
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.
Nghe tin ấy, ông Lý ở cuối phố đặt tờ báo xuống bàn, nhấp ngụm trà rồi quay sang ông bạn già đang ngồi đối diện:
- Thế là cuối cùng Quốc hội đã quyết định không cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến bộ phận cơ thể như đề xuất ban đầu. Tôi nghĩ đây là một quyết định đáng mừng!
Ông bạn già chậm rãi:
- Nhưng hiến tạng là việc làm nhân văn, cứu người, cứu đời. Chẳng phải càng mở rộng đối tượng hiến thì càng có thêm cơ hội sống cho những người bệnh đang chờ ghép tạng hay sao?
Ông Lý không trả lời ngay. Ông nhìn ra khoảng sân, nơi mấy đứa trẻ đang đuổi nhau ríu rít. Một suy nghĩ chợt đến: Người lớn chúng ta có thể nói rất nhiều về lòng nhân ái, về sự hy sinh, nhưng liệu đã bao giờ tự hỏi, những đứa trẻ có đủ khả năng hiểu hết những gì mình đang quyết định?
Lòng nhân ái cần đi cùng giới hạn pháp luật
Câu chuyện này từng gây nhiều tranh luận khi đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh Phạm Khánh Phong Lan lên tiếng phản biện đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể. Những băn khoăn của bà không xuất phát từ sự thiếu đồng cảm với người bệnh, càng không phải phủ nhận giá trị cao đẹp của nghĩa cử hiến tặng. Trái lại, đó là tiếng nói cảnh báo về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trước những quyết định có thể ảnh hưởng lâu dài, thậm chí không thể đảo ngược đối với sức khỏe và cuộc đời các em.
- Tôi thấy cái lý của đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nằm ở chỗ ấy! – ông Lý nói.
- Người trưởng thành có quyền quyết định hiến tặng cơ thể mình, nhưng trẻ em thì khác. Các em cần được bảo vệ, chứ không thể chỉ vì một mục đích tốt đẹp mà người lớn quyết định thay.
Ông bạn già gật gù:
- Đúng là có những việc lòng tốt thôi chưa đủ. Phải có pháp luật làm điểm tựa.
Báo cáo tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ trước khi Quốc hội biểu quyết đã cho thấy một thái độ đáng ghi nhận: Biết lắng nghe, tôn trọng những ý kiến phản biện từ nghị trường và dư luận xã hội. Những băn khoăn được nhìn nhận là xuất phát từ tình thương, trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái, từ nỗi lo của những gia đình có người thân đang nguy kịch và mong muốn mọi người được đối xử công bằng.
Do vậy, Quốc hội thống nhất giữ nguyên quy định hiện hành: Không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi; việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên.
Đó không phải là quay lưng với những người bệnh đang cần được cứu sống. Đó là lựa chọn thận trọng, đặt quyền trẻ em, sự an toàn và nguyên tắc tự nguyện lên trên những mong muốn dù rất nhân văn.
Tất nhiên, luật vẫn dành một ngoại lệ đặc biệt: Trẻ em có thể hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu để cứu anh, chị, em ruột mắc bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng. Nhưng ngoại lệ ấy được đặt trong hàng loạt điều kiện nghiêm ngặt: Phải có sự đồng ý của chính trẻ và cha mẹ, được tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý, xã hội; nếu trẻ hoặc cha mẹ không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào thì việc lấy mô phải dừng lại.
Lắng nghe phản biện để hoàn thiện chính sách
Ông bạn già lại lật giở tờ báo:
- Mà luật sửa đổi lần này đâu chỉ có chuyện trẻ em hiến tạng. Còn nhiều quy định mới nhằm ngăn chặn mua bán, ép buộc hiến tạng nữa đấy!
- Đúng vậy! – ông Lý tiếp lời. - Từ nâng độ tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống đối với người ngoài gia đình lên 25 tuổi, tăng cường tư vấn độc lập, đến việc nâng số hành vi bị nghiêm cấm từ 10 lên 29. Tất cả đều hướng tới bảo vệ người hiến và bảo đảm tính tự nguyện, minh bạch.
Luật còn bổ sung cơ chế xác định chết não, chết tuần hoàn, điều phối nguồn hiến thống nhất, phân bổ công bằng cho người bệnh; đồng thời chú trọng chính sách tri ân những người hiến mô, bộ phận cơ thể. Đó là những bước đi cần thiết để hoạt động hiến tặng thực sự trở thành nghĩa cử nhân văn, không bị lợi dụng bởi những toan tính vật chất hay sự cưỡng ép.
Ông Lý chợt trầm ngâm:
- Nghĩ cho cùng, một chính sách tốt không chỉ được đo bằng mục tiêu cao đẹp mà còn phải được cân nhắc bằng những hệ quả có thể xảy ra. Cứu một người là việc đáng quý, nhưng bảo vệ quyền sống, quyền được an toàn và quyền tự quyết của mỗi con người cũng quan trọng không kém.
Ông bạn già cười hiền:
- Vậy mới thấy, phản biện đâu phải để chống đối hay phủ nhận nhau. Phản biện là để tìm ra điều đúng hơn, tốt hơn cho cộng đồng.
Ngoài phố, dòng người vẫn hối hả ngược xuôi. Có lẽ chẳng mấy ai biết rằng, đằng sau một lá phiếu biểu quyết ở nghị trường là cả một quá trình tranh luận, cân nhắc và điều chỉnh chính sách. Nhưng với những người quan tâm đến quyền trẻ em, đến đạo lý và trách nhiệm xã hội, quyết định ngày 21/11 mang một ý nghĩa không nhỏ.
Bởi một nền lập pháp tiến bộ không chỉ cần những quyết sách mạnh mẽ mà còn cần sự tỉnh táo trước những vấn đề nhạy cảm, biết lắng nghe tiếng nói khác biệt và sẵn sàng điều chỉnh khi nhận thấy điều chưa hợp lý.
Và câu chuyện về đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan cũng để lại một bài học đáng suy ngẫm: Tiếng nói phản biện có trách nhiệm, nếu xuất phát từ lợi ích của nhân dân và được đặt trên nền tảng khoa học, pháp luật, đạo lý, sẽ góp phần làm cho chính sách đúng đắn hơn.
Suy cho cùng, lòng nhân ái không chỉ nằm ở việc sẵn sàng trao đi một phần cơ thể để cứu người, mà còn ở trách nhiệm không để bất kỳ ai, nhất là trẻ em, phải gánh chịu những rủi ro vượt quá khả năng nhận thức và quyền tự quyết của mình. Đó cũng là thước đo của một xã hội biết yêu thương, tôn trọng con người và thượng tôn pháp luật.
V.X.B