Diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8, Đại hội là sự kiện quan trọng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam, đánh dấu bước chuyển sang nhiệm kỳ mới với tinh thần “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, khẳng định quyết tâm đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và phát huy mạnh mẽ vai trò của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.
Trí thức khoa học và công nghệ là vốn quý của dân tộc
Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX gồm 143 đồng chí; Đoàn Chủ tịch gồm 24 đồng chí. Với số phiếu tín nhiệm cao, GS.VS Châu Văn Minh, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Đại hội đồng thời thống nhất tiếp tục tôn vinh GS.VS Đặng Vũ Minh giữ cương vị Chủ tịch danh dự Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa IX.
Phát biểu chỉ đạo Đại hội sáng 28/8, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài khẳng định, trí thức, đặc biệt là đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, là vốn quý của dân tộc. Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, coi trọng, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức phát huy trí tuệ, năng lực sáng tạo, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để hiện thực hóa khát vọng ấy, mô hình tăng trưởng cần được đổi mới mạnh mẽ; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực chủ yếu của phát triển.
Chủ tịch Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh: “Khát vọng vươn mình chỉ có thể được hiện thực hóa bằng con đường khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là lựa chọn có ý nghĩa chiến lược đối với sức cạnh tranh và vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Từ những định hướng lớn của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 45-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, yêu cầu đặt ra đối với Liên hiệp Hội Việt Nam là cần chủ động hơn trong tham mưu, hiến kế; lựa chọn những vấn đề lớn, khó, sát với thực tiễn để tập hợp trí tuệ của giới khoa học; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội, để mỗi ý kiến đóng góp thực sự có căn cứ khoa học, độc lập, khách quan và có giá trị dự báo.
Để hoàn thành những mục tiêu của nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chủ tịch Bùi Thị Minh Hoài đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam tập trung thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, Liên hiệp Hội cần tiếp tục làm tốt vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với đội ngũ trí thức; tham gia đề xuất, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, sáng tạo, đồng thời quan tâm phát hiện, tôn vinh và có chính sách phù hợp đối với những trí thức có đóng góp nổi bật.
Cùng với đó, chuyển đổi số phải được triển khai thực chất. Việc xây dựng hệ sinh thái số “VUSTA Digital Ecosystem” và “Cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyên gia, trí thức khoa học và công nghệ - VUSTA Global” cần được đẩy nhanh, hướng tới kết nối nguồn lực trí thức trong và ngoài hệ thống, nhất là các nhà khoa học trẻ, chuyên gia tại các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội cần tiếp tục đổi mới cả nội dung và phương thức. Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng phản biện phải được đặt lên hàng đầu, bảo đảm luận cứ khoa học, tính độc lập, khách quan, sát thực tiễn và có khả năng dự báo. Đại hội đặt mục tiêu tăng 15% số lượng nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với các chương trình, dự án của Đảng và Nhà nước.
Một yêu cầu quan trọng khác là phải cố gắng rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, từ phòng thí nghiệm đến đời sống và thị trường. Những sáng kiến, công trình khoa học có giá trị, trong đó có các giải pháp đạt Giải thưởng Vifotec, cần được quan tâm hỗ trợ thương mại hóa; đồng thời tăng cường liên kết với các bộ, ngành, địa phương trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nghề, nông nghiệp công nghệ cao, bảo vệ môi trường và cung ứng các dịch vụ phục vụ phát triển.
Công tác cán bộ cũng cần được đổi mới mạnh mẽ, tạo cơ hội cho các nhà khoa học trẻ, có năng lực, uy tín và khát vọng cống hiến tham gia công tác lãnh đạo, quản lý. Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động mở rộng các diễn đàn khoa học quốc tế về những lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, từng bước khẳng định vai trò cầu nối giữa trí thức Việt Nam với các trung tâm khoa học và công nghệ lớn trên thế giới.
Nhiệm kỳ mới mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn. Liên hiệp Hội Việt Nam cần đoàn kết hơn, phải đổi mới mạnh hơn, lựa chọn đúng những việc đội ngũ trí thức có thế mạnh để làm và cố gắng biến trí tuệ thành những sản phẩm, giải pháp cụ thể phục vụ đất nước. Đó cũng là cách thiết thực để phương châm “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển” không chỉ là thông điệp của Đại hội mà trở thành hành động trong suốt nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Đưa trí tuệ của đội ngũ trí thức vào những bài toán phát triển
Trước đó, phát biểu khai mạc Đại hội, GS.TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa VIII, nhấn mạnh Đại hội IX có ý nghĩa quan trọng, định hướng hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam và đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ trong giai đoạn 2026 - 2031, khi đất nước đang tăng tốc thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Với chủ đề “Đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ đoàn kết - sáng tạo - đột phá - phát triển, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển giàu mạnh của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Đại hội tập trung đánh giá kết quả nhiệm kỳ VIII; xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cho nhiệm kỳ mới; đồng thời thảo luận sửa đổi Điều lệ và những vấn đề quan trọng nhằm tiếp tục phát huy vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam.
Nhìn lại nhiệm kỳ VIII, GS.TSKH Phan Xuân Dũng cho biết Liên hiệp Hội Việt Nam và đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội ngày càng đi vào chiều sâu, từng bước khẳng định vai trò là một kênh tham mưu khoa học, độc lập, khách quan cho Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các địa phương trong xây dựng chính sách, pháp luật, quy hoạch cũng như triển khai các chương trình, dự án phát triển.
Cùng với tư vấn, phản biện, đội ngũ trí thức trong hệ thống Liên hiệp Hội tiếp tục đóng góp tích cực vào nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học, kỹ thuật trên nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp, năng lượng sạch đến y dược, giáo dục, quốc phòng và an ninh. Các giải thưởng khoa học, hội thi sáng tạo kỹ thuật, cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên cùng hoạt động phổ biến kiến thức đã góp phần khơi dậy tinh thần nghiên cứu, sáng tạo và đưa tri thức khoa học đến gần hơn với đời sống.
Là thành viên của MTTQ Việt Nam, Liên hiệp Hội Việt Nam còn phải làm tốt hơn vai trò tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức trong và ngoài nước; tăng cường kết nối các nhà khoa học tại viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với những yêu cầu thực tiễn của đất nước.
Khoa học chỉ thực sự tạo ra giá trị khi kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm, chính sách và những lời giải cụ thể cho phát triển. Vì vậy, nhiệm kỳ IX không chỉ cần những mục tiêu cao hơn mà phải có những cách làm mới, quyết liệt và hiệu quả hơn; phải cố gắng đưa tiềm năng, trí tuệ của đội ngũ trí thức thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển.
Thành công của Đại hội IX mở ra một nhiệm kỳ mới với kỳ vọng và trách nhiệm mới. Từ “Đoàn kết” để tập hợp sức mạnh trí tuệ, “Sáng tạo” để tìm ra cách làm mới, “Đột phá” để vượt qua những điểm nghẽn và “Phát triển” để tạo ra những giá trị thiết thực cho đất nước, Liên hiệp Hội Việt Nam cần tiếp tục khẳng định vị trí của một tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, thực sự là nơi tập hợp trí tuệ, gửi gắm trách nhiệm và khát vọng cống hiến của giới trí thức Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
