Từ khóa: Năng lực định hướng tư tưởng; học viên; Trường Sĩ quan Chính trị; công tác đảng, công tác chính trị; chuyển đổi số.
Trường Sĩ quan Chính trị là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội cho toàn quân, giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng nguồn cán bộ chính trị cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Mục tiêu xuyên suốt của Nhà trường là đào tạo những cán bộ chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu chức trách, nhiệm vụ được giao trong tình hình mới. Thực tiễn cho thấy, để hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ, người cán bộ chính trị không chỉ cần tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, mà còn phải có năng lực định hướng tư tưởng vững chắc. Đây là một nội dung cốt lõi, giữ vai trò trực tiếp quyết định đến chất lượng, hiệu quả hoạt động lãnh đạo, quản lý, chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở.
Nhận thức sâu sắc vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên, thời gian qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường, các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên đã thường xuyên lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện đồng bộ nhiều chủ trương, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên theo phương châm “thực học, thực nghiệp”, tinh gọn, khoa học, hiện đại, sát với thực tiễn hoạt động của người cán bộ chính trị cấp phân đội. Nhờ đó học viên đã cơ bản hình thành được năng lực định hướng tư tưởng, đa số học viên đã biết vận dụng kiến thức, kinh nghiệm được trang bị vào thực tiễn tiến hành công tác tư tưởng, góp phần nâng cao kết quả học tâp, rèn luyện của mỗi học viên.
Tuy nhiên, so với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của Nhà trường, công tác bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định. Nhận thức của một số học viên về mục đích, ý nghĩa của hoạt động này chưa thật sự đầy đủ, sâu sắc; nội dung bồi dưỡng ở một số đơn vị chưa toàn diện, còn dàn trải; hình thức tổ chức thiếu đa dạng, biện pháp triển khai chưa đồng bộ, nên hiệu quả chưa cao. Bên cạnh đó, tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự bồi dưỡng của một bộ phận học viên còn hạn chế, ảnh hưởng nhất định đến chất lượng hình thành và phát triển năng lực định hướng tư tưởng.
Trong thời gian tới, “cục diện thế giới đang chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh và phân tuyến mạnh. Hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu thế lớn, song đứng trước nhiều thách thức mới…” (1). Ở trong nước, bên cạnh những thời cơ, thuận lợi, đất nước ta cũng phải đối mặt với những khó khăn, thách thức có mặt còn gay gắt, nặng nề hơn sơ với giai đoạn trước. “Các thế lực thù địch, phản động, tiếp tục thực hiện nhiều thủ đoạn, âm mưu chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ ta” (2), nhất là trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa và trên không gian mạng. Những yếu tố đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị. Từ thực trạng trên, để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng trong bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu, giữ vai trò định hướng, chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Bởi vì, xét cho đến cùng, mọi hoạt động của con người đều bắt đầu từ nhận thức. Nhận thức đúng mới có hành động đúng, đó là vấn đề có tính quy luật. Khi đã nhận thức đúng thì hiệu quả hành động sẽ từng bước được nâng cao. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lầm và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được” (3). Vì vậy, bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị chỉ có kết quả tốt khi các tổ chức, các lực lượng nhận thức đúng về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên, từ đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm, tích cực, tự giác trong tiến hành các hoạt động bồi dưỡng.
Để tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm cho các tổ chức, các lực lượng trong tham gia bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị cần tập trung vào một số nội dung như: Giáo dục cho các tổ chức, lực lượng về vị trí, vai trò và sự cần thiết phải bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên; làm cho các tổ chức, lực lượng thấy được rằng đây không chỉ là một nội dung trong chương trình đào tạo mà là năng lực cốt lõi, trực tiếp quyết định đến hiệu quả tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở; đồng thời, giáo dục cho các tổ chức, lực lượng thấy được những thuận lợi, khó khăn, thách thức đặt ra trong bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên; trách nhiệm, quyền hạn của các tổ chức, lực lượng trong hoạt động này.
Tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm cho các tổ chức, lực lượng phải được tiến hành thường xuyên, liên tục thông qua các hình thức như: thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giáo dục; thông qua sinh hoạt tổ chức đảng, tổ chức chính quyền, tổ chức quần chúng; thông qua thực tiễn tiến hành CTĐ, CTCT ở đơn vị, hoạt động bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở các đơn vị quản lý học viên; thông qua công tác sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm công tác đảng, công tác chính trị của các đơn vị và Nhà trường.
Hai là, xác định đúng nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương pháp bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp giữ vai trò then chốt, tác động trực tiếp đến chất lượng hình thành và phát triển năng lực định hướng tư tưởng của học viên. Nếu nội dung bồi dưỡng không đúng trọng tâm, thiếu cập nhật hoặc phương pháp tổ chức còn đơn điệu, cứng nhắc thì khó có thể tạo chuyển biến thực chất, thậm chí làm giảm hứng thú, tính tích cực của người học. Vì vậy, việc xác định đúng nội dung và lựa chọn, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương pháp bồi dưỡng là yêu cầu cấp thiết trong điều kiện hiện nay.
Trước hết, nội dung bồi dưỡng cần được xây dựng theo hướng toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát mục tiêu đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội. Trọng tâm là trang bị cho học viên hệ thống tri thức lý luận về công tác tư tưởng; phương pháp nắm, quản lý, phân tích, dự báo và định hướng tình hình tư tưởng; kỹ năng nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, nhất là trên không gian mạng; đồng thời, bổ sung kịp thời những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn đơn vị và đời sống xã hội. Nội dung phải gắn chặt với chức trách, nhiệm vụ của người cán bộ chính trị, bảo đảm tính thiết thực, tránh dàn trải, xa rời thực tiễn.
Cùng với đó, cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương pháp bồi dưỡng theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên. Kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý thuyết với tổ chức thảo luận, trao đổi, xử lý tình huống; tăng cường các diễn đàn tư tưởng, tọa đàm khoa học, sinh hoạt chính trị chuyên đề. Đặc biệt, chú trọng sử dụng phương pháp tình huống, mô phỏng các vấn đề tư tưởng phức tạp, sát thực tiễn đơn vị cơ sở để rèn luyện khả năng phân tích, xử lý và định hướng tư tưởng cho học viên. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả không gian mạng trong tổ chức bồi dưỡng; xây dựng các học liệu số, ngân hàng tình huống, diễn đàn trực tuyến nhằm đa dạng hóa hình thức học tập, tạo môi trường tương tác mở, đa chiều. Quá trình tổ chức phải bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa dạy học trên lớp với tự học, tự nghiên cứu của học viên; giữa đào tạo trong Nhà trường với thực tiễn thực tập, thực tế tại đơn vị.
Ba là, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên Trường Sĩ quan Chính trị trong tự học tập, tự bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng
Đây là biện pháp cơ bản nhằm phát huy nhân tố chủ quan của học viên, biến quá trình bồi dưỡng thành quá trình tự bồi dưỡng. Bởi lẽ, năng lực định hướng tư tưởng của học viên không phải tự nhiên mà có, mà nó là kết quả tổng hợp của quá trình bồi dưỡng nghiêm túc, có hiệu quả của các chủ thể cùng với sự nỗ lực, tích cực, chủ động, tự giác trong tự học tập, tự bồi dưỡng của chính bản thân đội ngũ này. Trong đó, bồi dưỡng của các chủ thể dù sâu sắc, toàn diện đến đâu cũng chỉ giữ vai trò tiền đề, định hướng cho toàn bộ quá trình bồi dưỡng; tự bồi dưỡng giữ vai trò quyết định nhất đến sự phát triển, hoàn thiện năng lực định hướng tư tưởng của học viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Muốn có nhiều cán bộ, Đảng phải giúp cán bộ tự học tập. Đảng đã giúp, cán bộ phải chịu khó học” (4).
Để thực hiện tốt giải pháp này, trước hết cần làm tốt công tác giáo dục, định hướng, giúp học viên nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của năng lực định hướng tư tưởng đối với chức trách, nhiệm vụ của người cán bộ chính trị cấp phân đội trong tương lai. Trên cơ sở đó, hình thành động cơ học tập đúng đắn, tinh thần trách nhiệm cao, ý thức tự giác trong tự học, tự rèn. Cùng với đó, cần xây dựng và duy trì nền nếp tự học khoa học, hiệu quả; hướng dẫn học viên phương pháp tự học, tự nghiên cứu, kỹ năng khai thác tài liệu, xử lý thông tin, nhất là trong môi trường số đa chiều, phức tạp hiện nay. Bên cạnh đó, cần tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để học viên phát huy tính chủ động, sáng tạo thông qua các hoạt động học thuật như thảo luận, diễn đàn tư tưởng, nghiên cứu khoa học, viết bài chính luận, xử lý tình huống công tác tư tưởng. Đồng thời, cần gắn tự học, tự bồi dưỡng với quá trình rèn luyện trong thực tiễn, nhất là trong các đợt thực tập tại đơn vị cơ sở.
Bốn là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trong bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp có ý nghĩa bảo đảm, tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia, qua đó hình thành sức mạnh tổng hợp trong tổ chức và thực hiện bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên. Thực tiễn cho thấy, năng lực này không thể được hình thành chỉ thông qua một khâu, một lực lượng riêng lẻ, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ, thống nhất của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên và đơn vị quản lý học viên.
Trước hết, cần phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong việc định hướng mục tiêu, nội dung, biện pháp bồi dưỡng; bảo đảm sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn Nhà trường. Cơ quan chức năng cần làm tốt công tác tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc, hình thức trong quá trình tổ chức thực hiện. Đội ngũ giảng viên giữ vai trò trực tiếp trong truyền thụ tri thức, định hướng phương pháp, rèn luyện kỹ năng; do đó cần không ngừng nâng cao trình độ, đổi mới phương pháp giảng dạy, gắn lý luận với thực tiễn. Các đơn vị quản lý học viên có vai trò quan trọng trong tổ chức rèn luyện, duy trì nền nếp, môi trường học tập và sinh hoạt; qua đó tác động trực tiếp đến quá trình hình thành phẩm chất, năng lực của học viên.
Cùng với đó, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong từng khâu của quá trình bồi dưỡng, từ xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, đánh giá kết quả. Sự phối hợp này phải được thể chế hóa bằng quy chế, quy định cụ thể, tránh tình trạng chồng chéo hoặc buông lỏng trách nhiệm. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo trong Nhà trường với thực tiễn đơn vị cơ sở thông qua hoạt động thực tập, qua đó huy động sự tham gia của các đơn vị trong toàn quân vào quá trình bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên.
Năm là, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm tích cực, lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi để dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng “mềm”, tác động thường xuyên, lâu dài và sâu sắc đến quá trình hình thành, phát triển năng lực định hướng tư tưởng của học viên Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Thực tiễn cho thấy, môi trường văn hóa sư phạm không chỉ là bối cảnh diễn ra hoạt động dạy học mà còn là “kênh giáo dục” trực tiếp, góp phần định hình nhận thức, thái độ, niềm tin và phương pháp công tác của người học. Một môi trường tích cực, lành mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi để học viên tiếp thu tri thức, rèn luyện bản lĩnh, củng cố lập trường và phát triển tư duy định hướng tư tưởng một cách bền vững.
Trước hết, cần chú trọng xây dựng môi trường chính trị, tư tưởng vững chắc trong toàn Nhà trường, bảo đảm sự thống nhất cao về nhận thức, ý chí và hành động. Thường xuyên duy trì nền nếp sinh hoạt chính trị, học tập lý luận, thông tin thời sự; kịp thời định hướng tư tưởng trước những vấn đề mới, nhạy cảm, phức tạp nảy sinh. Qua đó, tạo “miễn dịch tư tưởng” cho học viên, giúp họ có khả năng tự nhận diện, phân tích và xử lý các luồng thông tin đa chiều, nhất là trên không gian mạng.
Cùng với đó, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chuẩn mực, dân chủ, kỷ luật, giàu tính nhân văn, trong đó mối quan hệ giữa cán bộ, giảng viên và học viên được đặt trên nền tảng tôn trọng, gương mẫu, trách nhiệm. Đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý học viên phải thực sự là tấm gương về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và phương pháp công tác, qua đó tạo sức lan tỏa, ảnh hưởng tích cực đến học viên. Đồng thời, phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, hội đồng quân nhân trong xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú, lành mạnh; kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng môi trường văn hóa truyền thống với việc khai thác hiệu quả không gian mạng theo hướng tích cực; chủ động tạo lập các kênh thông tin chính thống, diễn đàn trao đổi học thuật, sinh hoạt tư tưởng lành mạnh, giúp học viên nâng cao khả năng “miễn dịch” trước các thông tin xấu, độc. Mặt khác, tăng cường các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, xây dựng đời sống tinh thần phong phú, góp phần cân bằng tâm lý, tạo động lực học tập, rèn luyện.
Bồi dưỡng năng lực định hướng tư tưởng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài, có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam vững vàng về bản lĩnh, nhạy bén về tư duy và linh hoạt trong thực tiễn công tác. Trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, công tác này đòi hỏi phải tiếp tục được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện một cách đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả, từ nâng cao nhận thức đến đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng. Triển khai hiệu quả các giải pháp đề ra sẽ tạo chuyển biến vững chắc trong phát triển năng lực định hướng tư tưởng cho học viên, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của Nhà trường, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị trong giai đoạn mới./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1). Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, Tập 1, tr.77.
(2). Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, Tập 1, tr.80.
(3). Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.360.
(4). Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.15.
