Quy định 225 QĐ TW ngày 14/10/2026 về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng có nội dung ra sao? Ảnh: internet
Kiểm tra để phòng ngừa, giữ gìn kỷ cương
Trong đời sống xã hội, kỷ luật không đơn thuần là những giới hạn buộc con người phải tuân thủ, mà còn là thước đo ý thức trách nhiệm, tinh thần tự giác và văn hóa ứng xử của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Đối với một tổ chức chính trị, kỷ luật càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi nó gắn liền với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, uy tín và niềm tin của nhân dân.
Ngày 14/10/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Quy định số 225-QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng. Với 7 chương, 35 điều, văn bản quy định cụ thể những nguyên tắc, trách nhiệm, thẩm quyền và quy trình liên quan đến công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật, giải quyết tố cáo, khiếu nại kỷ luật đảng và những vấn đề liên quan.
Nhìn từ góc độ văn hóa chính trị, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc hoàn thiện các quy định về tổ chức và thực thi kỷ luật, mà còn ở thông điệp về xây dựng một nền nếp lãnh đạo đề cao trách nhiệm, tính công minh và tinh thần tự sửa chữa. Quy định xác định kiểm tra, giám sát là những chức năng lãnh đạo của Đảng; đồng thời yêu cầu các tổ chức đảng và đảng viên thường xuyên tự kiểm tra, giám sát, chấp hành sự kiểm tra của cấp có thẩm quyền.
Điều đó cho thấy kỷ luật không thể chỉ được hiểu là biện pháp xử lý khi sai phạm đã xảy ra. Quan trọng hơn, kỷ luật phải hiện diện trong ý thức tự giác, trong cách mỗi tổ chức thực hiện nhiệm vụ và trong thái độ của mỗi cán bộ trước quyền lực được giao.
Một nền văn hóa tổ chức lành mạnh không chờ đến khi khuyết điểm trở thành vi phạm nghiêm trọng mới tìm cách khắc phục. Nó phải có khả năng nhận diện nguy cơ từ sớm, nhắc nhở kịp thời, điều chỉnh những biểu hiện lệch chuẩn ngay khi mới manh nha. Quy định số 225-QĐ/TW nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục khuyết điểm, vi phạm, không để những sai phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn, kéo dài và lan rộng.
Đây chính là sự chuyển trọng tâm từ tư duy xử lý hậu quả sang văn hóa phòng ngừa. Kiểm tra không phải để tìm cho ra khuyết điểm bằng mọi giá; giám sát cũng không phải tạo ra tâm lý nghi kỵ, dè chừng trong tổ chức. Mục đích sâu xa là giúp tổ chức đảng và đảng viên nhận ra những gì chưa đúng, kịp thời sửa chữa, thực hiện tốt hơn trách nhiệm của mình.
Tất nhiên, phòng ngừa không đồng nghĩa với nương nhẹ. Khi vi phạm đã rõ, việc xử lý phải nghiêm minh, kịp thời và đúng thẩm quyền. Nếu chỉ nhắc nhở mà không xử lý những sai phạm đến mức phải chịu kỷ luật, nguyên tắc sẽ trở nên hình thức, còn kỷ cương sẽ mất đi sức nặng. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng trừng phạt mà xem nhẹ giáo dục, sửa chữa, công tác kỷ luật cũng khó đạt được mục tiêu xây dựng con người và tổ chức tiến bộ.
Bởi vậy, giá trị văn hóa của kỷ luật nằm ở sự kết hợp giữa phòng ngừa và xử lý, giữa yêu cầu tuân thủ nguyên tắc và khả năng tự hoàn thiện. Kỷ luật nghiêm minh không làm giảm tính nhân văn; trái lại, khi được thực hiện đúng đắn, nó bảo vệ sự trong sạch của tổ chức, bảo vệ những người làm tốt và ngăn chặn những hành vi gây tổn hại đến lợi ích chung.
Công tâm để bảo vệ cái đúng, củng cố niềm tin
Một trong những yêu cầu có ý nghĩa nổi bật của Quy định số 225-QĐ/TW là công tác kiểm tra, giám sát phải bảo đảm đúng nguyên tắc, quy trình, thủ tục, thẩm quyền; thực hiện dân chủ, khách quan, công tâm, thận trọng, chặt chẽ, chính xác và nghiêm minh. Quy định đồng thời khẳng định mọi tổ chức đảng và đảng viên đều bình đẳng trước kỷ luật của Đảng, không có ngoại lệ.
Từ góc nhìn văn hóa, đây là yêu cầu về sự thống nhất giữa chuẩn mực và hành vi, giữa nguyên tắc được tuyên bố và cách nguyên tắc được thực thi. Một quy định dù chặt chẽ đến đâu cũng chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được vận dụng công bằng, không bị chi phối bởi tình cảm cá nhân, quan hệ thân quen, vị trí công tác hay sức ép từ bất kỳ phía nào.
Công tâm trước hết là đánh giá sự việc trên cơ sở chứng cứ, căn cứ và quy trình, không định kiến, không suy diễn, không lấy cảm tính thay cho sự thật. Nghiêm minh là không né tránh trách nhiệm, không bao che sai phạm, không để người có chức vụ hay quyền hạn được hưởng sự dễ dãi mà người khác không có. Nhưng công tâm cũng đòi hỏi không quy kết tùy tiện, không đánh đồng sai sót với vi phạm có chủ ý, càng không thể lấy kết quả chưa tốt làm căn cứ duy nhất để phủ nhận động cơ và nỗ lực chính đáng của người thực hiện nhiệm vụ.
Quy định yêu cầu việc xem xét, quyết định kỷ luật phải căn cứ vào nội dung, tính chất, mức độ, tác hại, ảnh hưởng, nguyên nhân vi phạm, hoàn cảnh cụ thể và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Cách tiếp cận này cho thấy kỷ luật không phải một phép tính máy móc, mà là quá trình đánh giá có căn cứ, có trách nhiệm và phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Đặc biệt, Quy định nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ cái đúng, bảo vệ người tốt, cán bộ dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đột phá vì lợi ích chung. Đây là điểm có ý nghĩa thiết thực đối với việc xây dựng văn hóa công vụ trong bối cảnh đổi mới và phát triển.
Một môi trường công tác mà người làm đúng được bảo vệ, người có sáng kiến được khuyến khích, người dám chịu trách nhiệm được đánh giá công bằng sẽ tạo động lực cho tinh thần cống hiến. Ngược lại, nếu cán bộ luôn lo ngại rằng mọi quyết định khác với lối mòn đều có thể dẫn đến rủi ro cho bản thân, tâm lý an toàn, né tránh và đùn đẩy trách nhiệm rất dễ nảy sinh.
Tuy nhiên, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm không có nghĩa là hợp thức hóa mọi quyết định nhân danh đổi mới. Sự năng động phải đi cùng nguyên tắc, thẩm quyền, trách nhiệm và lợi ích chung. Công tâm chính là phân biệt rõ giữa hành động xuất phát từ tinh thần đổi mới chính đáng với hành vi lợi dụng danh nghĩa đổi mới để biện minh cho sai phạm.
Cùng với đó, việc Quy định chú trọng phát hiện dấu hiệu vi phạm từ hoạt động quản lý, thanh tra, kiểm toán, phản ánh của nhân dân, thông tin báo chí đã được kiểm chứng và các hệ thống dữ liệu số cho thấy yêu cầu tăng cường tính chủ động, minh bạch và khả năng kiểm chứng trong công tác kiểm tra, giám sát. Việc kết nối, sử dụng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm tra phải tuân thủ quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện sai phạm trên cơ sở thông tin có căn cứ.
Dẫu vậy, công nghệ và quy trình dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế phẩm chất của người thực thi công vụ. Dữ liệu giúp phát hiện dấu hiệu bất thường, nhưng kết luận phải dựa trên việc xem xét thận trọng, khách quan và đúng quy định. Sức mạnh của kỷ luật vì thế không chỉ nằm ở công cụ kiểm soát, mà còn ở bản lĩnh, sự liêm chính và tinh thần trách nhiệm của những người được giao thực hiện.
Suy cho cùng, kỷ luật Đảng nghiêm minh và công tâm không chỉ là yêu cầu về tổ chức, mà còn là chuẩn mực văn hóa chính trị. Nghiêm minh để không ai đứng ngoài kỷ cương; công tâm để không ai bị đối xử bất công. Phòng ngừa để hạn chế sai phạm; xử lý để giữ vững nguyên tắc; giáo dục để con người nhận ra khuyết điểm và sửa chữa; bảo vệ người làm đúng để khơi dậy tinh thần cống hiến.
Khi những yêu cầu ấy được thực hiện nhất quán, kỷ luật sẽ không chỉ là sức mạnh răn đe, mà còn trở thành nền tảng của niềm tin. Bởi niềm tin của Nhân dân không được tạo dựng bằng những lời khẳng định, mà bằng sự công bằng có thể cảm nhận qua thực tiễn: người sai phải chịu trách nhiệm, người đúng được bảo vệ, mọi quyết định đều có căn cứ và mọi quyền lực đều gắn với trách nhiệm.
Đó cũng chính là chiều sâu văn hóa mà Quy định số 225-QĐ/TW hướng tới: Xây dựng kỷ cương từ ý thức tự giác, giữ vững nguyên tắc bằng sự công tâm và củng cố uy tín của tổ chức bằng hành động nghiêm minh, nhất quán.
V.X.B
