Không còn giới hạn trong không gian của những trang báo hay diễn đàn văn học, nhiều tác phẩm đương đại đang từng bước trở thành học liệu phục vụ giảng dạy và ôn luyện trong nhà trường. Việc lựa chọn các văn bản ngoài sách giáo khoa làm ngữ liệu đề thi cũng phản ánh xu hướng đổi mới trong kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Mới đây, đề thi thử lần 2 tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026–2027 môn Ngữ văn của Trường THCS Việt Hùng đã sử dụng bài thơ Nỗi niềm tháng Ba của tác giả Trần Phương Hồng Điểu làm ngữ liệu cho cả phần Đọc hiểu và phần Viết. Trong đề thi, nguồn tác phẩm được trích dẫn đầy đủ từ Vanhoavaphattrien.vn – Tạp chí Điện tử Văn hóa và Phát triển.
Theo nội dung đề thi, bài thơ được khai thác để xây dựng hệ thống câu hỏi đọc hiểu từ nhận biết đến vận dụng. Học sinh được yêu cầu xác định thể thơ, nhận diện các hình ảnh thiên nhiên, phân tích biện pháp tu từ, làm rõ ý nghĩa của hình tượng nghệ thuật và rút ra thông điệp từ văn bản.
Ở phần Viết, đề thi tiếp tục sử dụng ngữ liệu từ bài thơ để yêu cầu học sinh viết đoạn văn cảm nhận về nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ, đồng thời triển khai bài văn nghị luận xã hội về việc bồi đắp tình yêu, niềm tự hào và sự gắn bó với quê hương trong thế hệ trẻ.
Cách xây dựng đề thi này phù hợp với định hướng đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 khi khuyến khích sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa nhằm đánh giá năng lực đọc hiểu, cảm thụ, tư duy và khả năng vận dụng của học sinh thay vì kiểm tra theo lối học thuộc. Nhiều đề thi tuyển sinh và đề khảo sát những năm gần đây cũng lựa chọn các văn bản mới, giàu giá trị nhân văn để tạo cơ hội cho học sinh phát huy khả năng đọc hiểu độc lập.
Bài thơ Nỗi niềm tháng Ba mang cảm hứng trữ tình với những hình ảnh đặc trưng của mùa xuân như hoa bưởi, hoa ban, hoa xoan, hoa gạo… Từ những chi tiết gần gũi của thiên nhiên, tác giả khơi gợi những suy tư về ký ức, quê hương, tình người và vẻ đẹp của cuộc sống. Chính chất liệu nghệ thuật giàu cảm xúc ấy đã tạo điều kiện để giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi vừa kiểm tra kiến thức, vừa phát huy khả năng cảm thụ văn học của học sinh.
Đáng chú ý, đề thi trích dẫn đầy đủ tên tác giả và nguồn đăng tải của tác phẩm. Đây là cách làm thể hiện sự tôn trọng bản quyền, đồng thời giúp học sinh và giáo viên dễ dàng tra cứu văn bản gốc khi cần thiết.
Ở góc độ báo chí, việc tác phẩm được đăng tải trên Vanhoavaphattrien.vn được lựa chọn làm ngữ liệu trong đề thi thử cho thấy các tác phẩm văn học có giá trị được công bố trên báo chí điện tử hoàn toàn có thể trở thành nguồn học liệu hữu ích. Không chỉ dừng lại ở việc lan tỏa đến bạn đọc, những tác phẩm ấy còn tiếp tục hiện diện trong môi trường giáo dục, góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn học, khả năng cảm thụ nghệ thuật và những giá trị nhân văn đối với học sinh.
Cần khẳng định rằng, tài liệu được sử dụng trong bài viết này là đề thi thử của Trường THCS Việt Hùng, không phải đề thi tuyển sinh chính thức. Tuy nhiên, việc một tác phẩm đăng trên Vanhoavaphattrien.vn được lựa chọn làm ngữ liệu cho cả phần Đọc hiểu và phần Viết vẫn là một tín hiệu tích cực, phản ánh sức sống của văn học đương đại khi tiếp tục được tiếp nhận trong hoạt động dạy học và ôn luyện.
Từ một tác phẩm được công bố trên báo chí điện tử đến việc xuất hiện trong đề thi, hành trình ấy cho thấy giá trị của văn học không chỉ nằm ở số lượng người đọc, mà còn ở khả năng khơi gợi suy nghĩ, cảm xúc và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Đó cũng là một trong những cách để những giá trị văn hóa tiếp tục được lan tỏa, bền bỉ đồng hành cùng giáo dục và đời sống.
