Chỉ với từ khóa “xe đạp Hồ Tây” cùng với vài cú chạm trên TikTok, người xem cũng có thể lướt qua hàng trăm video được đầu tư chỉn chu về mặt hình ảnh lẫn nội dung. Trong những khung hình trong trẻo của bình minh ban mai hay khoảnh khắc săn ánh hoàng hôn lúc chiều tà, xe đạp đang được tái định vị như một biểu tượng của lối sống xanh, năng động và thời thượng trong mắt giới trẻ Hà Nội.
Các hashtag về city ride hay healthy lifestyle liên tục xuất hiện trên trang For You thu hút lượng tương tác lớn, biến những vòng bánh xe cuối tuần thành một hiện tượng đáng chú ý trên không gian số. Điều này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách sống mà còn là cảm nhận về một thành phố chậm hơn, về một trải nghiệm nhất thời đang dần hình thành nên một thói quen mới.
Đạp xe cuối tuần, đi xe máy mỗi ngày
Tuy nhiên, việc đạp xe để rèn luyện sức khỏe và sử dụng xe đạp như phương tiện di chuyển chính trong đời sống hằng ngày là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Nếu trên mạng xã hội, xe đạp được ca ngợi như biểu tượng của lối sống xanh và phương tiện của tương lai, thì ngoài đời thực, hình ảnh này lại xuất hiện theo một cách khác. Tại Hồ Tây, những đoàn người đạp xe đông đúc thường chỉ xuất hiện vào sáng sớm, chiều muộn hoặc các dịp cuối tuần. Trong khi đó, ở các khung giờ cao điểm, xe máy vẫn phủ kín những tuyến đường huyết mạch của Hà Nội. Không khó để bắt gặp cảnh hàng trăm người đạp xe quanh hồ vào cuối tuần, nhưng cũng không khó để nhận ra rằng phần lớn trong số họ vẫn lựa chọn xe máy cho những hành trình đi học, đi làm mỗi ngày.
Không ít bạn trẻ tại Hà Nội lựa chọn đạp xe như một cách tận hưởng thành phố vào dịp cuối tuần, nhưng vẫn khó xem đây là phương tiện di chuyển thường nhật. Nguyễn Thái Trang Nhung, sinh viên năm hai Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chia sẻ: “Cuối tuần em vẫn thường cùng bạn bè thuê xe đạp vì vừa được vận động vừa có cơ hội ngắm nhìn Hà Nội theo một cách khác. Tuy nhiên, để đi học hay đi làm thêm, em vẫn ưu tiên xe máy vì thuận tiện và tiết kiệm thời gian hơn. Trong nhịp sống đô thị luôn vội vã như Hà Nội, xe máy vẫn là lựa chọn phù hợp với em ở thời điểm hiện tại.”
Xe đạp công cộng chật vật cầm cự những ngày dài vắng khách
Theo số liệu từ đơn vị vận hành TNGo, hệ thống xe đạp công cộng Hà Nội ghi nhận hơn 16.000 tài khoản đăng ký và khoảng 7.000 lượt sử dụng chỉ trong tuần đầu tiên. Đến nay, mạng lưới đã được mở rộng lên 112 trạm, phân bố tại nhiều vị trí trung tâm của Thủ đô, từ các điểm du lịch, khu vực hồ đến các tuyến giao thông công cộng. Tuy nhiên, bức tranh thực tế lại không hoàn toàn sôi động như kỳ vọng ban đầu. Tại nhiều trạm xe đạp công cộng, đặc biệt vào các ngày trong tuần, lượng người sử dụng khá thưa thớt. Những con số ấn tượng trong tuần đầu vận hành từng thắp lên kỳ vọng về một tương lai giao thông xanh. Thế nhưng sau hiệu ứng, bài toán duy trì người dùng thường xuyên vẫn là thách thức đối với hệ thống xe đạp công cộng tại Hà Nội.
Giấc mơ xanh cần nhiều hơn những vòng bánh xe cuối tuần
Những thập kỷ qua, xe máy đã trở thành phương tiện chủ đạo nhờ tính linh hoạt, khả năng di chuyển nhanh và phù hợp với mạng lưới đường phố đông đúc của thành phố. Trong khi đó, hạ tầng dành riêng cho xe đạp vẫn còn khá hạn chế. Phần lớn các tuyến đường chưa có làn đường chuyên biệt, khiến người đi xe đạp phải chia sẻ không gian với xe máy và ô tô. Điều này không chỉ làm giảm tính an toàn mà còn khiến việc sử dụng xe đạp cho các chuyến đi hằng ngày trở nên kém hấp dẫn. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết cũng là một rào cản đáng kể.
Chính vì vậy, dù xe đạp đang dần trở thành một biểu tượng của lối sống xanh và nhận được sự hưởng ứng trên mạng xã hội, việc biến phương tiện này thành một phần của văn hóa giao thông đô thị vẫn đòi hỏi nhiều hơn một trào lưu số . Đó là câu chuyện của hạ tầng, quy hoạch và sự kết nối đồng bộ với các loại hình giao thông công cộng khác.
Theo kiến trúc sư Nguyễn Hoàng Phương, nhà sáng lập GREENER, việc giới trẻ tìm lại thói quen sử dụng xe đạp không đơn thuần là một hiện tượng trên mạng xã hội. “Đó không phải là một trào lưu, mà là một giải pháp khả thi cho bài toán phát triển đô thị bên cạnh những phương tiện công cộng tốc độ cao như metro, tàu điện trên cao hay xe buýt”, ông nhận định.
Theo ông, sự phát triển của xe đạp cần được đặt trong tổng thể các chính sách giao thông xanh của thành phố. Ông cho rằng việc hình thành các khu vực phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm sẽ góp phần ưu tiên xe đạp và các phương tiện công cộng sử dụng điện, từ đó giảm ô nhiễm khói bụi, tiếng ồn và nâng cao chất lượng môi trường đô thị. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để xe đạp từng bước trở thành lựa chọn di chuyển thường nhật, thay vì chỉ gắn với các hoạt động giải trí hay rèn luyện sức khỏe vào dịp cuối tuần.
Những vòng bánh xe vẫn đều đặn lăn quanh Hồ Tây mỗi cuối tuần, mang theo khát vọng về một lối sống xanh giữa lòng đô thị. Nhưng từ một trào lưu trên mạng xã hội đến một sự chuyển dịch thực sự trong văn hóa giao thông là hành trình không thể được tạo nên chỉ bằng những video triệu lượt xem. Tương lai của xe đạp tại Hà Nội có lẽ không nằm ở sức nóng của các hashtag, mà nằm ở những làn đường dành riêng cho xe đạp, những chính sách đủ sức thay đổi thói quen di chuyển và khả năng biến cảm hứng sống xanh thành lựa chọn hằng ngày của người dân.
