Mới đây, Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất mức phí thuê vỉa hè, lòng đường để kinh doanh tại 4 quận nội thành cũ gồm Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Đống Đa và các phố ẩm thực, chợ đêm là 45.000 đồng/m²/tháng. Nội dung này nằm trong dự thảo Nghị quyết về thí điểm quản lý, sử dụng vỉa hè phục vụ phát triển kinh tế đô thị và kinh tế đêm mà thành phố đang lấy ý kiến.
Theo đề xuất, các tuyến phố chính tại các quận Thanh Xuân, Cầu Giấy, Tây Hồ, Long Biên, Hoàng Mai, Hà Đông, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm có mức phí 40.000 đồng/m²/tháng. Những tuyến phố còn lại và khu vực ngoại thành có mức từ 20.000 đến 25.000 đồng/m²/tháng.
Điều đáng chú ý là thay vì cấm hoàn toàn việc buôn bán trên vỉa hè, thành phố đang tính đến phương án quản lý theo hướng phù hợp hơn với thực tế đời sống. Người dân, hộ kinh doanh vẫn có thể sử dụng một phần vỉa hè để buôn bán nếu đáp ứng các điều kiện về trật tự, an toàn và không ảnh hưởng đến người đi bộ.
Theo dự thảo, chỉ những vỉa hè rộng từ 3m trở lên mới được xem xét cho thuê và phải chừa lại tối thiểu 1,5m cho người đi bộ. Các tuyến phố được lựa chọn cũng không nằm trong khu vực bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa hoặc nơi thường xuyên ùn tắc giao thông.
Có thể thấy, câu chuyện ở đây không đơn thuần là thu phí vỉa hè, mà là cách thành phố tìm hướng dung hòa giữa quản lý đô thị và nhu cầu mưu sinh của người dân. Bởi thực tế nhiều năm qua, không ít lao động tự do sống nhờ những gánh hàng nhỏ, quán nước hay hàng ăn ven phố.
Vỉa hè Hà Nội cũng là một phần của văn hóa phố thị. Nhiều du khách tìm đến Hà Nội không chỉ để ngắm phố cổ hay di tích, mà còn để cảm nhận nhịp sống đời thường từ những quán ăn vỉa hè, ly trà, cà phê ven đường hay tiếng rao quen thuộc mỗi sớm mai.
Tất nhiên, việc sử dụng vỉa hè tự phát thời gian qua cũng gây ra không ít bất cập như lấn chiếm lối đi, mất mỹ quan hay ảnh hưởng giao thông. Vì vậy, nếu được quy hoạch và quản lý bài bản, việc cho thuê có thể giúp hoạt động kinh doanh đi vào nền nếp hơn, đồng thời tạo nguồn thu cho địa phương.
Theo đề xuất, UBND phường sẽ là nơi tiếp nhận hồ sơ đăng ký thuê vỉa hè của người dân và các hộ kinh doanh. Việc triển khai thí điểm chỉ được thực hiện khi có ít nhất 50% hộ dân, tổ chức trên tuyến phố đồng thuận. Thành phố cũng tính đến phương án lắp đặt camera giám sát nhằm quản lý hoạt động tại các khu vực được phép sử dụng.
Nếu được thông qua, Nghị quyết sẽ có hiệu lực trong 5 năm. Riêng việc thí điểm cho thuê tại một số tuyến phố được triển khai tối đa 2 năm và có thể gia hạn thêm.
Tuy nhiên, điều người dân quan tâm không chỉ là mức phí hay điều kiện cho thuê, mà còn nằm ở sự minh bạch trong quá trình tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ. Bởi vỉa hè là không gian công cộng, liên quan trực tiếp đến sinh kế của nhiều người dân lao động. Nếu thiếu công khai, rất dễ phát sinh tình trạng xin - cho, gây tâm lý so bì hoặc tạo ra sự thiếu công bằng giữa các hộ kinh doanh.
Vì vậy, bên cạnh quy hoạch và quản lý, việc công khai tiêu chí xét duyệt, thời gian tiếp nhận, diện tích được sử dụng hay danh sách các trường hợp được cấp phép cũng là điều cần thiết. Khi mọi thông tin rõ ràng, minh bạch, chủ trương này mới tạo được sự đồng thuận và tránh những băn khoăn trong dư luận.
Việc Hà Nội tính toán đưa hoạt động kinh doanh vỉa hè vào khuôn khổ cho thấy cách tiếp cận mềm dẻo và thực tế hơn với đời sống đô thị. Bởi phía sau câu chuyện quản lý vỉa hè không chỉ là trật tự đô thị, mà còn là câu chuyện sinh kế của nhiều người dân giữa phố phường Thủ đô.
