Qua nhiều thế hệ, những sản phẩm làm từ gốm đã trở nên quen thuộc, gắn bó với đời sống người Việt. Những sản phẩm đó vừa phục vụ sinh hoạt, trang trí, vừa thể hiện được kinh nghiệm, sự khéo léo, tinh tế của người thợ.
Tại xã Bát Tràng nghề gốm đã được phát triển qua hàng trăm năm. Sản phẩm nơi đây đa dạng về công dụng, kiểu dáng và cách trang trí. Giá trị của gốm truyền thống không chỉ nằm ở những kiểu dáng quen thuộc, mà còn ở kinh nghiệm xử lý nguyên liệu, kiểm soát từng công đoạn và hiểu rõ đặc tính của các thành phần.
Ngày nay, nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng ngày càng đa dạng đòi hỏi nghề làm gốm vừa phải đổi mới hình thức nhưng vẫn đảm bảo chất lượng và giữ được tinh hoa của nghề. Dù có kiểu dáng khác lạ, màu sắc bắt mắt, sản phẩm vẫn cần có kết cấu chắc chắn, đủ bền để dễ dàng ứng dụng vào đời sống hàng ngày.
“Làn gió” mới của nghề làm gốm truyền thống
Chia sẻ về ý tưởng tạo ra những sản phẩm gốm có hình dáng khác biệt, anh Vũ Tuấn Long cho biết, ban đầu, anh trở về phụ giúp gia đình với mong muốn đẩy mạnh tiêu thụ các mặt hàng gốm truyền thống. Tuy nhiên, trong thời gian rảnh, từ sở thích văn hóa truyện tranh và hoạt hình Nhật Bản, anh bắt đầu nặn những nhân vật có tạo hình ngộ nghĩnh, mang dấu ấn cá nhân.
“Ban đầu, anh chỉ nặn cho vui, thấy hình dáng buồn cười thì làm thử. Không ngờ khi đăng lên mạng xã hội, các sản phẩm lại nhận được nhiều phản hồi tích cực. Mọi người góp ý, gợi ý thêm chủ đề mới và khuyến khích anh phát triển theo hướng này”, anh Long chia sẻ.
Từ những sản phẩm thử nghiệm ban đầu, anh dần mở rộng chủ đề tạo hình, kết hợp sở thích cá nhân với chất liệu gốm để tạo nên những sản phẩm mang phong cách trẻ trung, khác biệt. Theo anh, đây cũng là hướng đi phù hợp với bản thân khi chưa có nhiều kinh nghiệm chế tác và chưa thực sự am hiểu sâu về các dòng gốm truyền thống như những người thợ lâu năm trong gia đình.
Những thay đổi này cho thấy gốm có thể mang nhiều hình thức mới, không chỉ giới hạn ở những kiểu dáng quen thuộc trước kia. Ngoài công dụng, sản phẩm còn có thể dùng để trang trí, thể hiện cá tính và tạo dấu ấn riêng cho người sử dụng.
Chia sẻ về những khó khăn trong quá trình chế tác, anh Vũ Tuấn Long cho biết, với anh, việc lên ý tưởng và tạo hình không phải trở ngại lớn nhất, bởi đây là công việc anh đã làm thường xuyên và dần hình thành kinh nghiệm. Thách thức lớn hơn nằm ở khâu kỹ thuật và hoàn thiện sản phẩm.
“Cái khó của anh là kỹ thuật ở những công đoạn sau. Vì chưa có nhiều kinh nghiệm làm gốm nên anh phải nhờ gia đình hỗ trợ khá nhiều. Trong quá trình thử nghiệm, sản phẩm cũng gặp không ít vấn đề, có những lúc bị hỏng, phải làm lại. Đến nay, dù đã tích lũy được kinh nghiệm và tìm ra cách làm phù hợp hơn, anh vẫn thấy đây là phần đòi hỏi nhiều sự cẩn thận và học hỏi”, anh Long chia sẻ.
Một sản phẩm có kiểu dáng lạ có thể thu hút sự chú ý, nhưng giá trị lâu dài còn phụ thuộc vào chất lượng và công dụng của sản phẩm. Vì vậy, sáng tạo trong nghề gốm không chỉ là làm ra hình dáng khác biệt, mà còn là biến ý tưởng thành sản phẩm có chất lượng và tính thẩm mỹ.
Đưa sản phẩm gốm đến gần hơn với đời sống hiện nay
Nhu cầu của khách hàng thay đổi khiến sản phẩm thủ công cần đa dạng hơn về công dụng và hình thức. Những mẫu gốm quen thuộc thường phục vụ sinh hoạt hoặc trang trí theo phong cách truyền thống. Trong khi đó, các thiết kế mang dấu ấn riêng có thể đem đến cách sử dụng và cách tiếp cận mới.
Trong bối cảnh này, kiểu dáng độc đáo giúp sản phẩm tạo nét khác biệt trên thị trường. Các nền tảng trực tuyến cũng giúp người làm gốm giới thiệu sản phẩm đến khách hàng ở nhiều nơi, đồng thời nhận ý kiến về kiểu dáng, công dụng và nhu cầu sử dụng.
Sáng tạo để nghề gốm tiếp tục được duy trì và phát triển
Giữ nghề truyền thống không có nghĩa là phải giữ nguyên mọi kiểu dáng cũ. Trong đời sống hiện nay, sản phẩm thủ công có thể thay đổi về hình thức, công dụng và cách tiếp cận khách hàng. Điều quan trọng là sự đổi mới có đi cùng việc giữ kỹ thuật, chất lượng và kiến thức làm nghề hay không.
Đề cập đến việc duy trì giá trị truyền thống giữa những thay đổi về mẫu mã, anh Long cho rằng yếu tố cốt lõi nằm ở nền tảng kỹ thuật và phương thức chế tác được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Máy móc và công cụ hỗ trợ có thể thay đổi, sản phẩm cũng có thể mang diện mạo mới, nhưng hiểu biết về chất liệu và những kỹ thuật căn bản vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình làm nghề. Theo anh, chính sự tiếp nối ấy giúp các sản phẩm gốm dù được sáng tạo theo hướng nào vẫn gắn với nền tảng của nghề truyền thống. Để phát triển, nghề gốm cần thích nghi với thị hiếu mới nhưng vẫn phải giữ được bản sắc riêng của mình
