Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: TTXVN
Trong bối cảnh ấy, khẩu hiệu hành động của Đại hội: “Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai” không chỉ là thông điệp dành cho hơn 21,6 triệu thanh niên Việt Nam mà còn phản ánh một chuyển động văn hóa đáng chú ý của thế hệ trẻ hôm nay.
Nếu như nhiều năm trước, khái niệm cống hiến thường được gắn với những hy sinh nơi chiến trường, những công trình thanh niên hay những phong trào tình nguyện ở vùng sâu vùng xa, thì trong kỷ nguyên số, tinh thần ấy đang được mở rộng với những nội hàm mới. Cống hiến không chỉ là dấn thân mà còn là sáng tạo; không chỉ là nhiệt huyết mà còn là tri thức; không chỉ là lòng yêu nước mà còn là năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Từ truyền thống xung kích đến văn hóa cống hiến trong thời đại số
Nhìn từ góc độ văn hóa, Đại hội Đoàn lần thứ XIII cho thấy một nỗ lực định hình hình mẫu thanh niên Việt Nam trong thời đại mới: tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và có trách nhiệm với tương lai đất nước.
Trong lịch sử dân tộc, thanh niên luôn là lực lượng tiên phong ở những thời khắc quan trọng nhất. Từ các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, những thế hệ thanh niên lên đường bảo vệ Tổ quốc trong các cuộc kháng chiến, đến lớp trẻ xung kích trên các mặt trận phát triển kinh tế sau ngày đất nước thống nhất, tinh thần cống hiến đã trở thành một giá trị văn hóa bền vững của tuổi trẻ Việt Nam.
Giá trị ấy không mất đi mà đang được tái định nghĩa trong bối cảnh mới.
Một trong những điểm đáng chú ý của Đại hội XIII là việc đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, hướng tới mô hình Đại hội không giấy tờ. Đây không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật nhằm tiết kiệm chi phí hay nâng cao hiệu quả tổ chức. Xa hơn, đó là biểu hiện của tư duy quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với thời đại số của tổ chức Đoàn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu dự Phiên trọng thể Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII. Ảnh: TTXVN
Khi đại biểu sử dụng nền tảng số để tiếp cận tài liệu, tham gia thảo luận, biểu quyết và tương tác, họ đang trở thành những chủ thể trực tiếp của quá trình chuyển đổi số quốc gia. Điều này cho thấy cống hiến trong thời đại mới không còn giới hạn trong không gian vật lý mà đã mở rộng sang không gian mạng, nơi thanh niên có thể lan tỏa tri thức, sáng tạo giải pháp và tạo ra những giá trị mới cho xã hội.
Những con số của nhiệm kỳ 2022-2026 phần nào phản ánh sự thay đổi ấy. Hơn 200.000 ý tưởng sáng tạo được kết nối và hỗ trợ; hơn 13.000 đội hình “Bình dân học vụ số” được triển khai; ứng dụng “Thanh niên Việt Nam” trở thành nền tảng quản lý, kết nối và giáo dục đoàn viên; chiến dịch “Tự hào Việt Nam” đạt tới 10,8 tỷ lượt xem trên các nền tảng số.
Đó không chỉ là thành tích của công tác Đoàn mà còn là dấu hiệu cho thấy sự hình thành của một nền văn hóa thanh niên mới, nơi công nghệ trở thành công cụ để lan tỏa giá trị tích cực.
Trong xã hội hiện đại, một trong những thách thức lớn nhất đối với giới trẻ là xu hướng đề cao lợi ích cá nhân. Mạng xã hội tạo điều kiện để mỗi người thể hiện bản thân nhưng cũng dễ dẫn tới tâm lý sống cho mình, chạy theo sự nổi tiếng hoặc những giá trị nhất thời. Chính vì vậy, việc Đại hội xác định phong trào “Tuổi trẻ Việt Nam tiên phong trong kỷ nguyên mới” với năm nội dung tiên phong là một thông điệp mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc.
Tinh thần tiên phong ở đây không chỉ hướng đến thành công cá nhân mà gắn với trách nhiệm xã hội. Tiên phong trong khoa học công nghệ, khởi nghiệp, Hội nhập quốc tế, tình nguyện vì cộng đồng hay bảo vệ Tổ quốc đều là những biểu hiện khác nhau của một giá trị cốt lõi: cống hiến cho sự phát triển chung.
Có thể nói, điểm đặc biệt của thế hệ trẻ hôm nay là họ được sống trong hòa bình, được tiếp cận tri thức toàn cầu và sở hữu nhiều cơ hội phát triển hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó. Nhưng cũng chính vì vậy, câu hỏi lớn đặt ra là: tuổi trẻ sẽ sử dụng những lợi thế ấy như thế nào? Khát vọng cống hiến chính là lời đáp cho câu hỏi ấy.
Khi khát vọng tuổi trẻ gặp khát vọng dân tộc
Mỗi thời đại đều có những biểu tượng thanh niên riêng. Nếu thế kỷ XX ghi dấu những người trẻ ra trận với lý tưởng “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, thì thế kỷ XXI đang chứng kiến sự xuất hiện của những nhà khoa học trẻ, doanh nhân công nghệ, kỹ sư trí tuệ nhân tạo, những tình nguyện viên số hay các công dân toàn cầu mang trong mình khát vọng đưa Việt Nam vươn lên.
Điều đáng chú ý là Đại hội XIII không chỉ đặt ra các mục tiêu cho tổ chức Đoàn mà còn hướng tới phát triển toàn diện thanh niên. Chương trình “Phát triển toàn diện thanh niên Việt Nam” với các nội dung về học tập, rèn luyện thể chất và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho thấy cách tiếp cận mới trong việc xây dựng nguồn nhân lực trẻ.
Trong xã hội hiện đại, cống hiến không thể chỉ dựa vào nhiệt huyết. Nhiệt huyết cần được nâng đỡ bằng tri thức, kỹ năng và bản lĩnh văn hóa. Một thanh niên có thể rất yêu nước nhưng nếu thiếu năng lực số, ngoại ngữ hay khả năng hội nhập thì khó có thể cạnh tranh trong môi trường toàn cầu. Ngược lại, một người trẻ giỏi chuyên môn nhưng thiếu trách nhiệm xã hội cũng khó tạo ra những giá trị bền vững.
Bởi vậy, khát vọng cống hiến trong kỷ nguyên mới phải là sự kết hợp giữa năng lực cá nhân và lý tưởng cộng đồng.
Đáng chú ý, trong bối cảnh dân số thanh niên đang giảm dần do xu hướng già hóa dân số, mỗi người trẻ càng trở nên quý giá đối với tương lai đất nước. Việt Nam không thể phát triển nhanh và bền vững nếu thiếu một thế hệ thanh niên có trình độ, có ý chí và có khát vọng vươn lên.
Từ góc độ văn hóa, điều quan trọng nhất mà Đại hội XIII mang lại có lẽ không chỉ nằm ở các chỉ tiêu hay chương trình hành động. Giá trị lớn hơn là việc khơi dậy niềm tin rằng tuổi trẻ vẫn là lực lượng kiến tạo tương lai.
Sự tham gia của 786 đại biểu ưu tú đại diện cho hơn 21,6 triệu thanh niên Việt Nam trong và ngoài nước cho thấy sức mạnh của một thế hệ đang ngày càng đa dạng về tri thức, nghề nghiệp và môi trường hoạt động. Trong số đó có các nhà khoa học trẻ, doanh nhân, cán bộ Đoàn, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên xuất sắc. Họ đại diện cho nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung: mong muốn đóng góp cho đất nước.
Đó cũng là tinh thần mà Đại hội hướng tới khi nhấn mạnh vai trò kết nối thanh niên Việt Nam trên toàn thế giới thông qua khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Trong một thế giới phẳng, khoảng cách địa lý không còn là rào cản đối với khát vọng cống hiến. Một chuyên gia công nghệ ở nước ngoài, một nhà nghiên cứu trẻ trong nước hay một học sinh trung học đều có thể tham gia vào hành trình phát triển đất nước theo cách riêng của mình.
Khát vọng cống hiến vì thế không còn là khẩu hiệu mang tính động viên tinh thần. Nó đang trở thành một nguồn lực phát triển quốc gia.
Nhìn rộng hơn, mọi quốc gia muốn bứt phá đều phải dựa vào sức sáng tạo của thế hệ trẻ. Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo, lợi thế lớn nhất không nằm ở tài nguyên thiên nhiên mà nằm ở con người. Và trong nguồn lực con người ấy, thanh niên chính là lực lượng có khả năng thích ứng nhanh nhất, sáng tạo nhất và giàu khát vọng nhất.
Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII vì vậy không chỉ là một sự kiện chính trị của tổ chức Đoàn. Đây còn là dấu mốc phản ánh sự chuyển động của văn hóa thanh niên Việt Nam trong thời đại mới. Từ tinh thần xung kích truyền thống đến năng lực làm chủ công nghệ; từ lòng yêu nước đến khát vọng hội nhập; từ trách nhiệm cộng đồng đến tư duy sáng tạo toàn cầu, một chân dung mới của tuổi trẻ Việt Nam đang dần hiện rõ.
Và có lẽ, giá trị lớn nhất của tuổi trẻ không phải ở những gì họ đang có, mà ở những gì họ sẵn sàng cống hiến cho tương lai dân tộc. Khi khát vọng cá nhân hòa chung với khát vọng phát triển đất nước, đó cũng là lúc tuổi trẻ trở thành động lực mạnh mẽ nhất đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới của phát triển, hùng cường và thịnh vượng.
V.X.B
