Đến đầu thế kỷ thứ 20, ngôi đền có quy mô 7 toà 42 gian mang phong cách kiến trúc thời Lý - Trần đã được xếp vào hạng Quốc tế và Quốc tạo, tức là nhà nước đứng ra tế lễ và xây dựng, là một trong “tứ đại thắng tích” (Đền Cờn, đền Quả, Bạch Mã, Chiêu Trưng), “đệ nhất danh thiêng” của xứ Nghệ. Trải qua chiến tranh, hầu hết các công trình kiến trúc gốc của đền đều bị phá hủy.
Ông Nguyễn Kim Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Ngọc, Trưởng Ban quản lý di tích đền Quả Sơn cho biết: Diện mạo đền Quả Sơn hôm nay là sự cố gắng của người dân, chính quyền địa phương. Chính vì sự vào cuộc mạnh mẽ, sự đồng lòng của người dân trong quá trình tôn tạo lại đền, để đền đẹp hơn trong lòng du khách thập phương, người dân trong ngoài xã và bày tỏ sự ngưỡng vọng với Uy Minh Vương Lý Nhật Quang.
Đền Quả Sơn thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Đền có vị trí đặc biệt, xứng tầm với tên tuổi, công trạng mà Lý Nhật Quang đã đóng góp cho vùng đất Nghệ An cũng như sự hiển ứng linh thiêng của ông đối với đất nước, nhân dân ngót gần một nghìn năm lịch sử.
Uy Minh Vương Lý Nhật Quang (李日㫕) (995 -1057), húy là Lý Hoảng (李晃), là con trai thứ 8 của vua Lý Thái Tổ. Năm 1039, ông được vua cha giao cai quản vùng Hoan Châu. Với tài trí hơn người, năm 1044 ông được phong từ tước hầu lên tước vương. Trong vòng 16 năm ở châu Nghệ An (từ 1039 đến 1055), Lý Nhật Quang từng giữ hai chức vụ chính: Chức thu thuế và chức tri châu. Hành trình 16 năm nhậm chức trên đất Nghệ An, với ông là một hành trình không mệt mỏi, không ngưng nghỉ cho lý tưởng giúp nước giúp dân.
Nghệ An thời đó, từ một châu nghèo nàn biến loạn, sau 16 năm được Uy Minh vương Lý Nhật Quang ra sức xây dựng, dìu dắt nhân dân trở thành một châu phồn thịnh về kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa, làm chỗ dựa cho Thăng Long, cho triều Lý và các triều đại về sau.
Việc chọn Bạch Đường làm phủ lỵ cho cả châu Nghệ An thời đó được các nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa, nhà địa lý đánh giá rất cao tầm nhìn “xuyên cả thời gian không gian”, sự hiểu biết uyên thâm của Lý Nhật Quang. Đây là vùng đất có nhiều ưu thế: Vừa là nơi phong cảnh hữu tình hài hòa núi sông (núi Quả và sông Lam), mang giá trị về danh thắng; vừa là nơi trung tâm về địa lý, kinh tế, chính trị, quân sự; lại phù hợp về phong thủy, long mạch. Phủ lỵ Bạch Đường có tính ổn định cho nhiều thời đại về sau.
Tương truyền kể lại, năm 1057, Lý Nhật Quang đã hiển thánh tại Đông Nam núi Quả (nay là xã Bạch Ngọc), nhân dân đã lập đền thờ chính, trở thành một trong 3 ngôi đền cổ nhất khu vực miền Trung, gồm đền thờ An Dương Vương (đền Cuông), đền thờ Mai Hắc Đế (đền Vua Mai).
Đến sau năm l072, Thái sư Lý Đậu Thành vào làm Tri châu Nghệ An đã tôn vinh Uy Minh Vương Lý Nhật Quang và bắt đầu cho xây dựng đền quy mô lớn hơn. Đến thời Trần, vua Trần Nhân Tông đã phong sắc cho Lý Nhật Quang là “Uy Minh dũng liệt tạo thánh phù đế vương” và xây dựng đền lớn hơn, coi đây là chỗ dựa tâm linh.
Đến thời Lê có chủ trương xếp đặt lại các thứ bậc thần linh và đã xếp Lý Nhật Quang là vị thần bậc nhất của Đại Việt, từ đó dành một vùng đất rất rộng, người dân rất đông không đóng thuế, không đi lính, không phu phen tạp dịch mà chỉ để lo lễ hội, lễ tế đền Quả Sơn (hiện tại chưa có đền nào có diện tích rộng và người đông như đền Quả Sơn). Đến thời Nguyễn cũng tổ chức trung tu, tôn tạo.
Ngày10/1/2020 (16/12 năm Kỷ Hợi), Huyện ủy, UBND huyện Đô Lương (cũ) tổ chức khởi công công trình Đền thờ chính tại Di tích lịch sử văn hóa đền Quả Sơn. Công trình Đền thờ chính gồm có: Thượng điện, Trung điện và Hạ điện. Trước đó, các hạng mục gồm Khu mộ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang và Nghi môn ngoại đã hoàn thành tôn tạo. Tất cả kinh phí thực hiện dự án cơ bản đều được xã hội hóa.
Đền gồm có thượng điện, trung điện, hạ điện nối với nhau thành chữ “công” thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang; có Tả vu thờ Đông Chinh Vương Lý Lực và Hữu vu thờ Dục Thánh Vương (là 2 danh tướng cùng cha khác mẹ của Lý Nhật Quang, cùng phò tá cho ông ở Nghệ An). Ngoài ra có phần mộ đức thánh Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, có nhà bia, có nhà ngựa và ông ngựa, có cống Tam quan và hàng nghìn cổ vật, bằng bạc, đồng và gỗ, đặc biệt có di tượng cổ độc bản về Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, các long ngai, tế khí thời Lý...
Từ năm 2019, lễ hội đền Quả Sơn được công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Và hàng năm, cứ vào trung tuần tháng Giêng (từ ngày 18 đến 20 tháng Giêng), Nhân dân xã Bạch Ngọc tổ chức Lễ hội đền Quả Sơn.
Lễ hội đền Quả Sơn nhằm tái hiện lịch sử oai hùng của dân tộc, thể hiện lòng biết ơn với các bậc tiền nhân, giáo dục ý thức tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ ngày nay. Lễ hội phần nào phản ánh phong tục tập quán, truyền thống trọng đạo nghĩa, gắn kết cộng đồng và tinh thần thượng võ của người dân xứ Nghệ.
