Sáng ngày "N", tất cả đội hình của đơn vị đã vào vị trí sẵn sàng, hồi hộp chờ tiếng súng mở màn chiến dịch. Hệ thống mìn bố trí trên các ngả đường mà địch có thể rút chạy, cùng lực lượng đánh chặn cơ bản đã hoàn tất.
Thế nhưng, bộ phận đi bắt liên lạc với hướng của Huỳnh Bá Quận (Tiểu đoàn phó) – cánh quân đi cùng và dẫn đường cho Trung đoàn 1 (e1) – vừa trở về báo cáo một tin bất lợi: Họ không thể bắt được liên lạc. Việc này vô cùng nghiêm trọng. Tôi lập tức điện báo cáo ngay cho Tư lệnh chiến dịch.
Ngay sau đó, tôi nhận được điện hỏi từ Sở chỉ huy: "Lý do vì sao và hướng nào đúng, hướng nào sai?".
Tôi thẳng thắn trả lời: "Báo cáo Tư lệnh, chính tôi đã trực tiếp bắt liên lạc được với Trung đoàn 95 (e95) theo đúng tọa độ quy định. Điều đó có nghĩa là phải xác định đúng vị trí thực địa thì mới gặp được nhau. Như vậy, hướng của e1 đã bị sai". Từ tình hình thực tế này, tôi chủ động đề xuất: "Tôi xin phép được đưa đội hình nống lên phía trước về phía e1 để hỗ trợ, kịp thời bịt khoảng trống đang bị hở giữa hai trung đoàn".
Tư lệnh đồng ý. Dù vòng vây chiến dịch chưa kịp khép kín hoàn toàn, hỏa lực chuẩn bị của ta đã bắt đầu mở màn. Những tiếng nổ rung trời chuyển đất của pháo 130mm và 155mm dội xuống, hướng bắn chính diện ngay về phía vị trí của chúng tôi. Địch bắt đầu tháo chạy toán loạn. Những bãi mìn do chúng tôi gài trước đó đã phát huy tác dụng, tiếng nổ vang lên rền vang từ nhiều hướng. Ngay lập tức, tôi cho thay lực lượng đi bắt liên lạc và phát lệnh cho toàn đơn vị tiến thẳng về phía trước.
Đến gần trưa, một cảnh tượng bất ngờ xuất hiện trước mắt khiến chúng tôi thực sự sốc: cả một khu căn cứ khổng lồ với hàng ngàn ngôi nhà của địch hiện ra. Tôi nhanh chóng báo cáo tình hình về bộ chỉ huy, đồng thời triển khai lực lượng bao vây và áp sát kiểm tra. Địch đã bỏ chạy từ trước.
Lúc này, chúng tôi nhận được điện từ e1 nhờ xác định vị trí. Họ cho biết đang bắn thử súng 12ly8 để ta nghe ngóng, nhưng phía chúng tôi hoàn toàn không nghe thấy tiếng nổ. Điều đó chứng tỏ e1 vẫn còn đang ở cách rất xa mục tiêu. Chính vì lỗ hổng hiệp đồng này mà các bãi mìn và chướng ngại vật hạ cây ngăn cản của chúng tôi dù đã cố gắng nhưng cũng không thể chặn đứng toàn bộ, chỉ tiêu hao được một phần lực lượng địch khi chúng rút chạy.
Giữa lúc đó, một tình huống bất ngờ xảy ra. Cả một đội hình hàng mấy chục tên địch bỗng nhiên xuất hiện.
Thấy chúng tôi, chúng vừa vẫy gọi vừa tiến lại gần (do quân Đặc công cải trang, mặc toàn bộ trang phục của địch). Tôi lập tức lệnh cho hai đại đội (C1 và C3) bí mật bọc vào hai cánh, trực tiếp dàn đội hình Tiểu đoàn bộ (d bộ) sẵn sàng chiến đấu. Đồng thời, tôi dẫn theo Trung đội trưởng trinh sát và một chiến sĩ thông tin ra phía trước để đón, nhằm lừa địch đi sâu vào trận địa mai phục.
Thế nhưng, một sự cố ngoài ý muốn đã xảy ra ngay tại d bộ. Khi chạm mặt, quân địch hét gọi mật khẩu của chúng, thì quân ta ở phía trong cũng... thi nhau hét gọi lại bằng mật khẩu của ta! Sự bất cẩn này khiến quân địch giật mình dừng lại.
Tình thế bắt buộc tôi phải hạ lệnh nổ súng sớm khi hai cánh của Đại đội 1 và Đại đội 3 chưa kịp khép vòng vây. Kết quả là hiệu quả tiêu diệt địch bị hạn chế, khiến tôi bực bội vô cùng.
Đến tối hôm đó, Trung đoàn 95 được lệnh của trên tiến vào khu vực "ngàn nóc nhà" để bắt liên lạc với chúng tôi. Thế nhưng các "ngài" nhà ta chẳng tuân theo nguyên tắc hiệp đồng nào cả, cứ vừa đi vừa bắn súng chỉ thiên để gọi nhau. Tiếng súng nổ bất ngờ buộc quân tôi phải triển khai lực lượng bao vây để đề phòng địch. Kết quả là chúng tôi đã "tóm gọn" và bắt sống được các sếp bên e95.
Tôi điện báo về cho Tư lệnh: "Địch còn ẩn nấp nhiều trong khu vực chiến đấu, xin phép cho quân vào truy quét, tiêu diệt sạch". Tuy nhiên, yêu cầu không được phê duyệt. Hỏa lực của chiến dịch tiếp tục dập mạnh vào các mục tiêu nghi ngờ địch đang cố thủ trước khi bộ binh của ta chính thức tiến vào tiếp quản.
Chiến dịch về cơ bản đã hoàn thành nhiệm vụ cốt lõi. Công việc tiếp theo là giải quyết các vấn đề tồn đọng sau trận đánh, mà quan trọng nhất là việc xác định nguyên nhân vì sao không khép được vòng vây hợp kích. Đây là vấn đề hệ trọng liên quan đến việc hoàn thành nhiệm vụ của hai trung đoàn và hai sư đoàn trên hai hướng chiến dịch.
Tôi nhận nhiệm vụ dẫn đoàn kiểm tra của Bộ chỉ huy chiến dịch đi xác minh thực địa để làm rõ việc đúng sai trong quá trình chiếm lĩnh địa bàn. Dẫn đầu đoàn là anh Yến – Sư trưởng Sư đoàn 307, cùng các cán bộ Sư đoàn 2 và cơ quan tham mưu.
Trên đường đi, anh Yến quay sang hỏi tôi:
– Theo em thì trận này ai đúng, ai sai?
Tôi trả lời thẳng thắn, giữ nguyên nội dung như đã báo cáo với Tư lệnh chiến dịch trước đó. Nghe xong, anh Yến tỏ ra rất yên tâm.
Trong đoàn có anh Nguyễn Chí Chung ( sau này là Thiếu tướng Trợ lý Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu ) – người tôi đã quen từ trước khi còn ở đơn vị. Lúc này, anh tự giới thiệu là phái viên của Tư lệnh Tiền phương Bộ Quốc phòng (Đại tướng Lê Đức Anh). Anh Chung đi cùng đội hình của e1 và có thu được một tấm bản đồ của địch.
Anh vừa chỉ vào tấm bản đồ vừa phân tích với tôi: tấm bản đồ này của địch được in vô cùng rõ ràng và chính xác, khác xa hoàn toàn với bản đồ của ta – loại bản đồ vốn bị sai lệch cả về bình độ, đến mức ngay cả cao điểm Sammi Ca (mục tiêu chủ yếu của chiến dịch) cũng bị vẽ sai vị trí.
Có vẻ như anh Chung đang muốn tìm lý do để biện minh cho việc lạc đường của e1. Ngay cả anh Lý – Phó Tham mưu trưởng e1 – đứng bên cạnh cũng ngập ngừng muốn nói điều gì đó. Nhìn thẳng vào vấn đề, tôi giải thích rõ ràng:
– Thứ nhất, quân Đặc công chúng tôi đã đi hết chính diện chiến dịch, nắm rất chắc địa hình địa vật và việc bắt liên lạc thành công với e95 trong quá trình chuẩn bị chính là minh chứng rõ nhất.
-Thứ hai, tôi đã vào tận sở chỉ huy của e95 để trao đổi và làm việc trực tiếp với anh Tuấn.. Điều đó có nghĩa là chỉ có một khả năng duy nhất: cả hai bên cùng xác định đúng vị trí, đúng địa điểm thì mới có thể gặp được nhau.
Nghe tôi phân tích chặt chẽ, anh Chí Chung tỏ ra thất vọng. Nhưng với bản lĩnh của một phái viên, anh nhanh chóng lấy lại bình tĩnh rồi nói:
– Vậy là e1 đã sai rồi! Cảm ơn em đã chứng minh cụ thể, rõ ràng.
Tôi biết trong lòng anh rất buồn. Bởi trước đó khi e1 về đóng quân tại nhà tôi để làm công tác tổ chức chiến đấu, anh Chung từng tâm sự: "Anh vốn là người của Sư đoàn 2 ngày xưa. Lần này đi cùng là để viết bài... Mấy mươi năm mới có dịp trở lại trung đoàn...".
Trận đánh lớn mang tính quyết định đã toàn thắng, xóa bỏ hoàn toàn các căn cứ đầu não lớn của địch trên địa bàn đảm nhiệm của Quân khu. Chiến dịch khép lại nhưng vẫn để lại những trăn trở sâu sắc cho Bộ Tư lệnh cũng như tất cả những người tham chiến về một "mặt trận hở sườn", khiến hiệu quả chưa đạt được như kỳ vọng dù đã hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Tôi vốn định không kể lại quá tỉ mỉ, nhưng vì có người anh em bên e95 khi nhắc lại chuyện cũ vẫn chỉ toàn nói về cái hay, cái mạnh trong công tác chuẩn bị của đơn vị mình, nên tôi thấy cần phải nói rõ sự thật.
Khi kết luận công tác chuẩn bị chiến dịch, nghe tôi báo cáo hướng cao điểm 547 có một hồ nước lớn, cả e95 và Sư đoàn 307 đều không tin, cho rằng Đặc công báo cáo thiếu chính xác.
Lúc đó, chính Tư lệnh Nguyễn Chơn đã phải cắt ngang và kết luận: "Phải chuẩn bị phương án có hồ nước!". Đến khi về lại mặt trận, ông Huỳnh Hữu Anh – Tham mưu trưởng chiến dịch – cũng nhắc tôi: "Cậu phải nói rõ việc hồ nước của f307 và việc hai đường ô tô của Sư đoàn 2...". Như vậy, rõ ràng là công tác trinh sát của e95 và f307 đã hoàn toàn sót lọt, không hề phát hiện ra hồ nước đó.
Còn về phía Sư đoàn 2, do chọn đi đường tắt nên đội hình bị lạc. Đến khi đơn vị tôi phát hiện ra khu căn cứ có tới hàng ngàn nóc nhà của địch, anh Mỹ – Sư trưởng Sư đoàn 2 – vẫn quả quyết cam đoan với Tư lệnh: "Tôi đang đứng ở nơi chỉ có khoảng trăm nóc nhà thôi!". Tư lệnh liền vặn lại: " d407 nó báo cáo rõ ràng là có cả ngàn nóc nhà và địch vừa ở đó rút đi". Anh Mỹ vẫn khăng khăng: "Nếu tôi nói sai thì Tư lệnh cứ treo cổ tôi lên!". Và đó cũng chính là nguồn gốc của giai thoại nổi tiếng khắp mặt trận thời bấy giờ: "Tư lệnh đòi treo cổ các anh...".
Khi tôi về dự hội nghị tổng kết chiến dịch, vừa gặp ông Huỳnh Hữu Anh, ông đã giục: "Lát nữa cậu phải phát biểu đấy nhé!".
Đi thêm một đoạn lại gặp anh Chí Chung, anh liền kéo tay tôi dặn nhỏ: "Dũng ơi! Tư lệnh đang nóng như lửa... Em có phát biểu thì lựa lời, đừng thêm dầu vào lửa nhé..."
Thực tâm tôi không muốn tranh luận, nhưng khi bị gọi tên thì bắt buộc phải phát biểu. Trong bài phát biểu của mình, tôi đã chỉ ra rằng việc lạc mục tiêu của e1 ngoài yếu tố chủ quan thì nguyên nhân khách quan là do bản đồ địa hình của ta in sai sót quá nặng nề. Hình như có sự cố ý từ phía bên kia, vì ngay tại khu vực mục tiêu bố trí lực lượng đầu não của địch, tất cả các đường bình độ đều bị vẽ sai lệch. Nếu một người chỉ huy không dày dạn kinh nghiệm chiến trường thì rất dễ bị lầm lẫn.
Hơn nữa, việc đi cắt rừng tưởng như là đường tắt dễ đi, nhưng nếu đi theo đường chéo mà không kẻ lược đồ, không đo đạc cự ly và tính toán góc độ một cách chính xác, thì việc nhìn vào một tấm bản đồ sai lệch để đối chiếu với thực địa là điều không thể.
Viết lại những dòng hồi ký này, tôi chỉ muốn ghi lại những chi tiết cụ thể, chân thực của người trong cuộc chứ không phải một bài báo cáo chiến lệ khô khan. Vì vậy, có những chi tiết không bắt buộc phải hoàn toàn đầy đủ, rất mong các bạn độc giả thấu hiểu và thông cảm!
(Còn nữa)
Đón đọc kỳ sau : Bước ngoặt rời Binh chủng Đặc công
