Thông tin từ Bộ Công an họp báo, chiều 2/7, về kết quả công tác 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường mạng vẫn diễn biến phức tạp. Các hành vi phát sóng lậu các giải thể thao, phát tán phim, âm nhạc, phần mềm có bản quyền hay khai thác trái phép các tác phẩm trên các nền tảng số vẫn diễn ra với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng liên tục thay đổi tên miền, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, che giấu danh tính và tận dụng các nền tảng xuyên biên giới nhằm gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.
Đại tá Phạm Trường Giang, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu (C03) thông tin về loạt vụ án vi phạm bản quyền, phim lậu trên không gian mạng tại họp báo chiều ngày 2/7/2026. Ảnh: baotintuc.vn
Bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là văn hóa ứng xử
Những con số được công bố tại họp báo của Bộ Công an phần nào phản ánh quy mô của cuộc chiến này. Chỉ trong đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ, lực lượng chức năng đã phát hiện, điều tra và xử lý 191 vụ việc; khởi tố 100 vụ với 162 bị can liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp. Đặc biệt, việc khởi tố nhiều cá nhân là người điều hành các doanh nghiệp, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nội dung số cho thấy quyết tâm xử lý nghiêm minh các hành vi xâm phạm bản quyền, bất kể đối tượng là ai.
Đáng chú ý, ngày 15/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan xảy ra tại Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ Truyền thông BH Media, Công ty TNHH Lululola Entertainment, nhóm 1900 Group, Công ty TNHH Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời.
Cơ quan điều tra đã khởi tố 7 bị can, gồm Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc BH Media; Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment; Nguyễn Minh Đức, chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt Trời; Ngô Thanh Tùng, chủ hộ kinh doanh Thông Zeo; Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn; cùng Diệp Văn Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời.
Nhìn từ góc độ văn hóa, điều đáng suy ngẫm không chỉ là những vụ án đã được phát hiện, mà còn là thực tế một bộ phận người dùng Internet vẫn coi việc xem phim lậu, nghe nhạc miễn phí, sử dụng phần mềm "crack" hay chia sẻ trái phép các nội dung số là điều bình thường. Khi hành vi vi phạm được chấp nhận như một thói quen, thì cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền sẽ còn nhiều gian nan.
Trong nhiều năm, không ít người vẫn giữ suy nghĩ rằng sản phẩm số là thứ "vô hình", có thể sao chép mà không làm mất đi bản gốc nên việc sử dụng miễn phí cũng không gây thiệt hại cho ai. Chính nhận thức lệch lạc ấy đã vô tình tạo ra "vùng xám" về đạo đức trong môi trường số.
Thực tế hoàn toàn ngược lại. Mỗi lượt xem trên website phim lậu, mỗi bản nhạc bị đăng tải trái phép hay mỗi phần mềm được bẻ khóa đều làm thất thoát nguồn thu của những người sáng tạo và các đơn vị đầu tư. Xa hơn, nó làm suy giảm động lực sáng tạo, ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa - lĩnh vực đang được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Một xã hội muốn phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo không thể dung dưỡng tâm lý "dùng chùa" các sản phẩm trí tuệ. Tôn trọng bản quyền vì thế không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là biểu hiện của lối sống văn minh, biết tôn trọng công sức của người khác.
Điều đáng chú ý là ngay cả một số đơn vị hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, giải trí - nơi lẽ ra phải hiểu rõ nhất giá trị của quyền tác giả - cũng bị điều tra vì hành vi tự ý sao chép, khai thác tác phẩm nhằm thu lợi bất chính từ quảng cáo và phí người dùng. Điều này cho thấy lợi nhuận vẫn đang khiến không ít cá nhân bất chấp ranh giới pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số cũng khiến hành vi vi phạm ngày càng khó kiểm soát. Trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, nền tảng xuyên biên giới hay hệ thống máy chủ đặt ở nước ngoài vừa mở ra cơ hội phát triển cho nền kinh tế số, vừa trở thành công cụ để các đối tượng che giấu hoạt động vi phạm. Vì vậy, cuộc chiến bảo vệ bản quyền không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp kỹ thuật hay chế tài pháp luật mà cần bắt đầu từ việc hình thành văn hóa số lành mạnh trong cộng đồng.
Chung tay xây dựng môi trường số văn minh, tôn trọng sáng tạo
Việc Bộ Công an tiếp tục mở rộng điều tra, tăng cường hợp tác quốc tế, truy vết dòng tiền thu lợi bất chính và phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới là bước đi cần thiết trong bối cảnh tội phạm bản quyền ngày càng mang tính toàn cầu. Song, hiệu quả lâu dài sẽ chỉ đạt được khi mỗi người sử dụng Internet trở thành một "người gác cổng" cho chính mình.
Không truy cập website phim lậu, không chia sẻ trái phép tác phẩm, sử dụng phần mềm có bản quyền, trả phí cho các nền tảng hợp pháp hay từ chối quảng bá các nội dung vi phạm... đều là những hành động nhỏ nhưng góp phần tạo nên môi trường số lành mạnh. Khi người dùng không còn tiếp tay, các mô hình kinh doanh dựa trên vi phạm bản quyền cũng sẽ mất dần "đất sống".
Về phía các chủ sở hữu quyền tác giả, việc ứng dụng công nghệ nhận diện nội dung, đăng ký bảo hộ, lưu giữ chứng cứ và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng cũng là yêu cầu tất yếu trong thời đại số. Bảo vệ tài sản trí tuệ hôm nay không còn chỉ bằng các văn bản pháp lý mà còn bằng các giải pháp công nghệ hiện đại.
Đáng chú ý, khuyến cáo của Bộ Công an về việc các tổ chức, cá nhân đang vi phạm chủ động chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả và phối hợp với cơ quan chức năng để được xem xét chính sách khoan hồng thể hiện tính nghiêm minh nhưng cũng rất nhân văn của pháp luật. Đó không chỉ là lời cảnh báo mà còn mở ra cơ hội để những người vi phạm tự sửa sai trước khi phải chịu những hậu quả pháp lý nặng nề hơn.
Bản quyền xét đến cùng không chỉ bảo vệ một tác phẩm hay một doanh nghiệp, mà bảo vệ giá trị của lao động sáng tạo. Mỗi lần lựa chọn sử dụng sản phẩm hợp pháp là mỗi lần người tiêu dùng góp phần nuôi dưỡng những ý tưởng mới, khuyến khích sự sáng tạo và thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa.
Không gian mạng sẽ tiếp tục mở rộng, công nghệ sẽ còn thay đổi từng ngày và các thủ đoạn vi phạm chắc chắn cũng sẽ ngày càng tinh vi hơn. Nhưng nếu pháp luật được thực thi nghiêm minh, công nghệ được ứng dụng hiệu quả và trên hết là văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ được hình thành trong mỗi cá nhân, thì cuộc chiến chống vi phạm bản quyền sẽ không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà sẽ trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một môi trường số văn minh, công bằng và phát triển bền vững.
V.X.B
