Chùa Âng - ngôi chùa Khmer cổ với lịch sử hơn 1.000 năm. Ảnh: Bình Minh
Chúng tôi tìm về chùa Âng vào một buổi sáng đầu năm 2026. Sau khi cùng cả nước thực hiện sáp nhập địa giới hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chùa Âng nay thuộc phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long.
Thời điểm này, miền Nam đã qua mùa sen nở rộ (khác với miền Bắc, ở Nam Bộ, mùa hoa sen thường theo mùa nước nổi, từ tháng 8 đến tháng 11 dương lịch hằng năm), nhưng hương hoa sen cuối mùa từ ao Bà Om vẫn còn phảng phất trong không gian chùa Âng, tô điểm thêm cho sự thanh tịnh và trang nghiêm của ngôi cổ tự này.
Chùa Âng, gọi theo ngôn ngữ Pali (Nam Phạn) là Wat Angkor Raig Borei, được xây dựng vào thế kỷ thứ 10 (năm 990) và mở rộng quy mô lớn vào năm Thiệu Trị thứ 3 (1842). Qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa và xây mới một số hạng mục, ngôi chùa đã định hình diện mạo như ngày hôm nay, gồm những khối nhà với lối kiến trúc hình tháp vươn thẳng lên trời, mang nét đẹp nguy nga, tráng lệ nhưng cũng không kém phần trang nghiêm.
Chùa Âng mang đầy đủ đặc trưng kiến trúc Khmer Nam Bộ. Ảnh: Bình Minh
Theo thông tin từ Trung tâm Thông tin du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam), chùa Âng mang đầy đủ đặc trưng kiến trúc Khmer Nam Bộ. Khuôn viên rộng 4 ha bao quanh là những hàng sao, dầu cổ thụ tạo nên không gian trang nghiêm. Cổng chùa chạm khắc tinh xảo hình tượng chằn, tiên nữ, chim thần Garuda - đặc trưng nghệ thuật Khmer. Lối vào chùa đi giữa hai hàng cây thẳng tắp, ngang qua hào nước rộng, tạo cảm giác thanh tịnh. Ngày 20/7/1994, chùa Âng được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Trải qua hơn 1.000 năm, nhiều thứ đã thay đổi, nhưng ngôi chánh điện chùa Âng cơ bản vẫn giữ được nguyên trạng như buổi đầu mới hình thành. Toàn bộ chánh điện được đỡ bởi hệ thống 18 chiếc cột bằng gỗ quý. Bên trong chánh điện là một không gian rộng với 12 trụ cột được trang trí hình rồng, sơn son thếp vàng.
Phần mái chánh điện ba tầng cao vút chạm khắc hình rắn thần Naga - biểu tượng kết nối trần gian và Niết bàn. Trước chánh điện còn có tháp năm ngọn, lưu giữ di cốt các vị sư cả, thể hiện sự giao thoa với tư tưởng Ấn Độ giáo. Ngoài ra, trong khuôn viên chùa còn có các hạng mục công trình khác như: trai đường, giảng đường,....
Một lớp học được tổ chức trong khuôn viên chùa Âng. Ảnh: Bình Minh
Với những giá trị văn hóa và lịch sử độc đáo, chùa Âng từ lâu đã trở thành một trong những điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn của tỉnh Trà Vinh trước đây và tỉnh Vĩnh Long hiện tại. Điểm thu hút du khách không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở những lễ hội, sinh hoạt văn hóa đặc sắc nơi ngôi chùa Khmer cổ kính, tráng lệ và trang nghiêm này.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển, chị Phạm Thị Thanh, một du khách đến từ Hà Tĩnh cho biết: “Đây là lần đầu tiên tôi đến với miền Tây Nam Bộ. Tôi đặc biệt ấn tượng với kiến trúc và giá trị văn hóa của chùa Âng cũng như danh thắng ao Bà Om và Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer. Những giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer trước đây tôi chỉ được biết qua sách báo, giờ mới được trực tiếp trải nghiệm trong một chuyến tham quan thú vị và bổ íchnơi cụm di tích, danh thắng này”.
Trước cổng chùa Âng là Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer, cùng với ao Bà Om tạo nên cụm di tích, danh thắng đặc sắc và độc đáo. Ảnh: Bình Minh
Đối với đồng bào Khmer, chùa Âng không chỉ là nơi tu hành của các vị sư, mà còn là một trung tâm văn hóa. Hằng năm, vào dịp lễ mừng năm mới Chôl Chnăm Thmây hay lễ Sêne Đôlta và đặc biệt là lễ hội Cúng Trăng Ok - Om - Bok, đồng bào Khmer và các dân tộc anh em tại địa phương cùng du khách thập phương lại tụ hội về ngôi chùa này để chiêm bái và tham gia các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa, thể hiện lòng thành kính với đức Phật, tạ ơn các vị thần tự nhiên và tưởng nhớ công ơn của tổ tiên.
