Đức Phật Mẫu – hình tượng người Mẹ thiêng liêng
Trong hệ thống giáo lý Cao Đài, Đức Phật Mẫu giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của tín đồ. Theo cách lý giải của đạo Cao Đài, trước khi vũ trụ được hình thành là trạng thái “khí hư vô”. Từ đó xuất hiện nguồn đại linh quang, hay Thái Cực, dưới quyền của Đức Chí Tôn – Ngọc Hoàng Thượng Đế.
Theo giáo lý này, trong quá trình tạo dựng vũ trụ, Đức Chí Tôn phân định nguồn lực thành âm quang và dương quang, đồng thời hóa thân Đức Phật Mẫu để cai quản phần âm quang và cùng Đức Chí Tôn thực hiện công cuộc sinh hóa vạn vật.
Từ quan niệm ấy, tín đồ Cao Đài nhìn nhận Đức Chí Tôn như người Cha thiêng liêng, còn Đức Phật Mẫu là người Mẹ của vạn linh. Các danh xưng như: Diêu Trì Kim Mẫu, Diêu Trì Phật Mẫu hay Đức Mẹ thiêng liêng vì thế không chỉ thể hiện sự tôn kính mà còn phản ánh một cách nhìn sâu sắc về cội nguồn của sự sống theo niềm tin Cao Đài.
Điều đáng chú ý là hình tượng Đức Phật Mẫu trong đời sống đạo không được cảm nhận theo nghĩa xa cách, mà rất gần gũi với hình ảnh người mẹ trong đời sống gia đình Việt Nam. Mẹ là người sinh thành, dưỡng dục, bao dung và luôn hướng con người trở về với điều thiện.
Theo các tài liệu và lời giảng trong đạo Cao Đài, tình thương của Đức Phật Mẫu được ví như tình mẹ dành cho con. Dù con người có lúc lầm lạc, bị cuốn vào những lo toan của đời sống trần thế, tình thương ấy vẫn được nhìn nhận là rộng mở và bao dung.
Chính quan niệm này giúp lý giải vì sao lòng hiếu kính đối với Đức Phật Mẫu trở thành một nội dung quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của người Cao Đài. Khi gặp khó khăn, nhiều tín đồ tìm về nơi thờ Đức Phật Mẫu để cầu nguyện, tìm sự an tâm và nhắc nhở bản thân sống hướng thiện.
Trong quan niệm được truyền lại qua các bài thuyết đạo Cao Đài, Đức Phật Mẫu không phân biệt sang hèn, giàu nghèo. Tình thương của Mẹ được nhấn mạnh ở sự bao dung đối với tất cả chúng sinh, đặc biệt là những người yếu thế, nghèo khó hoặc gặp nhiều bất hạnh.
Bởi vậy, với nhiều tín đồ, trở về với Đức Phật Mẫu không đơn thuần là một nghi lễ tôn giáo. Đó còn là hành trình trở về với nguồn cội tinh thần, với hình ảnh người Mẹ luôn dang rộng vòng tay đón những người con hướng về điều thiện.
Hội yến Diêu Trì Cung bắt nguồn từ năm 1925
Hội yến Diêu Trì Cung gắn với Rằm tháng Tám và là một trong những đại lễ quan trọng của đạo Cao Đài. Theo tư liệu của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh, nghi lễ này có nguồn gốc từ Rằm tháng Tám năm Ất Sửu 1925, thời kỳ đạo Cao Đài chưa chính thức khai đạo.
Theo truyền thuật của đạo Cao Đài, khi Đức Chí Tôn còn ẩn danh với danh xưng “A à ”, Ngài đã chỉ dạy ba vị tiền khai là: Cao Quỳnh Cư, Phạm Công Tắc và Cao Hoài Sang chuẩn bị một tiệc chay để đãi Đức Phật Mẫu cùng Cửu Vị Tiên Nương. Bữa tiệc được tổ chức tại nhà ông Cao Quỳnh Cư.
Trong cách hiểu của tín đồ Cao Đài, đây chính là nguồn gốc của Hội yến Diêu Trì Cung. Nghi lễ ban đầu mang quy mô nhỏ, nhưng về sau trở thành một trong những ngày lễ lớn của đạo Cao Đài tại Tòa Thánh Tây Ninh.
Theo tư liệu của Hội Thánh, trong bữa tiệc đầu tiên, ngoài Đức Phật Mẫu và Cửu Vị Tiên Nương được tín ngưỡng là các đấng vô hình, còn có sự hiện diện của những chức sắc hữu hình. Bàn tiệc được sắp đặt trang trọng với chén, đũa, muỗng, dĩa và những lễ phẩm như một bữa tiệc dành cho khách quý.
Từ một nghi lễ mang tính khởi nguyên ấy, Rằm tháng Tám dần trở thành thời điểm quan trọng để tín đồ Cao Đài hướng lòng về Đức Phật Mẫu.
Một nghi lễ của lòng hiếu kính
Điểm nổi bật của Hội yến Diêu Trì Cung nằm ở ý nghĩa tín ngưỡng hơn là sự phô diễn về hình thức. Với người Cao Đài, đây là dịp để những người con trở về dâng lễ lên Đức Phật Mẫu, thể hiện lòng biết ơn đối với đấng được tôn kính như người Mẹ thiêng liêng.
Theo tư liệu của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh, tín đồ dâng những lễ phẩm như: hoa quả, trà, rượu và các phẩm vật chay tịnh lên Đức Phật Mẫu và Cửu Vị Tiên Nương. Nghi thức ấy được nhìn nhận như sự thể hiện lòng hiếu kính và niềm tin của người tín đồ đối với đấng Mẹ thiêng liêng.
Ở phương diện văn hóa, ý nghĩa “trở về với Mẹ” cũng tạo nên một sắc thái đặc biệt cho Hội yến Diêu Trì Cung. Trong đời sống người Việt, lòng hiếu kính đối với cha mẹ vốn là một giá trị đạo đức quan trọng. Khi được thể hiện trong không gian tôn giáo, giá trị ấy tiếp tục được mở rộng thành lòng biết ơn đối với cội nguồn thiêng liêng.
Vì vậy, người tham dự không chỉ đến để chứng kiến một lễ hội, mà còn gửi gắm những mong ước bình an, sức khỏe và hướng thiện. Đây cũng là lý do Hội yến Diêu Trì Cung có sức sống lâu bền trong cộng đồng tín đồ Cao Đài.
Sắc màu văn hóa trong Đại lễ Hội yến Diêu Trì Cung
Qua thời gian, Hội yến Diêu Trì Cung tại Tòa Thánh Tây Ninh trở thành một sự kiện tôn giáo - văn hóa thu hút đông đảo tín đồ, người dân và du khách.
Các hoạt động nổi bật gồm lễ rước: Cộ bông Đức Phật Mẫu và Cửu Vị Tiên Nương, múa Long Mã, múa Tứ linh với Rồng nhang, Kỳ lân, Quy, Phụng, cùng đội múa Phụng và nhạc sắc tộc. Những nghi thức, tiết mục này tạo nên không gian lễ hội đặc trưng của đạo Cao Đài.
Theo chương trình Đại lễ Hội yến Diêu Trì Cung năm Bính Ngọ 2026 do Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh công bố, lễ chính diễn ra vào Rằm tháng Tám âm lịch, tương ứng ngày 25/9/2026. Chương trình gồm cúng Tiểu đàn tại Đền Thánh, cúng đàn Đức Phật Mẫu tại Báo Ân Từ, rước Cộ bông và các đoàn Long Mã, Tứ linh, sau đó chính thức cử hành Đại lễ Hội yến Diêu Trì Cung tại Báo Ân Từ.
Đáng chú ý, năm 2025 là đánh dấu 100 năm kể từ Hội yến Diêu Trì Cung đầu tiên năm 1925. Năm 2026 này, đại lễ tại Tòa Thánh Tây Ninh tiếp tục thu hút đông đảo tín đồ và du khách, cho thấy sức sống của một nghi lễ đã hiện diện trong đời sống Cao Đài suốt một thế kỷ.
Đức Phật Mẫu trong đời sống tinh thần của tín đồ Cao Đài
Nếu nhìn từ phương diện tín ngưỡng, Đức Phật Mẫu là hình tượng trung tâm để nhiều tín đồ gửi gắm niềm tin về tình thương, sự bao dung và cội nguồn. Nếu nhìn từ phương diện văn hóa, Hội yến Diêu Trì Cung lại cho thấy sự kết nối giữa tín ngưỡng, đạo đức gia đình và những giá trị truyền thống của người Việt.
Hình ảnh người Mẹ thiêng liêng vì thế trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng tín đồ. Người đi lễ mang theo những tâm tư riêng, nhưng cùng gặp nhau ở lòng thành kính và mong muốn hướng đến cuộc sống tốt đẹp hơn.
Sau hơn một thế kỷ, Hội yến Diêu Trì Cung vẫn được duy trì tại Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh vào Rằm tháng Tám. Những nghi lễ trang trọng, các hoạt động văn hóa đặc sắc và đặc biệt là niềm tin của tín đồ đối với Đức Phật Mẫu đã tạo nên bản sắc riêng cho đại lễ.
Trong dòng chảy đời sống tôn giáo Việt Nam, Hội yến Diêu Trì Cung vì thế không chỉ là một lễ hội của đạo Cao Đài. Đây còn là không gian để tìm hiểu một hệ thống tín ngưỡng bản địa, nơi lòng hiếu kính, tình thương và khát vọng hướng thiện được thể hiện qua hình tượng Đức Phật Mẫu – người Mẹ thiêng liêng trong niềm tin của cộng đồng tín đồ Cao Đài.
