Cách đây 80 năm, ngày 20/11/1946, quân và dân Hải Phòng bước vào cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp, bảo vệ thành quả cách mạng. Cuộc chiến đấu tại Nhà hát thành phố đã trở thành dấu mốc lịch sử, được chọn làm Ngày truyền thống lực lượng vũ trang (LLVT) Hải Phòng.
Từ những tổ chức tự vệ cách mạng đầu tiên, LLVT thành phố từng bước trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, góp phần cùng quân và dân cả nước giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước. Trong thời bình, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, tham gia phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, giúp nhân dân ổn định đời sống.
Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, việc hợp nhất Hải Phòng và Hải Dương đã đặt ra yêu cầu mới đối với công tác tổ chức, xây dựng lực lượng và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương. Truyền thống cách mạng của hai vùng đất được tiếp nối, tạo nền tảng để xây dựng LLVT thành phố Hải Phòng đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Bài 1: Những mốc son lịch sử
Lịch sử LLVT Hải Phòng gắn liền với phong trào đấu tranh cách mạng của công nhân và nhân dân thành phố Cảng. Từ những năm 1930, các tổ chức tự vệ, xích vệ từng bước hình thành, làm nhiệm vụ bảo vệ cơ sở cách mạng, hỗ trợ phong trào đấu tranh, chuẩn bị lực lượng cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền.
Trên địa bàn Hải Dương trước đây, tháng 10/1940, tổ tự vệ đầu tiên được thành lập tại Tạ Xá, Nam Sách. Ngày 8/6/1945, Đệ tứ chiến khu ra đời tại chùa Bắc Mã, Đông Triều, đánh dấu bước phát triển của phong trào vũ trang cách mạng trong khu vực. Sự hình thành và phát triển của các tổ chức vũ trang đã góp phần tạo lực lượng nòng cốt cho phong trào đấu tranh giành chính quyền.
Ngày 23/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Hải Phòng thắng lợi. Tuy nhiên, nền độc lập vừa giành được phải đối mặt với âm mưu và hành động xâm lược trở lại của thực dân Pháp. Quân và dân thành phố bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ chính quyền cách mạng trong điều kiện hết sức khó khăn.
Ngày 20/11/1946 trở thành dấu mốc đặc biệt trong lịch sử LLVT Hải Phòng. Trước các đợt tiến công của quân Pháp, quân và dân thành phố tổ chức chiến đấu bảo vệ những vị trí quan trọng. Tại Nhà hát thành phố, các chiến sĩ Vệ quốc đoàn cùng lực lượng tuyên truyền văn hóa Chiến khu 3 kiên cường chiến đấu, giữ vững trận địa trước lực lượng đối phương.
Cuộc chiến đấu kéo dài đến sáng 21/11/1946, ghi dấu tinh thần chiến đấu của quân và dân đất Cảng trong những ngày đầu kháng chiến. Ngày 20/11/1946 được xác định là Ngày truyền thống LLVT thành phố Hải Phòng, gắn với sự kiện lịch sử tại Nhà hát thành phố.
Trong khi đó, tại Hải Dương, ngày 27/3/1947, Tỉnh đội Hải Dương được thành lập tại Đình Giải, thôn Phù Tải, xã Thanh Giang, huyện Thanh Miện. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng tổ chức quân sự địa phương, đáp ứng yêu cầu chỉ huy, phát triển lực lượng và tổ chức chiến tranh nhân dân trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trong chín năm kháng chiến, Hải Phòng và Hải Dương là những địa bàn có vị trí chiến lược ở đồng bằng Bắc Bộ. Hải Phòng giữ vai trò cửa ngõ cảng biển, nơi diễn ra nhiều trận đánh chống quân Pháp. Hải Dương nằm trên tuyến giao thông huyết mạch đường 5, phát triển chiến tranh du kích, xây dựng làng kháng chiến, tổ chức đánh phá giao thông, ngăn chặn hoạt động vận chuyển và tiếp vận của địch.
Ngày 31/1/1954, lực lượng kháng chiến tại Hải Dương tiến công đoàn tàu quân sự ở ga Phạm Xá. Tiếp đó, ngày 7/3/1954, trận tập kích sân bay Cát Bi ghi dấu chiến công của LLVT Hải Phòng, góp phần phối hợp với chiến trường Điện Biên Phủ trong giai đoạn quyết định của cuộc kháng chiến.
Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ngày 13/5/1955, Hải Phòng được giải phóng, mở ra thời kỳ xây dựng, phát triển thành phố trong điều kiện hòa bình ở miền Bắc.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, LLVT Hải Phòng và Hải Dương tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ miền Bắc, giữ vững các tuyến giao thông và chi viện chiến trường miền Nam.
Với vị trí là thành phố cảng chiến lược, Hải Phòng trở thành địa bàn trọng điểm trong các cuộc tiến công bằng không quân, hải quân của Mỹ. Quân và dân thành phố tổ chức bảo vệ vùng trời, vùng biển, cảng biển và các công trình kinh tế quan trọng, đồng thời duy trì sản xuất, bảo đảm vận chuyển hàng hóa phục vụ chiến trường.
Tại Hải Dương, quân và dân địa phương tập trung bảo vệ cầu đường, giữ thông suốt các tuyến giao thông huyết mạch. Những trận chiến đấu tại Bạch Long Vĩ, cầu Lai Vu, cầu Phú Lương và khu vực cảng Hải Phòng là những dấu ấn tiêu biểu trong cuộc chiến đấu bảo vệ miền Bắc của quân và dân hai địa phương.
Vừa chiến đấu, vừa sản xuất, quân và dân Hải Phòng, Hải Dương đã đóng góp sức người, sức của cho tiền tuyến, góp phần cùng cả nước làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, LLVT hai địa phương tiếp tục thực hiện nhiệm vụ củng cố quốc phòng, xây dựng khu vực phòng thủ, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu. Cùng với nhiệm vụ quân sự, cán bộ, chiến sĩ tích cực tham gia phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả bão lũ, giúp nhân dân ổn định đời sống.
Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước chuyển trong tổ chức LLVT địa phương khi Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất. LLVT hai địa phương được tổ chức thống nhất trong LLVT thành phố Hải Phòng mới, kế thừa truyền thống cách mạng, những chiến công và kinh nghiệm xây dựng lực lượng qua các thời kỳ.
Từ những tổ chức tự vệ cách mạng đầu tiên đến LLVT thành phố sau hợp nhất là chặng đường 80 năm gắn với những biến động lớn của lịch sử dân tộc. Mỗi giai đoạn đều ghi nhận những đóng góp của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, bảo vệ và xây dựng quê hương.
Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống LLVT thành phố Hải Phòng không chỉ là dịp ôn lại những chiến công, tưởng nhớ các thế hệ đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc mà còn khẳng định giá trị của truyền thống ấy đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ thành phố hôm nay.
Trên nền tảng lịch sử đó, LLVT Hải Phòng tiếp tục đứng trước yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, củng cố khu vực phòng thủ, phát huy sức mạnh đoàn kết quân dân, đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ thành phố trong không gian phát triển mới.
Đón đọc Bài 2: Hải Phòng xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc.
