Theo truyền thuyết thời đại Hùng Vương, tại cánh đồng Đồng Lú xưa kia, Vua Hùng đã về đây, lập đàn tế Thần Nông, cầu mưa thuận gió hòa và trực tiếp chỉ dẫn Nhân dân cách trồng lúa nước. Từ những đường mạ đầu tiên trên thửa ruộng quê, nghề nông được khai mở, đặt nền móng cho nền văn minh lúa nước rực rỡ – một bản sắc xuyên suốt chiều dài lịch sử Việt Nam.
Tái hiện hình ảnh vua Hùng dạy dân cấy lúa tại khu di tích Đàn Tịch điền
Ngay từ tờ mờ sáng, khi hơi sương còn bảng lảng trên cánh đồng Lú, làng Minh Nông, người dân đứng kín bờ ruộng, lặng im chờ đợi khoảnh khắc thiêng liêng khi “Vua Hùng” ôm mạ, lội xuống bùn, cấy những khóm lúa đầu năm. Giữa không gian đồng nội khoáng đạt của phường Việt Trì, tiếng trống hội vang lên trầm hùng, cờ ngũ sắc tung bay trong gió sớm, mở ra một ngày hội đậm sắc màu truyền thống.
Hóa thân thành Vua Hùng năm nay là cụ Phùng Văn Binh, 73 tuổi, người làng Minh Nông. Đây là năm thứ bảy liên tiếp cụ được cộng đồng tín nhiệm giao trọng trách đặc biệt này. Trong phần lễ, cụ Binh bước lên trước ban thờ Đàn Tịch Điền, thành kính dâng lễ, khấn cáo xin nhập vía Vua Hùng. Sau đó, cụ vận long bào, dáng đi đĩnh đạc, oai nghiêm tiến xuống ruộng trong sự dõi theo của hàng nghìn ánh mắt.
Tái hiện nghi thức Vua Hùng dạy dân cấy lúa trên cánh đồng Lú, làng Minh Nông
Theo sau là hai thiếu nữ trong trang phục truyền thống, đội mâm mạ xanh non. Khi đặt chân xuống thửa ruộng đầu xuân, “Vua Hùng” cúi mình, nâng từng bụi mạ, cấy ngửa tay tượng trưng ba đường mạ, mỗi đường dài chừng một mét. Những động tác chậm rãi mà dứt khoát, thẳng hàng tăm tắp, như gửi gắm bao ước vọng về một mùa vàng trĩu hạt.
Dưới ruộng, đội hình 18 người đồng loạt thực hành theo, tạo nên bức tranh sinh động về buổi đầu khai mở nghề nông. Trên bờ, tiếng reo hò cổ vũ hòa cùng mùi bùn non, mùi mạ mới, gợi nhắc nhịp sống nông nghiệp đã nuôi dưỡng bao thế hệ người Việt từ thuở dựng nước.
Tái hiện nghi thức Vua Hùng dạy dân cấy lúa
Sau phần nghi thức giáo huấn, Vua Hùng trở lên bờ, an vị trên ngai đặt bên thửa ruộng để chứng kiến phần thi cấy lúa giữa các đội. Không khí hội làng thêm rộn ràng, chan chứa tinh thần gắn kết cộng đồng – nét đẹp truyền thống từng làm nên danh tiếng lễ hội vùng Hạc Trì trước năm 1945.
Do biến động lịch sử, Lễ hội từng có thời gian gián đoạn. Phải đến năm 2018, sau 18 năm ngưng tổ chức, với sự quan tâm của chính quyền và sự đồng lòng của Nhân dân, lễ hội mới được phục dựng quy mô. Từ đó đến nay, “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” đã trở thành điểm hẹn văn hóa mỗi độ xuân về tại Việt Trì, góp phần làm phong phú thêm không gian văn hóa thời đại Hùng Vương trên đất Phú Thọ.
Ông Nguyễn Bá Thọ – Chủ tịch UBND phường Việt Trì, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội – cho biết: Lễ hội không chỉ là sự tái hiện một nghi thức cổ truyền, mà còn là cách tri ân công lao dựng nước, mở nghề của tổ tiên. Đây cũng là bước tiếp theo trong hành trình hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận lễ hội là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần làm phong phú thêm không gian văn hóa Đất Tổ, nơi Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ đã được UNESCO ghi danh năm 2012.
Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh Vua Hùng lội ruộng, cấy từng khóm mạ non như lời nhắc nhở về cội nguồn nông nghiệp của dân tộc. Từ hạt lúa nhỏ bé, từ giọt mồ hôi của người nông dân thuở khai sơ, một nền văn minh đã hình thành, bền bỉ nuôi dưỡng cộng đồng qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.
Ông Nguyễn Bá Thọ – Chủ tịch UBND phường Việt Trì, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội
Khi nghi thức khép lại, mặt trời đã lên cao, ánh nắng trải vàng trên những đường mạ mới cấy. Người dân nán lại chụp ảnh, trò chuyện, sẻ chia niềm vui đầu năm. Với họ, lễ hội không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn là dịp gặp gỡ, sum vầy, gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.
Giữa không gian linh thiêng của vùng Đất Tổ, Lễ hội “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” năm Bính Ngọ 2026 thêm một lần khẳng định sức sống bền bỉ của di sản. Giữ gìn lễ hội không chỉ là bảo tồn một nghi thức cổ truyền, mà còn là gìn giữ hồn cốt dân tộc – gieo mầm cho tương lai từ chính những thửa ruộng đã nuôi lớn bao thế hệ người Việt.
