Theo quan niệm dân gian, nếu mùng Một Tết mang ý nghĩa khởi đầu thì Rằm tháng Giêng giống như lời xác nhận cho những mong cầu đầu năm. Bởi vậy, mâm cúng không nhất thiết phải cao sang, cầu kỳ nhưng phải đủ đầy về ý nghĩa. Bên cạnh hương hoa, trái cây, xôi gà hay bánh chưng quen thuộc, nhiều gia đình đặc biệt chú trọng một món nhỏ nhưng giàu biểu tượng: chè trôi nước. Thiếu món này, không ít người cảm thấy như mâm lễ chưa trọn vẹn, thậm chí có phần “chông chênh” trong tâm thức đầu năm.
Chè trôi nước — hay bánh trôi viên tròn — mang trong mình nhiều tầng ý nghĩa văn hóa. Những viên bánh tròn tượng trưng cho sự viên mãn, đủ đầy và sum vầy. Khi thả vào nồi nước, bánh nổi lên mặt nước được xem là dấu hiệu của sự vượt qua khó khăn, vươn lên và thuận lợi trong công việc, cuộc sống. Phần nhân đậu xanh ngọt dịu thể hiện mong ước về sự hòa thuận trong gia đình, còn nước gừng ấm nóng tượng trưng cho sự ấm áp, gắn kết. Đặc biệt, chữ “trôi” trong quan niệm dân gian không mang nghĩa trôi tuột, mất mát mà là “trôi chảy” — hàm ý mọi việc hanh thông, tiền bạc lưu thông, cuộc sống thuận buồm xuôi gió. Vì thế, nhiều người sau khi đi chùa đêm Rằm thường mua thêm chè trôi nước mang về thắp hương rồi cùng cả nhà thưởng thức như một cách chia lộc đầu năm.
Trên thực tế, Rằm tháng Giêng không bắt buộc phải chuẩn bị mâm cao cỗ đầy. Tùy điều kiện mỗi gia đình, một mâm lễ giản dị gồm hương hoa tươi, trái cây, xôi hoặc bánh chưng và một bát chè ngọt cũng đã đủ thể hiện lòng thành. Điều quan trọng không nằm ở vật chất mà ở sự trang nghiêm, ấm cúng và sự sum họp của các thành viên trong gia đình. Một bát chè nhỏ nhưng chứa đựng ý nghĩa đoàn viên đôi khi còn giá trị hơn một mâm cỗ lớn được chuẩn bị vội vàng.
Để ngày Rằm thêm trọn vẹn, dân gian cũng lưu ý nên cúng trước giờ tối muộn, giữ không gian thờ cúng sạch sẽ, sáng sủa và sau khi hạ lễ, cả gia đình nên cùng nhau thụ lộc. Hành động cùng ăn chung bát chè ngọt giữa đêm trăng đầu năm không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là khoảnh khắc gắn kết, nhắc nhở mỗi người về sự đủ đầy trong lòng, trong nhà và trong cách sống.
Suy cho cùng, giá trị lớn nhất của Rằm tháng Giêng không nằm ở nghi thức hay mâm lễ sang trọng, mà ở sự bình yên và ấm áp khi các thành viên quây quần bên nhau. Giữa ánh trăng tròn đầu năm, một bát chè trôi nước giản dị cũng đủ để gửi gắm mong ước về một năm mới viên mãn, thuận hòa và an lành.
