1. Bóng cây đại thụ bên dòng sông Hậu
Trước khi trở thành một tượng đài kháng chiến, ông Lâm Văn Phận là một đại điền chủ lừng lẫy xứ Cần Thơ. Nhưng người đời kính trọng ông không phải ở kho lúa bạt ngàn hay dinh cơ bề thế, mà ở danh xưng "ông giáo Phận" đầy tôn nghiêm. Là Hiệu trưởng trường Taberd Cần Thơ (trường THPT Châu Văn Liêm ngày nay), ông mang tư tưởng khai phóng, dùng tri thức để thắp lên lòng yêu nước cho thế hệ trẻ. Những học trò cưng được ông trực tiếp dìu dắt như Châu Văn Liêm, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Hưởng… sau này đều trở thành những khai quốc công thần của Cách mạng.
Mùa thu năm 1945, tiếng gọi độc lập vang vọng khắp bờ cõi. Ông giáo Phận, khi ấy đã ở cái tuổi lẽ ra phải hưởng vinh hoa phú quý, đã đưa ra một quyết định làm rúng động giới thượng lưu Nam Kỳ: gác lại phấn trắng bảng đen, hiến dâng sản nghiệp để dấn thân vào chiến khu. Bản lĩnh của người trí thức yêu nước đưa ông lên vị trí Chủ tịch Mặt trận Liên Việt tỉnh Cần Thơ. Đến tháng 12 năm 1954, ông cùng các con lặng lẽ tập kết ra Bắc. Trên đất Bắc, ông giáo Phận vừa cống hiến vừa dành trọn tình thương nuôi nấng cô cháu ngoại Trần Hồng Hạnh (con gái bà Lâm Thị Phấn gửi lại để quay về Nam hoạt động). Gần 15 năm ròng rã bồng bế cháu thơ, ông giáo Phận đã trút hơi thở cuối cùng trong những ngày Bắc bộ đỏ lửa chiến tranh chống Mỹ, kết thúc cuộc đời kiên định của một nhà giáo Tây Đô chân chính.
2. Biến động Sài Gòn và những quân cờ trên bàn cờ lịch sử
Dưới bóng mát của người cha vĩ đại, những đứa con của ông lớn lên, hấp thụ dòng sữa tri thức Pháp nhưng mang bản sắc bất khuất của người miền Tây. Thế nhưng, vòng xoáy lịch sử đã đẩy họ vào hai chiến tuyến nghiệt ngã.
Người con trai thứ hai của ông, Lâm Văn Phát (1920 – 1998), với chí nam nhi vùng vẫy, đã lựa chọn con đường binh nghiệp trong hàng ngũ bên kia. Ông trở thành sĩ quan cao cấp của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, một nhân vật đầy quyền lực được mệnh danh là “Vua đảo chính” với những cuộc binh biến làm chao đảo bộ máy Sài Gòn.
Đỉnh điểm là vào ngày 19/2/1965, giữa lúc chính trường Sài Gòn hỗn loạn, một sự kết hợp lịch sử và đầy kịch tính đã diễn ra. Để ngăn chặn chính quyền quân phiệt Nguyễn Khánh rước quân viễn chinh Mỹ vào miền Nam, nhà tình báo chiến lược xuất chúng của Cách mạng – Đại tá Phạm Ngọc Thảo – đã bí mật móc nối, lôi kéo Thiếu tướng Lâm Văn Phát phát động một cuộc đảo chính quy mô lớn.
Dưới sự đạo diễn tài tình của Phạm Ngọc Thảo và sự chỉ huy trực tiếp của tướng Lâm Văn Phát, lực lượng đảo chính gồm xe tăng và bộ binh dồn dập tấn công, đánh chiếm toàn bộ các mục tiêu đầu não tại Sài Gòn chỉ trong 24 giờ, từ Bộ Tổng tham mưu, Đài phát thanh cho đến sân bay Tân Sơn Nhất. Nguyễn Khánh phải tháo chạy ra Vũng Tàu.
Dù cuộc binh biến sau đó thất bại do vấp phải sự uy hiếp không quân của Nguyễn Cao Kỳ, nhưng nó đã tạo ra một bước ngoặt nghiệt ngã: Nguyễn Khánh sụp đổ hoàn toàn và phải sống đời lưu vong; Phạm Ngọc Thảo bị tuyên án tử hình vắng mặt, bị săn đuổi và anh dũng hy sinh vào tháng 7/1965; còn Lâm Văn Phát bị chế độ mới của Nguyễn Văn Thiệu buộc giải ngũ, rời xa vòng xoáy binh quyền suốt một thập kỷ, cho đến tận ngày 29/4/1975 mới được tái ngũ giữ chức Tư lệnh Biệt khu Thủ đô và ký lệnh bàn giao chính quyền vào trưa ngày 30/4 lịch sử.
Nhưng ít ai biết rằng, trong suốt những năm tháng đỉnh cao quyền lực của Lâm Văn Phát, sự hiện diện của một người anh/em làm Tổng trưởng Nội vụ hay Thiếu tướng chế độ vô hình trung đã trở thành một chiếc lá chắn bùa hộ mệnh vĩ đại. Nó giúp người chị ruột của ông thọc sâu mũi dao tình báo vào tận hang ổ đầu não của địch mà không một cơ quan mật vụ nào dám hoài nghi.
3. "Người đẹp Tây Đô" Lâm Thị Phấn và phân đoạn tình yêu huyền thoại
Người chị ấy chính là Lâm Thị Phấn (Lâm Thị Élise, 1918 – 2010), bóng hồng rực rỡ nhất của đất Cần Thơ, nguyên mẫu chính của nhân vật Bạch Cúc trong phim "Người đẹp Tây Đô". Vượt qua bi kịch của một cuộc hôn nhân sắp đặt đầy ngột ngạt với người chồng công tử ít học, bà Phấn thoát ly theo gót chân cha vào năm 1944. Năm 1950, bà đứng dưới lá cờ Đảng thề sắt son với Tổ quốc. Sở hữu nhan sắc đỉnh cao của một hoa khôi cao 1m70, trí tuệ sắc sảo và bằng tú tài Pháp, bà được tổ chức giao một nhiệm vụ tối mật: Trở lại nội thành Cần Thơ, xây dựng và lãnh đạo đội ngũ điệp báo miền Tây ngay trong lòng địch.
Chính tại thủ phủ Tây Đô, nơi đầy rẫy mật thám Phòng nhì Pháp, định mệnh đã cho bà gặp ông Trần Hiến. Lúc bấy giờ, Trần Hiến là một Quan hai, phiên dịch viên cao cấp của quân đội Pháp – một người đàn ông hào hoa, thông minh nhưng mang một trái tim nặng trĩu u uất thời cuộc. Tổ chức giao cho bà Phấn một nhiệm vụ vô cùng cân não: Tiếp cận và cảm hóa người đàn ông này để khai thác nguồn tin mật.
Buổi ban đầu, đó là những cuộc đấu trí ngầm dưới vỏ bọc của những buổi dạ tiệc thượng lưu. Giữa tiếng nhạc xập xình của vũ trường và ánh đèn lộng lẫy, "Thần vệ nữ phương Đông" Lâm Thị Phấn xuất hiện trong bộ áo dài thướt tha, đôi mắt nhung đen láy chứa đựng cả một bầu trời bí ẩn. Trần Hiến – người đàn ông vốn quay cuồng trong dòng xoáy của cuộc chiến – đã bị hút hồn ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Nhưng bà Phấn không chinh phục ông bằng nhan sắc thuần túy. Bà chinh phục ông bằng lý tưởng, bằng nỗi đau nhân thế và tình yêu quê hương giấu sau những lời nói triết lý bằng tiếng Pháp thượng lưu. Bà nhận ra đằng sau bộ quân phục viễn chinh kia là một tâm hồn Việt Nam đang thao thức tìm đường sáng. Bà rỉ rả vào tai ông nỗi lòng của người dân mất nước, sự tàn khốc của chiến tranh và khát vọng tự do. Cảm hóa được lòng yêu nước của một sĩ quan Phòng nhì là một kỳ tích, nhưng để bảo vệ lý tưởng ấy, tổ chức yêu cầu hai người phải gắn kết chặt chẽ hơn: Họ phải lấy nhau để tạo vỏ bọc hợp pháp hoàn hảo nhất.
Đám cưới diễn ra trong sự ngỡ ngàng của giới thượng lưu Cần Thơ. Người ta trầm trồ về sự môn đăng hộ đối giữa một tiểu thư điền chủ và một sĩ quan thân Pháp. Nhưng đêm tân hôn của họ không có mật ngọt của tình yêu thông thường, mà là tiếng lật giở của những tập tài liệu mật, là những bản đồ quân sự được sao chép vội vã dưới ánh đèn dầu leo lét. Họ bước vào đời nhau bằng danh nghĩa một bản hợp đồng tình báo, một sự gán ghép của tổ chức.
Thế nhưng, lửa gần rơm lâu ngày cũng bén, huống chi là hai tâm hồn lớn gặp nhau giữa lằn ranh sinh tử. Sự thấu hiểu chuyển hóa thành niềm tin, niềm tin kết tinh thành một tình yêu sâu nặng lúc nào không hay. Họ không còn là hai con người diễn kịch trước mắt kẻ thù, họ đã trở thành một cặp đồng chí, đồng đội và người tình trăm năm đúng nghĩa. Ông Trần Hiến chấp nhận dấn thân vào nguy hiểm, làm nội gián cho Cách mạng dưới sự dẫn dắt của vợ. Mỗi thông tin ông mang về, mỗi tài liệu bà chuyển đi đều được đánh đổi bằng máu và sự an nguy của cả dòng họ.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, hai vợ chồng tập kết ra Bắc, hạ sinh người con gái Trần Hồng Hạnh. Nhưng đến năm 1962, tiếng gọi của miền Nam lại thúc giục, bà Phấn gửi lại con thơ cho cha ruột nuôi nấng, một mình dấn thân vào chiến trường. Ông Trần Hiến ở lại miền Bắc hậu phương, giữ trọn lời thề thủy chung son sắt và niềm kiêu hãnh với người vợ nơi tiền tuyến.
4. Lâm Thị Phết – Đóa hoa thầm lặng xứ Chắc Băng
Song hành cùng người chị cả lẫy lừng, người em gái kế Lâm Thị Phết (1923 – 2014) cũng sở hữu nhan sắc thanh tú kiều diễm, giỏi tiếng Pháp và chính là nguyên mẫu của nhân vật Bạch Vân trong bộ phim truyền hình kinh điển.
Năm 19 tuổi, nghe theo sự sắp đặt của bà nội, cô tiểu thư phố thị Lâm Thị Phết lên xe hoa về làm dâu xứ “muỗi kêu như sáo thổi”, kết hôn cùng ông Nguyễn Hữu Quý – con trai của đại điền chủ Bang Biện Phú khét tiếng giàu có vùng kênh xáng Chắc Băng (Rạch Giá). Trúng tiếng sét ái tình với bà ngay từ lần đầu gặp gỡ tại Cần Thơ, ông Quý từng chấp nhận "ăn dầm nằm dề" ở phố thị quyết cưới bằng được đóa hoa kiêu sa này.
May mắn hơn người chị cả, bà Phết có được người chồng và gia đình chồng sống vô cùng đạo đức, hết lòng thương người và sớm giác ngộ Cách mạng. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông Nguyễn Hữu Quý thoát ly gia đình tham gia kháng chiến, còn bà Phết ở lại hoạt động trong Ban chấp hành Phụ nữ xã Vĩnh Thuận. Năm 1948, vợ chồng bà gây rúng động khi tự nguyện hiến tặng tới 2.000 giạ lúa cho chiến khu, bỏ lại hàng ngàn mẫu ruộng đất bạt ngàn để dấn thân vào con đường Cách mạng.
Bà Phết sau đó rút về nội thành Cần Thơ hoạt động tình báo dưới sự chỉ huy của Chi Tình báo đặc biệt (Chi 50) thuộc Ban Quân báo Khu 9. Giống như chị ruột, bà tận dụng vỏ bọc quý phái của một phu nhân đại điền chủ, thâm nhập và tiếp cận các sĩ quan Pháp để khai thác tin tức tình báo quan trọng và chuyển giao tài lực ra chiến khu. Năm 1952, ông Quý bị địch bắt giam, bà Phết ở lại một mình kiên cường chịu đựng sự săn đón, dụ dỗ của bao tướng tá chế độ cũ, nguyện giữ lòng sắt son thờ chồng nuôi con. Sau năm 1954, biết tin chồng được trao trả và tập kết ra Bắc, bà lặng lẽ mở tiệm thuốc Tây tại Sài Gòn làm hộp thư liên lạc bí mật cho tổ chức, mòn mỏi trông ngóng ngày đất nước thống nhất để đoàn tụ.
5. Sắt son một bóng hồng cuối đời
Năm 1975, non sông thu về một mối. Để ghi nhận những chiến công xuất sắc thầm lặng và bền bỉ suốt hai thời kỳ kháng chiến, vào năm 1996, Nhà nước Việt Nam đã trang trọng phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho bà Lâm Thị Phấn. Sự vinh danh ấy như một sự trùng hợp lịch sử tuyệt đẹp, bởi chỉ trước đó một năm (1995), người đồng chí, người bạn chiến đấu thân thiết của em trai bà – Đại tá Phạm Ngọc Thảo – cũng đã được truy tặng danh hiệu cao quý này.
Sau những năm tháng cống hiến ở Quân khu 9 với quân hàm Thiếu tá, bà Lâm Thị Phấn trở về sống những ngày bình dị tại chính căn nhà nơi bà đã sinh ra ở bến Ninh Kiều. Ngày 15/4/2010, "Người đẹp Tây Đô" trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 92. Bà ra đi, để lại một huyền thoại bất tử về lòng kiên trung của người phụ nữ Việt Nam, và trên hết là một câu chuyện tình yêu đặc biệt – một mối tình được nhen nhóm từ nhiệm vụ, được nuôi dưỡng bằng lý tưởng cách mạng và được khắc ghi bằng xương máu của hai con người kiệt xuất giữa thời đại bão giông.
(*) Bà Lâm Thị Phấn còn một người em trai Lâm Văn Phiên , nguyên là Thiếu tá không quân Ngụy Sài Gòn (Không có tài liệu nào ghi chi tiết ông này sau này sống ở đâu )
Bài viết tham khảo thông tin tại :
- Anh hùng tình báo duy nhất Việt Nam từng làm dâu nhà Công tử Bạc Liêu, nguyên mẫu cho bộ phim truyền hình đình đám một thời- Báo : Người quan sát
- Chuyện ít biết về nhà cổ trăm tuổi gắn liền với "người đẹp Tây Đô" phiên bản đời thực- Báo Dân Trí
- Người đẹp Tây Đô, huyền thoại về nữ tình báo xinh đẹp- Báo PLVN
- Tướng Sài Gòn Lâm Văn Phát - Chuyên gia đảo chính- Báo ANTG
- Nữ tình báo huyền thoại xứ Tây Đô, 70 tuổi vẫn được bác sĩ cầu hôn- Vtc NeWs
