Một buổi sáng tại siêu thị trung tâm đô thị Việt Trì (Phú Thọ), tiếng "tít" đục nhẹ vang lên liên tục từ chiếc điện thoại thông minh của người tiêu dùng khi họ đưa camera lướt qua tem QR dán trên bao bì bưởi Đoan Hùng, trà đinh Cẩm Khê hay thịt chua Thanh Sơn. Chỉ trong chưa đầy hai giây, toàn bộ "sơ yếu lý lịch" của sản phẩm hiện ra đầy đủ trên màn hình: từ tọa độ vùng trồng, nhật ký chăm sóc, thời gian thu hoạch, quy trình đóng gói, chứng nhận an toàn thực phẩm đến các tiêu chuẩn VietGAP, OCOP được cấp bởi cơ quan chức năng.
Cú chạm công nghệ ấy tuy giản đơn nhưng chứa đựng một sự thay đổi sâu sắc về tư duy. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ "ăn no, mặc đẹp" hay "ăn ngon, mặc sang", mà đã tiến sang tư duy văn hóa tiêu dùng mới: "tiêu dùng thông minh, minh bạch và có trách nhiệm". Họ đòi hỏi phải được biết ngọn ngành gốc rễ của những gì mình đưa vào cơ thể hoặc sử dụng hàng ngày.
Trong bối cảnh đó, tính minh bạch của thông tin sản phẩm đã trở thành thước đo hàng đầu cho uy tín, phẩm giá kinh doanh của doanh nghiệp và hợp tác xã. Việc truy xuất nguồn gốc, đăng ký mã số mã vạch, công bố tiêu chuẩn chất lượng không còn dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, mà chính là con đường bắt buộc để hàng hóa Phú Thọ bước ra khỏi giới hạn không gian địa phương, tự tin khẳng định chỗ đứng vững chắc trên thị trường nội địa và tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Giai đoạn 2026 -2030: Nền tảng thể chế và tầm nhìn chiến lược
Nhìn lại lịch sử phát triển thương mại, sự bất cân sóng thông tin giữa người sản xuất và người tiêu dùng luôn là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng "vàng thau lẫn lộn", gian lận thương mại và sự suy giảm niềm tin xã hội. Đối với các sản phẩm mang đậm yếu tố địa phương như nông sản hay đặc sản OCOP, nếu không có cơ chế chứng minh nguồn gốc rõ ràng, nguy cơ bị làm giả, làm nhái hay mạo danh thương hiệu là rất lớn, làm tổn hại nghiêm trọng đến tài sản văn hóa - kinh tế của vùng đất.
Nhận thức rõ tầm quan trọng mang tính sống còn này, nhằm cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương và Tỉnh ủy về phát triển kinh tế số, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, ngày 29/9/2025, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành Kế hoạch số 5552/KH-UBND về triển khai, áp dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, ghi nhãn hàng hóa và công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm giai đoạn 2026 – 2030.
Kế hoạch số 5552/KH-UBND không chỉ là một văn bản hành chính đơn thuần mà là một "sách lược" toàn diện, thiết lập lộ trình rõ ràng để chuẩn hóa toàn bộ chuỗi cung ứng trên địa bàn tỉnh.
Trọng tâm của kế hoạch được thể hiện qua các mục tiêu cốt lõi:
Thứ nhất, về hạ tầng dữ liệu và công nghệ, tỉnh chủ trương nâng cấp Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc của tỉnh Phú Thọ, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu đồng bộ với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa Quốc gia. Điều này loại bỏ tình trạng cát cứ dữ liệu hay các hệ thống tem QR nội bộ thiếu chuẩn hóa vốn từng gây nhiễu loạn cho người tiêu dùng.
Thứ hai, về năng lực quản trị công, kế hoạch đặt mục tiêu 100% công chức, viên chức chuyên trách tại các sở, ngành, UBND cấp huyện được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn về truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch và quản lý chất lượng. Đây là yếu tố then chốt nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước từ gốc.
Thứ ba, về phạm vi phủ sóng doanh nghiệp, 100% các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thuộc nhóm sản phẩm, hàng hóa bắt buộc hoặc ưu tiên thực hiện truy xuất nguồn gốc được tuyên truyền, hướng dẫn và cập nhật dữ liệu lên hệ thống.
Thứ tư, về đối tượng thụ hưởng trực tiếp, tỉnh cam kết hỗ trợ trực tiếp cho trên 100 tổ chức, cá nhân — đặc biệt tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, y tế, các sản phẩm chủ lực và sản phẩm OCOP — hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch và ghi nhãn hàng hóa đúng quy chuẩn.
Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ khẳng định phương án chiến lược của Sở trong giai đoạn 2026 - 2030 là lấy chuẩn hóa công nghệ làm nền tảng, lấy tính minh bạch làm kim chỉ nam. Sở không chỉ hướng dẫn doanh nghiệp dán một cái tem, mà là giúp họ tái cấu trúc quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu từ khâu nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm cuối cùng. Chỉ khi dữ liệu sạch và đúng, giá trị hàng hóa Phú Thọ mới thực sự được nâng tầm bền vững.
Doanh nghiệp chuyển từ tư duy “đối phó” sang chủ động
Trong thực tiễn phát triển kinh tế địa phương, không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc các hợp tác xã nông nghiệp ban đầu thường xem việc đăng ký mã số mã vạch, dán tem truy xuất nguồn gốc hay công bố tiêu chuẩn chất lượng là một gánh nặng chi phí hoặc thủ tục hành chính rườm rà. Tuy nhiên, sự đồng hành thiết thực của chính quyền tỉnh Phú Thọ theo Kế hoạch 5552/KH-UBND đang tạo ra bước ngoặt lớn về mặt nhận thức.
Để quyết sách không nằm trên giấy mà nhanh chóng thẩm thấu vào thực tiễn sản xuất, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đã chủ động tổ chức chuỗi Hội nghị tập huấn chuyên sâu được phân chia bài bản tại cả 3 khu vực trên địa bàn tỉnh. Chuỗi hội nghị này đã thu hút hơn 250 đơn vị là đại diện các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham dự.
Việc chia theo 3 khu vực mang ý nghĩa thực tiễn rất cao. Một mặt, chương trình đảm bảo tính bao phủ địa lý, giúp các cơ sở sản xuất ở các huyện miền núi, vùng sâu vùng xa dễ dàng tiếp cận mà không bị rào cản về khoảng cách di chuyển. Mặt khác, các đợt tập huấn trực tiếp tháo gỡ nút thắt kỹ thuật: tại các buổi tập huấn, các chuyên gia của Sở Khoa học và Công nghệ đã cầm tay chỉ việc, trực tiếp hướng dẫn từng doanh nghiệp, hợp tác xã quy trình đăng ký mã số mã vạch, thiết lập nhật ký sản xuất điện tử, quy chuẩn ghi nhãn và cách thức đẩy dữ liệu lên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc.
Cùng với việc triển khai ban hành Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật, tỉnh Phú Thọ cũng cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ thiết thực như cung cấp tem, hỗ trợ thiết bị in tem truy xuất nguồn gốc, thiết kế bao bì chuẩn hóa, và kết nối xúc tiến thương mại trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số. Quy trình hỗ trợ từ hướng dẫn quy trình, cấp phát tem in thiết bị đến đưa sản phẩm lên các nền tảng số đã được vận hành trơn tru.
Sự chuyển biến sâu sắc về tư duy thể hiện rõ qua chia sẻ của đại diện một Hợp tác xã OCOP tiêu biểu sau khi tham dự hội nghị tập huấn. Họ chia sẻ rằng trước đây, hợp tác xã làm ra sản phẩm chất lượng rất tốt nhưng khi đem đi chào bán ở các chuỗi siêu thị lớn hay gửi đối tác thì đều bị từ chối vì thiếu giấy tờ chứng minh và không có mã số mã vạch chuẩn quy chuẩn. Thông qua lớp tập huấn của Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức tại khu vực và sự đồng hành tận tình của các sở, ngành theo Kế hoạch 5552, cơ sở đã dễ dàng hoàn thiện hồ sơ công bố chất lượng và đăng ký mã số mã vạch. Con tem QR bây giờ không chỉ là căn cước của sản phẩm mà là tấm hộ chiếu giúp nông sản tự tin đi khắp nơi, giá bán tăng lên mà người tiêu dùng vẫn hồ hởi đón nhận.
Chính sách này đang mang lại ba sự thay đổi cốt lõi:
Thứ nhất, đó là sự chuyển dịch niềm tin từ truyền miệng sang dữ liệu. Trong xã hội truyền thống, niềm tin thương mại dựa trên sự quen biết. Trong xã hội hiện đại, niềm tin phải dựa trên dữ liệu được kiểm chứng. Việc minh bạch nguồn gốc chuyển hóa giá trị văn hóa vô hình (uy tín làng nghề, truyền thống địa phương) thành giá trị kinh tế hữu hình (giá trị gia tăng trên từng đơn vị sản phẩm).
Thứ hai, đó là sự bình đẳng trên thương trường. Nhờ có chung một chuẩn mực về mã số mã vạch và truy xuất nguồn gốc được tập huấn đồng bộ cho hơn 250 đơn vị, một hợp tác xã quy mô nhỏ tại vùng xa của Phú Thọ hoàn toàn có cơ hội đứng chung kệ hàng với các tập đoàn đa quốc gia tại các hệ thống bán lẻ hiện đại.
Thứ ba, đó là khả năng tự bảo vệ tài sản trí tuệ. Khi dữ liệu sản phẩm được số hóa và lưu trữ trên Cổng thông tin quốc gia, việc làm giả hay xâm phạm thương hiệu sẽ bị phát hiện và xử lý một cách dễ dàng thông qua các công cụ đối soát tự động.
Triển khai đồng bộ hệ thống truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch và công bố tiêu chuẩn chất lượng giai đoạn 2026 – 2030 theo Kế hoạch số 5552/KH-UBND không phải là một chiến dịch ngắn hạn, mà là một cam kết chiến lược dài hạn của chính quyền và nhân dân tỉnh Phú Thọ. Đó chính là "chìa khóa vàng" giúp Phú Thọ bảo vệ vững chắc thương hiệu và tài sản trí tuệ của các sản phẩm địa phương; gia tăng mạnh mẽ sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường Hội nhập; tạo đòn bẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, mạnh và bền vững, góp phần đưa Phú Thọ trở thành một trong những tỉnh phát triển hàng đầu của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc.
Sự hòa quyện giữa công nghệ hiện đại, thể chế nghiêm minh và văn hóa kinh doanh minh bạch chính là công thức thành công mà Phú Thọ đang kiên trì đuổi theo, khẳng định vị thế của một vùng đất linh thiêng vừa giàu truyền thống văn hóa, vừa tràn đầy sức sống đổi mới trong kỷ nguyên số.
