Chuyện làng – Chuyện phố: 12 Dự án Tập đoàn Mường Thanh sai phạm - Đừng để dân gánh hậu quả!

Có những câu chuyện ở phố khiến người ta nghe xong không khỏi chạnh lòng. Chuyện hàng vạn người dân mua nhà, tưởng đã tìm được chốn an cư sau bao năm tích cóp, chắt chiu, bỗng một ngày phải sống trong nỗi thấp thỏm vì căn nhà của mình nằm trong những dự án có sai phạm về quy hoạch, xây dựng.

Câu chuyện 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh tại Hà Nội là một trường hợp như thế. Và câu hỏi khiến dư luận day dứt không chỉ là doanh nghiệp sai đến đâu, mà còn là: Ai đã quản lý, giám sát và để những sai phạm ấy tồn tại suốt nhiều năm?

dt1a-muong-thanh-1795186628.jpg
Tổ hợp chung cư HH Linh Đàm, phường Hoàng Liệt, là 1 trong 12 Dự án của Mường Thanh mà thành phố Hà Nội có Nghị quyết tháo gỡ vướng mắc. Ảnh: hanoimoi.vn↵

Chuyện làng, chuyện phố hôm nay lại có chuyện để bàn.

Buổi sáng cuối tuần, ông hàng xóm ngồi nhâm nhi chén trà, vẻ mặt đăm chiêu:

- Ông biết chuyện Hà Nội chuẩn bị xử lý 12 dự án sai phạm của Mường Thanh chưa?

Tôi gật đầu:

- Biết chứ! Nghe nói riêng tổ hợp HH Linh Đàm đã có khoảng 10.000 căn hộ với 40.000 cư dân. Một khu dân cư đông đúc chẳng khác nào một đô thị thu nhỏ.

Ông hàng xóm đặt chén trà xuống:

- Thế mới đáng nói! Người dân bỏ tiền mua nhà, ký hợp đồng, nhận bàn giao, chuyển cả gia đình đến sinh sống. Họ đâu có quyền quyết định chủ đầu tư được xây bao nhiêu tầng, được tăng bao nhiêu căn hộ, hay dự án có đúng quy hoạch hay không?

Câu hỏi ấy nghe tưởng đơn giản mà không dễ trả lời.

Theo kết luận thanh tra, các tòa nhà HH Linh Đàm được phê duyệt 27 tầng nhưng HH1, HH2, HH3 xây dựng tới 41 tầng, HH4 cao 36 tầng. Tính chung tại 12 dự án liên quan Mường Thanh, số căn hộ thực tế cao gấp gần 3,7 lần quy hoạch được duyệt. Những con số ấy không chỉ phản ánh sự chênh lệch giữa quy hoạch và thực tế, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về hiệu lực quản lý đô thị.

Tôi chợt nghĩ, xây thêm một tầng nhà có thể chỉ mất vài tháng, nhưng để một sai phạm lớn tồn tại, đưa vào sử dụng, mua bán qua nhiều năm thì chắc chắn không thể chỉ có một người biết, một người làm.

Ông hàng xóm như đọc được ý nghĩ của tôi:

- Người ta vẫn nói trách doanh nghiệp một, trách cơ quan quản lý mười. Có phải vậy không?

Tôi cười nhẹ:

- Câu nói ấy có phần ví von, nhưng đáng để suy ngẫm. Doanh nghiệp xây dựng sai quy hoạch phải chịu trách nhiệm đã đành. Nhưng từ khâu giao đất, phê duyệt quy hoạch, cấp phép, kiểm tra thi công, nghiệm thu đến khi công trình đưa vào sử dụng, chẳng lẽ các cơ quan chức năng đều đứng ngoài cuộc?

Đừng để người dân trả giá thay cho sai phạm

Thực tế, những sai phạm tại 12 dự án không phải chuyện vừa xảy ra hôm qua. Chúng đã kéo dài qua nhiều năm, trong khi hàng nghìn giao dịch mua bán nhà ở đã được thực hiện. GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng cần xem xét trước hết trách nhiệm của cơ quan quản lý, sau đó mới làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và từng phần công trình vi phạm.

Dư luận xã hôi bức xúc cho rằng cần phải rà soát toàn bộ quá trình hình thành dự án, xác định trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân có thẩm quyền, từ quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng đến thanh tra, kiểm tra và phòng cháy, chữa cháy.

Ngẫm ra, quản lý nhà nước đâu phải chỉ có mặt khi sự việc đã rồi. Nếu sai phạm diễn ra trên quy mô lớn mà không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời thì trách nhiệm quản lý không thể chỉ được giải thích bằng vài dòng báo cáo hay những lời rút kinh nghiệm.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại. Xử lý sai phạm là cần thiết, song xử lý thế nào để không biến những người mua nhà thuộc 12 dự án Mường Thanh sai phạm thành nạn nhân mới là điều đáng bàn.

Hãy thử hình dung một gia đình công nhân, viên chức dành dụm cả chục năm, vay thêm ngân hàng, chắt chiu từng đồng để mua căn hộ. Họ chỉ mong có một mái nhà để con cái được học hành, vợ chồng yên tâm làm ăn. Họ không có chuyên môn để thẩm định quy hoạch, không thể tự mình kiểm tra giấy phép xây dựng, càng không có quyền yêu cầu chủ đầu tư dừng việc xây thêm tầng.

Bây giờ, nếu chỉ vì công trình sai phạm mà người dân phải mất nhà, mất tài sản, cuộc sống đảo lộn thì công bằng ở đâu?

Tôi nghĩ, pháp luật nghiêm minh không có nghĩa là cứ thấy sai phạm thì xử lý bằng mọi giá, bất kể hậu quả xã hội. Càng không thể lấy sự phức tạp của việc khắc phục để buộc người dân ngay tình phải gánh chịu thiệt thòi.

Nghị quyết 96/2026/NQ-HĐND của HĐND TP Hà Nội đã mở ra cơ chế, chính sách đặc thù để rà soát, phân loại và xử lý vi phạm tại 12 dự án. Theo đó, công trình được xem xét tồn tại phải đáp ứng các điều kiện cần thiết; hạng mục không bảo đảm an toàn, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ hoặc yêu cầu quy hoạch phải được xử lý theo quy định. Chủ đầu tư cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài chính, nộp lại lợi ích bất hợp pháp và chịu chi phí khắc phục sai phạm.

Đáng chú ý, người mua nhà hợp pháp, không có lỗi không phải chịu chi phí khắc phục. Trường hợp phải di dời được xem xét bồi thường theo giá thị trường, ưu tiên mua nhà tại dự án hoặc nhà ở xã hội nếu đủ điều kiện.

Đó là cách tiếp cận có tính nhân văn và cần thiết. Bởi tháo gỡ khó khăn cho dự án không đồng nghĩa với xóa bỏ trách nhiệm của doanh nghiệp; bảo vệ người dân cũng không có nghĩa là dung túng cho sai phạm.

Thượng tôn pháp luật phải bắt đầu từ trách nhiệm công quyền

Ông hàng xóm lại hỏi:

- Thế nếu cứ cho một số công trình tồn tại thì có phải hợp thức hóa sai phạm không?

Tôi đáp:

- Không thể đánh đồng hai việc ấy. Cho tồn tại có điều kiện sau khi đánh giá đầy đủ các tiêu chí pháp lý, kỹ thuật, an toàn và lợi ích công cộng khác hẳn với việc nhắm mắt bỏ qua vi phạm. Nhưng điều quan trọng là không được để doanh nghiệp hưởng lợi từ sai phạm, còn người dân và xã hội phải chịu hậu quả.

Đúng vậy! Một chính sách tháo gỡ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, công khai, minh bạch và xác định rõ trách nhiệm từng chủ thể. Nếu công trình được giữ lại, phải bảo đảm an toàn cho cư dân. Nếu buộc phải di dời, phải có phương án bồi thường, bố trí chỗ ở và hỗ trợ sinh kế thỏa đáng. Nếu chủ đầu tư không thực hiện nghĩa vụ, phải có biện pháp buộc thực hiện, không thể để người dân tự xoay xở.

Đặc biệt, cần làm rõ những ai đã phê duyệt, cấp phép, kiểm tra, giám sát và vì sao sai phạm có thể kéo dài đến mức ấy. Không thể chỉ xử lý phần ngọn mà bỏ quên những nguyên nhân từ gốc rễ. Cũng không nên quy kết chung chung, mà phải căn cứ chức trách, nhiệm vụ, hành vi và mức độ lỗi của từng tổ chức, cá nhân.

Chén trà buổi sáng đã nguội. Ông hàng xóm đứng dậy, buông một câu nghe vừa đùa vừa thật: - Làm quản lý đô thị mà để nhà xây vượt cả chục tầng, dân ở kín rồi mới tính chuyện xử lý thì đúng là chuyện không thể xem nhẹ!

Tôi bật cười, nhưng trong lòng lại nghĩ: Một thành phố văn minh không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao bao nhiêu tầng, những khu đô thị rộng bao nhiêu hecta, mà còn được đo bằng năng lực quản trị, sự nghiêm minh của pháp luật và cách chính quyền bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Thảo nào mấy hôm nay, không ít vị quan chức từng làm lãnh đạo, quản lý thành phố thời kỳ để 12 dự án Mường Thanh sai phạm kéo dài không còn vênh váo, lên lớp “đạo đức...” mà như “chó cụp đuôi” khi sự thật sai phạm có thể bị phanh phui, dính vào lao lý ?

Vụ việc 12 dự án Mường Thanh vì thế không đơn thuần là câu chuyện xử lý những công trình sai phạm. Đó còn là phép thử đối với trách nhiệm công quyền và niềm tin của người dân vào pháp luật.

Doanh nghiệp sai phải chịu trách nhiệm. Cơ quan quản lý để xảy ra sai phạm cũng phải được xem xét trách nhiệm tương xứng. Còn người dân ngay tình, bỏ tiền mua nhà bằng mồ hôi, công sức của mình, nhất định không thể trở thành người phải trả giá thay cho những sai phạm mà họ không gây ra.

Bởi suy cho cùng, mục đích của quản lý đô thị không phải chỉ là dựng lên những tòa nhà, mà là xây dựng những nơi đáng sống, nơi quyền lợi chính đáng của người dân được tôn trọng và bảo vệ.

V.X.B