- Bác biết tin gì chưa? Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đang bàn chuyện hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi. Có một nữ đại biểu lên tiếng đề nghị Bộ Y tế xem xét thận trọng, thậm chí rút lại đề xuất trong dự thảo luật đấy!
Ông Trùm Số nhấc chén trà, nhẩn nha:
- Thì đại biểu Quốc hội phát biểu ở nghị trường là chuyện bình thường. Có gì mà chú mừng như bắt được của?
Bác Mõ ghé sát, hạ giọng:
- Nhưng người ấy là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Khánh Phong Lan. Bà ấy nói thẳng, nói thật, lập luận có nghề, không né tránh vấn đề nhạy cảm. Nghe mà thấy sướng cái tai, sáng cái đầu!
Ông Trùm Số bật cười:
- À, hóa ra chú đang nói đến chuyện dám nói. Thời buổi này, nói thì ai chẳng nói được. Nhưng nói đúng lúc, đúng chỗ, có căn cứ, lại dám chịu trách nhiệm về lời mình nói, ấy mới là chuyện đáng bàn.
Nói rồi, ông đặt chén trà xuống, trầm ngâm:
- Người ta thường bảo, lời nói chẳng mất tiền mua. Nhưng ở chốn nghị trường, lời nói không thể chỉ là thứ mua vui. Mỗi câu nói phải mang theo tri thức, lương tâm và trách nhiệm trước nhân dân.
Chuyện làng, chuyện phố vốn thế. Một lời nói có thể làm người ta vỗ tay, nhưng cũng có thể khiến người ta phải suy nghĩ. Tiếng vỗ tay rồi sẽ dứt, còn điều đúng đắn có khi phải mất rất lâu mới được thấu hiểu.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Khánh Phong Lan không phải người mới bước vào lĩnh vực y tế. Sinh ngày 17/5/1970 tại Khánh Hòa, bà học ngành Dược tại Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, sau đó tiếp tục học tập tại Đại học Caen – Normandy của Pháp, lần lượt nhận bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ Dược vào các năm 1997 và 1999.
Năm 2006, khi mới 36 tuổi, bà được phong học hàm Phó Giáo sư. Bà từng là giảng viên Khoa Dược, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, Trưởng ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố và sau đó giữ chức Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh.
Một hành trình nghề nghiệp gắn với giảng đường, quản lý nhà nước và những vấn đề trực tiếp liên quan đến sức khỏe cộng đồng.
Bác Mõ nghe xong, tặc lưỡi:
- Giữa một rừng những ý kiến bổ sung sửa đổi vụn vặt, bà Phong Lan đã đứng lên, nói một tiếng nói rạch ròi, dứt khoát và đầy tính nhân văn của một người làm chính sách có tâm, có tầm. Là người có chuyên môn sâu về ngành y, bà thẳng thắn chỉ ra rằng con nít chưa đủ độ trưởng thành về nhận thức, các em là đối tượng yếu thế, rất dễ nghe lời và dễ bị thao túng. Cho nên, ba cái vỏ bọc như "văn bản đồng ý của người giám hộ" hoàn toàn không đủ tư cách để chứng minh đó là ý nguyện thực sự của đứa trẻ. Và câu chốt hạ của bà khiến mọi người xem trên truyền hình hoàn toàn vỡ òa: "Không thể vì mục tiêu chữa lành bệnh cho người được hiến mô, hiến tạng mà lại hy sinh người hiến. Tốt nhất là rút đề xuất này lại!".
Thấm thía vô cùng! Ý kiến của bà Phong Lan không làm Nhân dân hoang mang, mà giúp mọi người hiểu vấn đề một cách rõ ràng, bình tĩnh và có cơ sở. Nhân đạo y khoa không bao giờ được phép đồng nghĩa với việc tước đi quyền được bảo vệ an toàn của những đứa trẻ lành lặn. Người có chuyên môn, có kinh nghiệm thực tiễn mà lên tiếng thì đáng nghe thật, bác nhỉ?
Ông Trùm Sô gật đầu:
- Đáng nghe, nhưng đừng chỉ nghe vì người nói có học hàm cao hay chức vụ lớn, nhưng không ít trường hợp như "thùng rỗng kêu to", lại tham sân si, dính vào lao lý, nhất là ngành y. Phải nghe cả lý lẽ của họ. Bởi trong một xã hội văn minh, chức danh có thể khiến người ta chú ý, còn sức thuyết phục phải đến từ tri thức, lập luận và trách nhiệm.
Nói đến đây, ông bỗng cười:
- Chứ cứ thấy người có chức vụ nói là gật, thấy người có chuyên môn phản biện là cãi, thì hóa ra chúng ta đang dùng cái tai để thay cho cái đầu hay sao?
Bác Mõ cười ngặt nghẽo. Câu chuyện tưởng đùa mà ngẫm ra chẳng đùa chút nào.
Tại nghị trường, vấn đề được bà Phạm Khánh Phong Lan nêu lên liên quan đến đề xuất trong dự thảo luật về hiến mô, tạng đối với người dưới 18 tuổi. Bà đề nghị Bộ Y tế thận trọng xem xét và rút lại đề xuất này.
Đây là vấn đề không thể chỉ nhìn từ một phía. Hiến mô, tạng là nghĩa cử nhân đạo, có thể đem lại cơ hội sống cho người bệnh. Nhưng khi đối tượng liên quan là trẻ em, câu chuyện còn chạm đến quyền của trẻ, sự đồng thuận, trách nhiệm của người giám hộ và những nguyên tắc đạo đức, pháp lý cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Bởi trẻ em chưa có đầy đủ năng lực tự quyết như người trưởng thành. Mọi quy định liên quan đến các em càng phải được cân nhắc kỹ lưỡng, tránh để lòng nhân ái, dù xuất phát từ ý định tốt đẹp, vô tình trở thành căn cứ cho những quyết định chưa bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người chưa thành niên.
Ông Trùm Số nhấp ngụm trà, chậm rãi:
- Chú Mõ này, làm luật cũng giống như dựng nhà. Lòng tốt là nguyên liệu quý, nhưng không thể lấy lòng tốt thay cho bản thiết kế. Càng là chuyện liên quan đến thân thể, sức khỏe và quyền của trẻ em, càng phải tính cho kỹ.
Bác Mõ gật gù:
- Nghĩa là không phải cứ nhân danh việc tốt thì đề xuất nào cũng mặc nhiên đúng?
- Chính thế! Ý định tốt cần được kiểm chứng bằng quy định chặt chẽ, bằng chứng khoa học và sự bảo vệ quyền con người. Phản biện không phải để phủ nhận lòng nhân ái, mà để lòng nhân ái đi đúng đường.
Ông ngừng một lát rồi nói tiếp:
- Và người phản biện cũng phải có trách nhiệm chứng minh điều mình nói. Không thể chỉ cần nói to hơn người khác là thành người đúng.
Câu chuyện đến đây, bác Mõ bỗng im lặng. Có lẽ bác hiểu rằng, tiếng nói công chính không nằm ở âm lượng, mà ở sức nặng của lẽ phải.
Điều khiến nhiều người trân trọng ở bà Phong Lan không chỉ là lần phát biểu này, mà còn là phong thái tự tin, thẳng thắn và sự am hiểu chuyên môn trong các hoạt động nghị trường. Dẫu vậy, sự ủng hộ dành cho một đại biểu cũng không nên biến thành sự tán dương vô điều kiện. Người đại biểu đáng quý là người dám lên tiếng khi cần thiết, đồng thời sẵn sàng lắng nghe, đối thoại và chịu sự giám sát của nhân dân.
Bởi nghị trường không phải nơi để các ý kiến thi nhau tìm phần thắng. Đó phải là nơi những vấn đề khó được đặt lên bàn, những lập luận khác nhau được xem xét và những quyết định cuối cùng hướng tới lợi ích chung.
Bác Mõ chợt hỏi:
- Thế theo bác, thế nào mới là người đại biểu của dân?
Ông Trùm Số không trả lời ngay. Ông nhìn ra con ngõ nhỏ, nơi mấy đứa trẻ đang ríu rít nô đùa, rồi chậm rãi nói:
- Là người không quên rằng phía sau mỗi lá phiếu có một niềm tin. Mà niềm tin thì không thể đem ra tiêu xài tùy tiện. Đã nhận sự ủy thác của dân, phải biết nói điều cần nói, làm điều cần làm, kể cả khi điều ấy không dễ nghe.
Ông lại nhấp chén trà, hóm hỉnh thêm:
- Làm đại biểu mà chỉ thích nghe lời khen thì chẳng khác nào người bán hàng chỉ muốn khách khen món ăn ngon, còn chuyện món ăn có bảo đảm hay không thì mặc kệ. Khen chê là chuyện thường, nhưng sức khỏe và quyền lợi của dân mới là chuyện hệ trọng.
Bác Mõ cười, rồi bỗng nghiêm giọng:
- Nói thế mới thấy, dũng cảm không phải cứ đứng giữa đám đông mà nói những điều khiến đám đông thích thú. Đôi khi, dũng cảm là nói điều cần nói, dù biết sẽ có người không đồng tình.
- Chú nói đúng! - ông Trùm Sô gật đầu. - Nhưng nhớ thêm một điều: Dũng cảm phải đi cùng hiểu biết, chính trực phải đi cùng trách nhiệm. Nếu thiếu những điều ấy, sự thẳng thắn rất dễ biến thành nóng nảy, còn phản biện có thể trượt thành tranh cãi.
Ngoài ngõ, tiếng trẻ con vẫn ríu rít. Trong nhà, ấm trà đã vơi quá nửa.
Chuyện làng, chuyện phố rồi cũng sẽ sang chuyện khác. Nhưng câu chuyện về tiếng nói công chính ở nghị trường vẫn còn đáng để mỗi người suy ngẫm. Bởi một xã hội lành mạnh không chỉ cần những người biết nói, mà còn cần những người dám nói có căn cứ; không chỉ cần người biết nghe, mà còn cần người biết phân biệt giữa lời hay ý đẹp và lẽ phải có sức thuyết phục.
Với bà Phạm Khánh Phong Lan, có thể dành sự trân trọng cho tinh thần phản biện và trách nhiệm mà bà thể hiện. Với những người đang gánh vác công việc công, kỳ vọng của nhân dân vẫn luôn giản dị mà nghiêm khắc: Hãy đặt lợi ích cộng đồng lên trên sự yên thân của cá nhân, đặt sự thật lên trên lời tâng bốc và đặt quyền lợi của người dân vào trung tâm mỗi quyết định.
Bởi suy cho cùng, nghị trường cần những tiếng nói có trách nhiệm, chứ không cần những chiếc loa chỉ biết phát lại điều người khác muốn nghe.
Và trong câu chuyện làng, chuyện phố hôm nay, ông Trùm Số có lẽ đã nói hộ lòng nhiều người khi khép lại bằng một câu nghe nhẹ như không:
- Nói được điều phải nói đã quý. Nói đúng, nói có căn cứ và nói vì dân, ấy mới thật sự đáng quý!
Bác Mõ nâng chén trà, cười:
- Vâng, bác ạ. Mong sao tiếng nói công chính không chỉ được người dân yêu quý, mà còn góp phần làm cho những quyết sách ngày càng đúng đắn, nhân văn và hợp lòng dân.
Ngoài kia, phố vẫn đông, làng vẫn vui. Còn trong mỗi cuộc chuyện trò, điều người ta mong mỏi vẫn là một lẽ giản dị: Người có trách nhiệm hãy dũng cảm nói điều đúng; người có quyền quyết định hãy công tâm lắng nghe; và mọi quyết sách cuối cùng phải hướng về con người, vì con người, vì dân, vì nước.
V.X.B
