Đây chính là điều kiện tiên quyết để An Giang phát huy tối đa các nguồn lực, biến thách thức thành cơ hội và từng bước hiện thực hoá mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt con người ở vị trí trung tâm của sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa” (1). Điều đó cho chúng ta thấy, trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hệ giá trị con người Việt Nam được thể hiện tập trung ở các phẩm chất cốt lõi, như: yêu nước, nhân ái, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến vì độc lập dân tộc, hạnh phúc của Nhân dân. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống dân tộc, giá trị nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin và tinh hoa văn hóa nhân loại.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Đảng ta xác định xây dựng và phát huy hệ giá trị con người Việt Nam với các phẩm chất cốt lõi, như: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng khẳng định: “Phát triển toàn diện con người Việt Nam đang từng bước trở thành trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế – xã hội” (2). Nhận thức này thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng về vai trò của con người, coi việc chăm lo giáo dục, bồi dưỡng con người phát triển toàn diện – hài hòa giữa vật chất và tinh thần, giữa nhu cầu kinh tế và giá trị đạo đức, văn hóa – là giải pháp căn bản để phát huy hệ giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam, tạo nền tảng cho khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc và phát triển.
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 21/11/2021, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp tục khái quát và nhấn mạnh hệ giá trị con người Việt Nam gồm các giá trị: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo. Đây vừa là hệ chuẩn mực đạo đức – văn hóa, vừa là nền tảng tinh thần quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong điều kiện phát triển mới.
Báo cáo Chính trị tại Đại hội Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định “phát triển văn hóa, con người An Giang đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước để sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ cuộc sống bình yên và hạnh phúc người dân” (3) là một trong ba lĩnh vực trọng tâm mà thời gian tới tỉnh cần tập trung thực hiện.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Hội nhập quốc tế sâu rộng, kinh tế thị trường phát triển nhanh và tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng số, hệ giá trị văn hóa và con người An Giang đang phải đối mặt với nhiều thách thức, như: lối sống thực dụng, cạnh tranh lợi ích và chủ nghĩa cá nhân; sự tiếp nhận văn hóa ngoại lai thiếu chọn lọc, cùng với tác động tiêu cực từ mạng xã hội dẫn đến sự biến đổi trong thang giá trị sống, tạo ra khoảng cách về nhận thức và hành vi giữa các thế hệ; môi trường thông tin hỗn tạp làm suy yếu năng lực phân biệt giá trị đúng - sai, chân – thiện – mỹ dẫn đến một số biểu hiện lệch chuẩn trong hành vi.
Đồng thời, trong thực thi công vụ vẫn còn một số cán bộ, đảng viên, trong đó có người đứng đầu, thậm chí cán bộ chủ chốt chưa thể hiện rõ vai trò tiên phong, gương mẫu. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa được đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung chủ yếu vào cán bộ, đảng viên có chức vụ.
Một số cán bộ lãnh đạo chủ chốt thiếu gương mẫu trong rèn luyện tư tưởng chính trị, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống, tác phong với các biểu hiện, như: nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít, trục lợi; lạm dụng tài sản công (công quỹ, xe công, nhà công vụ...); còn biểu hiện quan liêu, cửa quyền, không thực sự sâu sát cơ sở, chưa kịp thời nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và nhân dân; vẫn còn cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ lãnh đạo chủ chốt, ngại khó khăn, gian khổ, không sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi được tổ chức phân công; tinh thần, trách nhiệm của nhiều cán bộ, đảng viên trong tự phê bình và phê bình chưa cao, chưa mạnh dạn, chưa thẳng thắn, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không dám đấu tranh, né tránh không nhận khuyết điểm, sai phạm của mình. Trong đấu tranh còn có biểu hiện nề nang, né tránh, ngại va chạm, ngại góp ý với đồng chí, đồng nghiệp, nhất là khi phê bình người đứng dầu; có nơi, có lúc vẫn còn tình trạng lợi dụng phê bình để xu nịnh, lấy lòng, thổi phồng thành tích hoặc nói xấu, cường điệu khuyết điểm, hạ thấp uy tín của nhau,...
Vì vậy, để phát huy hệ giá trị con người An Giang trong kỷ nguyên mới, tỉnh An Giang cần thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ phụng sự, trong đó, đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ, Bác Tôn trong giai đoạn mới; chấp hành nghiêm túc quy định về những điều đảng viên không được làm; thực hiện những giải pháp đột phá nhằm ngăn chặn có hiệu quả sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, đẩy lùi tiêu cực xã hội và tệ nạn xã hội.
Dưới góc nhìn văn hóa, theo ThS. Bùi Tuấn Đạt, giảng viên phòng Quản lí đào tạo & Nghiên cứu khoa học, Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp, tổ chức đảng giữ vai trò trung tâm trong lãnh đạo, định hướng, huy động hệ thống chính trị và cộng đồng góp phần đưa An Giang phát triển bứt phá trong giai đoạn mới, cho nên phải nêu cao trách nhiệm nêu gương, huy động sức mạnh của cộng đồng, kết nối các nguồn lực, tạo môi trường văn hóa lành mạnh và thúc đẩy chuyển hóa các giá trị thành hành vi, thái độ, trách nhiệm trong công việc và đời sống của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Khi nêu gương trở thành hành động thực chất, tổ chức đảng sẽ giữ được niềm tin của Nhân dân, đồng thời tạo nền tảng đạo đức, văn hóa vững chắc cho toàn xã hội. Đồng thời, tỉnh cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có phẩm chất, năng lực và tính tiên phong trong thực hành hệ giá trị, bởi, mỗi cán bộ, đảng viên là người truyền dẫn trực tiếp các giá trị văn hóa đến Nhân dân thông qua hành động, phong cách và thái độ phục vụ, lấy phẩm chất, uy tín và năng lực làm tiêu chí trọng tâm.
Còn TS. Nguyễn Hữu Thọ, Trường Đại học Kiên Giang, cho rằng, việc phát huy giá trị văn hoá của người An Giang trong phát triển bền vững không chỉ là yêu cầu mang tính chiến lược mà còn là động lực nền tảng để tỉnh hội nhập, đổi mới và phát triển trong dài hạn. Những phẩm chất đặc trưng, như: hiền hòa, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo cùng sự đa dạng văn hoá của các cộng đồng dân tộc đã và đang trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, củng cố ổn định xã hội. Khi các giá trị văn hoá được bảo tồn, lan tỏa và gắn kết chặt chẽ với quá trình phát triển kinh tế – xã hội, An Giang không chỉ giữ vững bản sắc riêng mà còn tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển hài hòa, bao trùm và bền vững. Vì vậy, coi trọng và phát huy văn hoá con người chính là con đường cốt lõi để An Giang hướng tới tương lai thịnh vượng và ổn định. Vì thế, tỉnh cần phát huy văn hoá số trong quản lý xã hội và phát triển cộng đồng, chuyển đổi số tạo ra không gian mới cho văn hoá và xã hội: xây dựng nền tảng văn hoá số phục vụ học tập, giao tiếp, quản trị cộng đồng; thúc đẩy sáng tạo nội dung số mang bản sắc văn hoá Việt Nam; ứng dụng công nghệ số vào bảo tồn, truyền thông và giáo dục văn hoá, đặc biệt là cho thế hệ trẻ,…
Đồng quan điểm về giáo dục văn hóa, đặc biệt là cho thế hệ trẻ của tiến sĩ Nguyễn Hữu Thọ, nhưng ThS. Huỳnh Thị Việt Hoa, giảng viên Khoa Xây dựng Đảng Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, có mở rộng hơn về vấn đề này, đó là, tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, giúp thanh niên thấm nhuần giá trị “Công dân số – Trách nhiệm – Kỷ luật – Nhân văn”; các nguy cơ của thông tin xấu độc, các thủ đoạn chống phá, chiến lược “diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trên không gian mạng, giúp thanh niên nhận diện đúng – phản bác trúng, có “sức đề kháng” trước những nội dung độc hại; kiên quyết hạn chế, phê phán các biểu hiện sử dụng ngôn ngữ dung tục, cực đoan, kích động, gây chia rẽ trong đoàn viên thanh niên,… Những vệc này góp phần hình thành lớp nguồn nhân lực trẻ có tri thức, kỹ năng số, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và tinh thần sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời giữ vững các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.
Từ đó cho chúng ta thấy rằng, phải nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của văn hóa, hệ giá trị văn hóa và nhiệm vụ phát triển văn hóa toàn diện, con người Việt Nam nói chung và con người An Giang trong toàn xã hội, trước hết là của cán bộ, đảng viên, các tổ chức Đảng, tổ chức Nhà nước trên địa bàn tỉnh, bởi lẽ nhân tố lãnh đạo, quản lý là một nhân tố quyết định thắng lợi. Các cán bộ, đảng viên, các tổ chức lãnh đạo, quản lý xã hội có nhận thức đúng và sâu sắc mới có ý thức đầy đủ về nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Bên cạnh đó, trong chiến lược tăng trưởng nhanh và bền vững của An Giang, hệ giá trị văn hóa - con người không chỉ đóng vai trò bổ trợ mà là điều kiện tiên quyết để triển khai các mục tiêu phát triển tăng trưởng của An Giang giai đoạn 2026 - 2030, hướng đến mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10%/năm trở lên. Do đó, xây dựng môi trường văn hóa cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển của tỉnh. Một môi trường văn hóa lành mạnh sẽ giúp hình thành nếp sống tốt, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội và góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị của hệ thống chính trị. Đặc biệt đối với vùng biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh cần ưu tiên đầu tư, nâng cấp thiết chế văn hóa, để việc tiếp cận văn hóa, tri thức, kỹ năng diễn ra công bằng và bền vững.
Cùng với đó, việc phát huy hệ giá trị văn hóa con người phải được xem là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Để hệ giá trị trở thành “sức mạnh mềm” của tỉnh, cần có sự đồng hành của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng, các tổ chức tôn giáo, doanh nghiệp và Nhân dân. Chỉ khi hệ giá trị văn hóa được nuôi dưỡng từ đời sống, ngấm vào mỗi hành động, mỗi lựa chọn cá nhân và tập thể, thì nó mới có thể trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nâng đỡ tỉnh trong hành trình phát triển nhanh - bền vững - hiện đại.
Phát triển bền vững, xét đến cùng, là sự hòa giải giữa các điều kiện khách quan của lịch sử - tự nhiên - thể chế và những năng lực chủ quan của cộng đồng. An Giang với lớp trầm tích di sản và nền văn hóa sông nước đặc thù sở hữu một “vốn văn hóa” đủ rộng để dẫn dắt tăng trưởng khi được đặt trong một cơ chế quản trị biết bảo tồn, chọn lọc và chuyển hóa giá trị. Cốt lõi vẫn là con người, trình độ, kỹ năng và bản lĩnh văn hóa của cộng đồng quyết định khả năng biến di sản thành nguồn lực, biến bản sắc thành sức mạnh mềm. Khi văn hóa được coi không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là logic phát triển, nó trở thành nguyên lý cân bằng giữa kinh tế, xã hội và bản sắc, đảm bảo tính bền vững của sự phát triển trong dài hạn.
Tài liệu tham khảo
(1): Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.66.
(2). Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.65
(3). Tỉnh ủy An Giang: Văn kiện Đại hội Đảng bộ lần thư I, nhiệm kỳ 2025-2030
