ma đốc ngang nhiên xâm phạm chủ quyền, khiêu khích sâu trong vùng biển của ta và đã bị ba tàu phóng lôi của Hải quân Nhân dân Việt Nam dũng cảm tiến công đánh đuổi vào ngày 2/8/1964.
Ngày 4/8, đế quốc Mỹ vu cáo cho Hải quân Việt Nam vô cớ tấn công tàu Mỹ trên vùng biển quốc tế. Lấy cớ đó, ngày 5/8/1964, Mỹ mở cuộc tập kích bằng không quân bất ngờ tấn công đồng loạt vào các căn cứ hải quân và các mục tiêu kinh tế quan trọng của ta trên suốt dải ven biển miền Bắc từ Hòn Gai (Quảng Ninh) đến sông Gianh (Quảng Bình).
Trên quê hương Thanh Hóa kiên cường, vào lúc 14 giờ 45 phút ngày 5/8, lực lượng không quân Mỹ từ Hạm đội 7 bay vào đánh phá từ đảo hòn Nẹ (huyện Hậu Lộc) đến cửa Lạch Trường (huyện Hoằng Hóa). Ngay sau khi máy bay Mỹ xuất hiện bắn phá cửa biển Lạch Trường và công kích vào các tàu hải quân ta, đơn vị dân quân các xã Ngư Lộc, Đa Lộc, Minh Lộc, Hòa Lộc (huyện Hậu Lộc), xã Hoằng Trường (huyện Hoằng Hóa), tự vệ đánh cá Lạch Trường, Đại đội 19 Bộ đội Phòng không bảo vệ trạm ra đa, Đồn Công an vũ trang 74... nhanh chóng vào vị trí sẵn sàng chiến đấu, phối hợp với lưới lửa cao xạ trên tàu hải quân ngoài khơi bắn trả quyết liệt máy bay Mỹ.
54 cán bộ, chiến sĩ Hải quân đã anh dũng hy sinh tại vùng biển này. Sự hy sinh ấy không chỉ làm nên chiến công, mà còn kết tinh thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của ý chí kiên cường và lòng yêu nước bất diệt.
Để ghi nhớ chiến công oanh liệt đó, năm 2015, Bia Chiến thắng trận đầu Hải quân Việt Nam được xây dựng với hình tượng cánh buồm vươn ra biển lớn. Trên thân bia là hình bánh lái tàu – biểu trưng cho bản lĩnh làm chủ biển khơi của lực lượng Hải quân Việt Nam.
Ngày nay, nơi đây không chỉ là điểm tham quan, mà còn là “địa chỉ đỏ” – nơi mỗi du khách khi dừng chân đều có thể cảm nhận sâu sắc hơn về một thời lửa đạn, về giá trị của hòa bình và niềm tự hào dân tộc.
Đứng trước bia chiến thắng, nghe sóng biển vỗ, ta như thấy lịch sử không hề xa xôi – mà đang hiện hữu, sống động giữa đất trời Lạch Trường.
Trong trận chiến đấu ngày 5-8-1964, quân dân toàn miền Bắc bắn rơi 8 máy bay Mỹ, bắn bị thương nhiều chiếc khác, bắt sống 1 giặc lái. Cùng với chiến công ngày 2-8 đánh đuổi tàu khu trục Mỹ, chiến thắng ngày 5-8 đã mở đầu trang sử oanh liệt, hào hùng của Hải quân nhân dân Việt Nam. Riêng tại Thanh Hóa, trong cả 2 đợt chiến đấu ngày 2 và 5-8 ở Lạch Trường bắn rơi 2 máy bay giặc Mỹ. Ngày 5-8-1964 trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam và quân, dân miền Bắc, tại Thanh Hóa đó là ngày kỷ niệm Chiến thắng Lạch Trường.
