Năm mươi năm nhìn lại, TP Hồ Chí Minh đã đi qua một chặng đường đầy thử thách nhưng cũng hết sức vẻ vang. Từ một đô thị chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, thiếu thốn đủ bề trong những năm đầu thống nhất, thành phố đã vươn mình trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đầu tàu đổi mới và hội nhập quốc tế. Nhưng giá trị lớn nhất mà thành phố tạo dựng được không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng hay những công trình hiện đại, mà còn ở việc hình thành một bản sắc văn hóa phát triển đặc biệt: năng động, sáng tạo, nghĩa tình và luôn khát vọng vươn lên.
Mang tên Bác suốt nửa thế kỷ qua, TP Hồ Chí Minh đã chứng minh rằng tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là di sản tinh thần mà còn là nguồn lực phát triển sống động trong thực tiễn. Từ những quyết sách vượt khó sau ngày đất nước thống nhất đến những sáng tạo góp phần mở đường cho công cuộc Đổi mới, thành phố luôn biết chuyển hóa tư tưởng “lấy dân làm gốc”, “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” thành động lực hành động.
Từ bản lĩnh tiên phong đến bản sắc văn hóa của một đô thị mở
Nhìn lại lịch sử phát triển của TP Hồ Chí Minh, có thể thấy điều làm nên sức mạnh của thành phố không đơn thuần là lợi thế địa lý hay quy mô dân số, mà chính là bản lĩnh văn hóa được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Sau 30/4/1975, trong bối cảnh đất nước đối mặt với muôn vàn khó khăn, thành phố phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán nan giải về lương thực, việc làm, sản xuất và đời sống dân sinh. Chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần năng động và sáng tạo đã trở thành một giá trị văn hóa đặc biệt của thành phố. Những quyết định táo bạo như cử người xuống đồng bằng sông Cửu Long thu mua lúa gạo theo giá thị trường để bảo đảm lương thực cho người dân, chủ động liên kết sản xuất với các địa phương hay mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu trong điều kiện bị bao vây cấm vận đã thể hiện rõ bản lĩnh dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Từ thực tiễn đó, hàng loạt mô hình kinh tế mới được hình thành, trở thành những “hạt giống” cho tư duy đổi mới của đất nước sau này. Những tìm tòi từ cơ sở sản xuất, những cơ chế linh hoạt trong quản lý, những sáng kiến tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp không chỉ giúp thành phố vượt qua thời kỳ gian khó mà còn góp phần quan trọng vào việc hình thành đường lối Đổi mới của Đảng năm 1986.
Có thể nói, TP Hồ Chí Minh chính là một trong những “phòng thí nghiệm” lớn nhất của tư duy cải cách Việt Nam. Từ khu chế xuất đầu tiên của cả nước, những chính sách tiên phong về thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển dịch vụ tài chính - ngân hàng đến các mô hình quản trị đô thị hiện đại ngày nay, thành phố luôn giữ vai trò mở đường.
Nhưng điều đáng quý hơn cả là trong quá trình phát triển mạnh mẽ ấy, thành phố vẫn giữ được những giá trị nhân văn làm nên “hồn cốt” riêng. Đó là tinh thần nghĩa tình thể hiện qua các chương trình xóa đói giảm nghèo, chăm lo người có công, hỗ trợ người yếu thế; là sự bao dung của một đô thị luôn mở rộng vòng tay đón nhận người lao động từ mọi miền đất nước; là tính hào sảng, cởi mở và khả năng dung nạp khác biệt đã trở thành thương hiệu văn hóa của vùng đất này.
Chính những giá trị ấy đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của TP Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là nơi tìm kiếm cơ hội phát triển kinh tế mà còn là không gian văn hóa nơi con người cảm nhận được sự sẻ chia, tinh thần cộng đồng và niềm tin vào tương lai. Nói cách khác, sức mạnh của thành phố không chỉ nằm ở hạ tầng hay nguồn vốn mà còn nằm ở nguồn vốn xã hội và vốn văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Đô thị toàn cầu và hành trình giữ gìn “tên vàng” thành phố mang tên Bác
Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đã mở ra một tầm nhìn chiến lược chưa từng có. Lần đầu tiên, một nghị quyết về đô thị đặt ra mục tiêu dài hạn tới năm 2075 với khát vọng xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại và phát triển ngang tầm các thành phố hàng đầu thế giới.
Điều đáng chú ý là phía sau các mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, trung tâm tài chính quốc tế, chuyển đổi số hay đổi mới sáng tạo là một triết lý phát triển mang chiều sâu văn hóa. Đó là lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống làm thước đo và lấy văn hóa làm nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Trong nhiều năm, khái niệm “đô thị toàn cầu” thường gắn với những tòa nhà chọc trời, hệ thống giao thông hiện đại hay những khu công nghệ cao. Tuy nhiên, kinh nghiệm của các thành phố lớn trên thế giới cho thấy sức hấp dẫn bền vững không chỉ đến từ sự giàu có mà còn đến từ bản sắc văn hóa. Người ta tìm đến Paris vì chiều sâu văn minh Pháp, đến Tokyo vì bản sắc Nhật Bản và đến nhiều đô thị nổi tiếng khác bởi những giá trị văn hóa không thể sao chép.
Với TP Hồ Chí Minh cũng vậy. Con đường trở thành đô thị toàn cầu không thể chỉ là cuộc đua về quy mô kinh tế mà còn phải là hành trình khẳng định bản sắc văn hóa riêng. Đó là một thành phố hiện đại nhưng vẫn gìn giữ được tinh thần nghĩa tình; hội nhập sâu rộng nhưng không hòa tan; phát triển nhanh nhưng không đánh đổi môi trường sống và các giá trị nhân văn.
Nghị quyết 09 nhấn mạnh việc xây dựng “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh”, phát triển hệ giá trị con người thành phố với những phẩm chất yêu nước, kiên cường, đoàn kết, nghĩa tình, năng động và sáng tạo. Đây không chỉ là yêu cầu về văn hóa mà còn là chiến lược phát triển dài hạn. Bởi trong thời đại cạnh tranh toàn cầu, chính con người mới là nguồn lực quyết định năng lực cạnh tranh của một đô thị.
Khát vọng trở thành đô thị toàn cầu vì thế không chỉ là khát vọng xây dựng những công trình hiện đại mà còn là khát vọng kiến tạo một môi trường sống văn minh, nơi mỗi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển, được bảo đảm cơ hội vươn lên và cảm nhận được hạnh phúc trong cuộc sống thường ngày.
Năm 2075, khi đất nước kỷ niệm 100 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ trở thành một biểu tượng mới của Việt Nam hiện đại. Nhưng dù phát triển đến đâu, giá trị cốt lõi làm nên sức sống của thành phố vẫn phải là tinh thần tiên phong, lòng nhân ái và khát vọng phụng sự cộng đồng.
Nửa thế kỷ mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là nửa thế kỷ thành phố không ngừng chuyển hóa tư tưởng của Người thành hành động thực tiễn. Hành trình ấy đã tạo nên một đô thị năng động, sáng tạo và nghĩa tình bậc nhất cả nước. Và hôm nay, từ nền tảng văn hóa ấy, TP Hồ Chí Minh đang bước vào một chặng đường mới với khát vọng vươn tầm toàn cầu. Đó không chỉ là giấc mơ của một đô thị, mà còn là sự gửi gắm niềm tin của cả dân tộc về một Việt Nam hùng cường, hiện đại và giàu bản sắc trong thế kỷ XXI.
V.X.B
