Bởi vậy, điều có ý nghĩa không chỉ là ban hành những quyết sách đúng, mà còn phải nhanh chóng chuyển hóa chúng thành năng lực hành động trong thực tiễn.
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại khai mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV sáng 20/7/2026 về việc các quyết sách phải tạo ra bốn bước chuyển chiến lược vì thế không chỉ mang ý nghĩa điều hành trước mắt. Đó còn là định hướng phát triển dài hạn, thể hiện tư duy quản trị hiện đại, lấy con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng và lấy hiệu quả thực thi làm thước đo. Trong chỉnh thể ấy, văn hóa không đứng bên ngoài quá trình phát triển mà trở thành sức mạnh nội sinh kết nối thể chế, con người và khát vọng vươn lên của dân tộc.
Văn hóa phải trở thành động lực của mọi bước chuyển
Nếu trước đây, nhiều người thường quan niệm văn hóa chủ yếu gắn với bảo tồn di sản, nghệ thuật hay đời sống tinh thần thì những định hướng được đặt ra tại Hội nghị Trung ương 3 cho thấy một cách nhìn rộng hơn. Văn hóa chính là nền tảng của quản trị quốc gia, là sức mạnh mềm tạo nên niềm tin xã hội và là nguồn lực nội sinh để phát triển bền vững.
Bước chuyển đầu tiên - nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng, Nhà nước - xét đến cùng cũng là xây dựng một văn hóa lãnh đạo hiện đại. Một bộ máy tinh gọn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng văn hóa trách nhiệm, kỷ cương, minh bạch và phục vụ nhân dân. Vì vậy, yêu cầu đánh giá cán bộ bằng phẩm chất, năng lực, sản phẩm, tiến độ và uy tín không chỉ là đổi mới phương pháp quản lý mà còn là xây dựng chuẩn mực văn hóa công vụ trong giai đoạn mới.
Đó cũng là lý do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc bảo vệ những cán bộ liêm chính, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Một nền quản trị hiện đại không thể chỉ dựa vào hệ thống quy định mà còn cần nuôi dưỡng văn hóa đổi mới sáng tạo, khuyến khích tinh thần cống hiến và khát vọng phụng sự đất nước. Khi những giá trị tích cực trở thành chuẩn mực ứng xử trong bộ máy, niềm tin của nhân dân sẽ được củng cố, tạo nên nguồn lực xã hội to lớn cho phát triển.
Ở bước chuyển thứ hai - quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia - tư duy văn hóa càng thể hiện rõ nét. Chuyển từ quản lý đất đai theo từng thửa đất sang quản trị không gian phát triển không đơn thuần là thay đổi phương thức quản lý mà còn là thay đổi cách nhìn về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và cộng đồng.
Đất đai, biển, đô thị, tài nguyên hay dữ liệu đều là tài sản chung của quốc gia. Quản trị hiệu quả những nguồn lực ấy đòi hỏi tư duy hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường; giữa lợi ích trước mắt với trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai. Đó chính là biểu hiện của văn hóa phát triển bền vững.
Đặc biệt, yêu cầu chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi thu hồi đất thể hiện bước tiến quan trọng về tư duy nhân văn. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành một dự án mà còn bảo đảm người dân có điều kiện sống, sinh kế và cơ hội phát triển tốt hơn sau khi di dời. Một chính sách chỉ thực sự thành công khi vừa tạo động lực tăng trưởng vừa gìn giữ sự đồng thuận xã hội và niềm tin của nhân dân.
Nhìn rộng hơn, quản trị không gian phát triển còn là quá trình kết nối các giá trị văn hóa vùng miền thành sức mạnh quốc gia. Khi các địa phương không phát triển theo tư duy cục bộ mà liên kết dựa trên lợi thế bổ trợ lẫn nhau, không gian văn hóa, kinh tế và xã hội cũng được mở rộng. Đây là điều kiện để hình thành những cực tăng trưởng mới đồng thời gìn giữ sự đa dạng trong thống nhất - một giá trị vốn là đặc trưng của văn hóa Việt Nam.
Hành động để bứt phá
Nếu hai bước chuyển đầu tiên tạo dựng nền tảng thể chế và khơi thông nguồn lực thì hai bước chuyển còn lại chính là quá trình chuyển hóa nguồn lực ấy thành năng suất, thành chất lượng sống và thành sức mạnh quốc gia. Đây cũng là nơi giá trị của văn hóa được thể hiện rõ nhất, bởi mọi thành quả phát triển cuối cùng đều hướng tới con người.
Điểm nhấn đặc biệt trong định hướng của Hội nghị Trung ương 3 là mô hình phát triển mới không còn dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên hay lao động giá rẻ mà chuyển sang dựa vào tri thức, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đó không chỉ là yêu cầu của nền kinh tế số mà còn là sự chuyển đổi trong tư duy phát triển. Một quốc gia muốn tăng trưởng nhanh và bền vững phải biết đầu tư cho con người, coi con người là chủ thể sáng tạo, là trung tâm của mọi chính sách.
Trong bối cảnh ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý: "Không để giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về văn hóa, đạo đức, tình người" mang ý nghĩa như một thông điệp phát triển. Tăng trưởng kinh tế chỉ có giá trị khi đi cùng sự tiến bộ xã hội, sự công bằng, lòng nhân ái và cơ hội phát triển cho mọi người dân. Nếu đánh đổi văn hóa lấy tăng trưởng, đánh đổi môi trường lấy lợi ích trước mắt hoặc để khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng thì sự phát triển sẽ thiếu bền vững.
Bởi vậy, việc xác định "lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng, pháp luật và kỷ cương làm trụ cột" không chỉ là định hướng cho lĩnh vực văn hóa mà còn là nguyên tắc xuyên suốt trong hoạch định chính sách. Khi văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, khoa học - công nghệ sẽ có môi trường để phát triển; doanh nghiệp sẽ có động lực đổi mới; xã hội sẽ có thêm niềm tin; đất nước sẽ có thêm năng lực cạnh tranh.
Một nội dung khác cũng rất đáng chú ý là bước chuyển từ tư duy phản ứng sang tư duy chủ động phòng ngừa. Trong một thế giới đầy biến động, sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở khả năng xử lý khủng hoảng mà còn ở năng lực dự báo, thích ứng và giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa. Đây cũng là biểu hiện của một nền văn hóa quản trị hiện đại - nơi mọi quyết sách đều hướng đến sự bền vững thay vì chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt.
Từ bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu đến bảo đảm an ninh dữ liệu, an ninh con người hay an toàn hạ tầng trọng yếu đều cho thấy tư duy phát triển đã mở rộng hơn rất nhiều so với trước đây. Văn hóa phòng ngừa không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà cần trở thành ý thức của toàn xã hội. Khi mỗi cá nhân, mỗi tổ chức đều nâng cao tinh thần trách nhiệm, khả năng thích ứng và ý thức bảo vệ lợi ích chung thì sức chống chịu của quốc gia sẽ được nhân lên từ chính cộng đồng.
Điều quan trọng hơn cả là bốn bước chuyển chiến lược không tồn tại riêng rẽ mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Bộ máy hiệu lực sẽ tạo nên năng lực hành động; quản trị hiện đại sẽ khơi thông nguồn lực; mô hình phát triển mới sẽ biến nguồn lực thành của cải và chất lượng sống; còn năng lực phòng ngừa sẽ bảo vệ thành quả ấy một cách lâu dài. Thiếu bất kỳ mắt xích nào, chuỗi phát triển sẽ bị gián đoạn.
Chính vì vậy, yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sau Hội nghị Trung ương 3 mang ý nghĩa đặc biệt: Mỗi nghị quyết phải được cụ thể hóa ngay thành chương trình, kế hoạch hành động với mục tiêu, nhiệm vụ, nguồn lực, trách nhiệm, thời hạn và kết quả rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật quản trị mà còn là xây dựng văn hóa thực thi - nơi hiệu quả được đo bằng sản phẩm cụ thể chứ không phải số lượng văn bản ban hành.
Lịch sử phát triển của đất nước cho thấy, mỗi bước ngoặt đều bắt đầu từ những quyết sách đúng và được hiện thực hóa bằng hành động quyết liệt. Bốn bước chuyển chiến lược được đặt ra tại Hội nghị Trung ương 3 sẽ chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được triển khai đồng bộ trong từng cấp, từng ngành và từng địa phương. Khi văn hóa trách nhiệm, văn hóa đổi mới và văn hóa hành động trở thành chuẩn mực chung, những quyết sách hôm nay sẽ không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn mở ra không gian phát triển mới cho đất nước trong nhiều thập niên tới.
V.X.B
