Ảnh: TTXVN.
Chính vì vậy, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (ảnh trên) tại Phiên họp thứ 30 sáng 18/6/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực về việc “đẩy mạnh phòng ngừa từ sớm, từ xa; gắn kiểm soát quyền lực ở cơ sở, giám sát bằng dữ liệu” không chỉ mang ý nghĩa quản trị nhà nước hiện đại mà còn phản ánh một bước tiến mới trong xây dựng văn hóa liêm chính của nền công vụ.
Nhìn từ góc độ văn hóa, đây là sự chuyển dịch từ tư duy “xử lý khi sai phạm đã xảy ra” sang tư duy “ngăn ngừa trước khi sai phạm hình thành”; từ việc dựa chủ yếu vào ý thức cá nhân sang xây dựng một hệ thống giám sát khách quan bằng công nghệ và dữ liệu. Đó cũng là cách để tạo dựng môi trường quản trị minh bạch, công bằng và có trách nhiệm giải trình cao hơn.
Kiểm soát quyền lực – nền tảng của văn hóa trách nhiệm
Trong mọi xã hội, quyền lực luôn là công cụ cần thiết để điều hành và phát triển. Tuy nhiên, quyền lực nếu không được kiểm soát sẽ rất dễ bị lạm dụng. Thực tế nhiều vụ án tham nhũng, tiêu cực thời gian qua cho thấy nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở sự suy thoái của một số cá nhân mà còn xuất phát từ những khoảng trống trong cơ chế giám sát quyền lực.
Tại phiên họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực, thường xuyên giám sát việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, đảng viên ở cơ sở; kịp thời thay thế hoặc cho từ chức những cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm, có biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Thông điệp này cho thấy quyết tâm xây dựng một bộ máy không chỉ mạnh về tổ chức mà còn chuẩn mực về đạo đức công vụ.
Ở góc độ văn hóa quản trị, kiểm soát quyền lực không phải để hạn chế sự chủ động của cán bộ, càng không phải tạo thêm rào cản trong thực thi công vụ. Ngược lại, đó là cơ chế giúp quyền lực được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền và vì lợi ích chung. Khi mỗi quyết định đều được đặt trong khuôn khổ giám sát minh bạch, người cán bộ sẽ ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trước tổ chức và nhân dân.
Đáng chú ý, Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh rằng phân cấp, phân quyền mạnh là cần thiết để phục vụ người dân và doanh nghiệp nhanh hơn, hiệu quả hơn, nhưng phải đi liền với kiểm soát dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Đây là quan điểm rất phù hợp với yêu cầu của nền hành chính hiện đại. Bởi lẽ, phân quyền mà không kiểm soát sẽ dễ dẫn tới tùy tiện, trong khi kiểm soát quá mức lại có thể làm nảy sinh tâm lý né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Sự cân bằng giữa trao quyền và giám sát chính là biểu hiện của một nền văn hóa quản trị trưởng thành.
Những con số được công bố tại phiên họp cũng cho thấy nỗ lực rất lớn trong công tác kiểm tra, giám sát. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, cấp ủy và ủy ban kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật 65 tổ chức đảng và 3.375 đảng viên; qua thanh tra, kiểm toán đã kiến nghị thu hồi gần 800 tỷ đồng cùng hàng chục héc-ta đất; chuyển 13 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra. Đây không chỉ là kết quả của việc xử lý sai phạm mà còn là lời cảnh báo mạnh mẽ về trách nhiệm sử dụng quyền lực trong bộ máy công quyền.
Giám sát bằng dữ liệu – bước tiến văn minh của quản trị quốc gia
Nếu kiểm soát quyền lực là nền tảng thì giám sát bằng dữ liệu chính là công cụ giúp việc kiểm soát ấy trở nên hiệu quả, khách quan và bền vững hơn trong thời đại số.
Lần đầu tiên, yêu cầu “giám sát trên dữ liệu” được nhấn mạnh như một giải pháp trọng tâm trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Điều này phản ánh sự thay đổi trong phương thức quản lý Nhà nước: Từ quản lý dựa trên hồ sơ giấy tờ và báo cáo thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu số được kết nối, liên thông và cập nhật theo thời gian thực.
Dữ liệu có một ưu thế rất lớn là tính khách quan. Một hệ thống dữ liệu đồng bộ có thể giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường trong sử dụng ngân sách, đầu tư công, quản lý đất đai, tài sản công hay công tác cán bộ. Khi mọi hoạt động đều được ghi nhận, lưu trữ và đối chiếu trên hệ thống số, khả năng che giấu sai phạm sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Ở khía cạnh văn hóa, giám sát bằng dữ liệu còn góp phần hình thành thói quen làm việc minh bạch trong đội ngũ cán bộ, công chức. Khi biết rằng mọi quy trình đều có thể được truy xuất và kiểm chứng, mỗi cá nhân sẽ có ý thức tuân thủ quy định tốt hơn. Đây chính là quá trình chuyển hóa từ “sợ bị phát hiện” sang “chủ động hành xử đúng đắn”, từ đó xây dựng văn hóa liêm chính một cách bền vững.
Không phải ngẫu nhiên mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu sớm hoàn thành việc kết nối, chia sẻ các cơ sở dữ liệu quốc gia, tích hợp dữ liệu của các bộ, ngành và địa phương, bảo đảm đồng bộ, liên thông, dễ khai thác và phục vụ công tác kiểm soát, giám sát. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu không chỉ là nguồn lực phát triển mà còn là “lá chắn” hữu hiệu chống lại những biểu hiện tiêu cực phát sinh từ sự thiếu minh bạch.
Từ góc nhìn rộng hơn, xây dựng hệ thống giám sát bằng dữ liệu còn là biểu hiện của một nền văn hóa quản trị hiện đại, nơi niềm tin xã hội được củng cố bằng sự công khai, minh bạch và khả năng kiểm chứng. Người dân không chỉ kỳ vọng vào những bản án nghiêm minh đối với các hành vi tham nhũng mà còn mong muốn nhìn thấy một cơ chế đủ mạnh để ngăn ngừa sai phạm ngay từ đầu.
Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vì thế không đơn thuần là xử lý những cá nhân vi phạm, mà còn là quá trình kiến tạo một môi trường văn hóa mới trong quản trị quốc gia. Khi quyền lực được kiểm soát chặt chẽ, khi dữ liệu trở thành công cụ giám sát hiệu quả và khi tinh thần cần, kiệm, liêm chính được lan tỏa trong toàn xã hội, những “điểm nghẽn”, “kẽ hở” làm phát sinh tham nhũng sẽ từng bước được khắc phục.
“Phòng ngừa từ sớm, từ xa” không chỉ là một giải pháp quản lý, mà còn là một triết lý phát triển. Đó là triết lý lấy sự minh bạch để nuôi dưỡng niềm tin, lấy công nghệ để bảo vệ kỷ cương và lấy văn hóa liêm chính làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
V.X.B
