Nhưng nếu chỉ nhìn sự kiện từ góc độ một đơn vị hành chính được thành lập thì dường như chưa đủ. Thành phố Bắc Ninh hôm nay được hình thành trên một không gian đã tích tụ hàng nghìn năm lịch sử, văn hiến, cách mạng và những biến chuyển mạnh mẽ của thời đại công nghiệp, chuyển đổi số. Vì thế, “thành phố Bắc Ninh” không chỉ là một tên gọi mới trong hệ thống hành chính, mà còn gợi mở một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để một đô thị hiện đại có thể mang trong mình đầy đủ hồn cốt Kinh Bắc ?
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Lễ công bố Nghị quyết số 39/2026/QH16 của Quốc hội khóa XVI về việc thành lập thành phố Bắc Ninh và đón nhận Huân chương Lao động sáng 19/9/2026. Ảnh: chinhphu.vn
Huân chương Lao động hạng Nhất được trao cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Bắc Ninh là sự ghi nhận những thành tích nổi bật trong phát triển kinh tế - xã hội. Đằng sau những con số tăng trưởng, những khu công nghiệp, những tuyến đường và diện mạo đô thị là sức lao động, trí tuệ và khát vọng vươn lên của con người Bắc Ninh qua nhiều thế hệ.
Từ một miền quê nổi tiếng với truyền thống khoa bảng, những làng nghề, mái đình, chùa tháp và những câu Quan họ, Bắc Ninh đã bước vào một không gian phát triển mới với công nghiệp, công nghệ, đầu tư, đô thị hóa và hội nhập quốc tế. Đó là một cuộc chuyển mình lớn. Và chính trong cuộc chuyển mình ấy, văn hóa trở thành sợi dây nối quá khứ với tương lai.
Từ miền Kinh Bắc văn hiến đến đô thị hiện đại giàu bản sắc
Điều đáng chú ý trong thông điệp tại Lễ công bố là phát triển Bắc Ninh không được đặt đơn thuần trên nền tảng của công nghiệp và đô thị hóa. Bên cạnh công nghiệp, hạ tầng, nguồn nhân lực và liên kết vùng, văn hóa và con người được xác định là một trong những lợi thế căn bản để thành phố kiến tạo con đường phát triển của mình.
Đó là cách nhìn có ý nghĩa đặc biệt đối với Kinh Bắc.
Kinh Bắc từ lâu không chỉ được nhận diện bằng một địa danh. Đó là một không gian văn hóa với chiều sâu lịch sử, nơi hội tụ những giá trị đặc sắc của văn hóa đồng bằng Bắc Bộ. Quan họ, tranh Đông Hồ, những làng nghề truyền thống, hệ thống đình, chùa, di tích, truyền thống hiếu học và tinh thần cộng đồng tạo nên một “căn cước” văn hóa mà quá trình đô thị hóa không thể thay thế.
Bởi vậy, yêu cầu xây dựng thành phố “hiện đại, xanh, nhân văn” nhưng vẫn “đậm đà hồn cốt và văn hóa Kinh Bắc” thực chất là bài toán về cách phát triển. Hiện đại không có nghĩa là đồng nhất; đô thị hóa không đồng nghĩa với xóa nhòa ký ức; công nghiệp hóa không nhất thiết phải làm mất đi những không gian văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ngược lại, một đô thị hiện đại càng cần những giá trị riêng để tạo nên bản sắc. Khi nhiều thành phố trên thế giới có thể cùng sở hữu những tòa nhà cao tầng, những trung tâm thương mại, những khu công nghiệp công nghệ cao, thì một thành phố có thể tạo nên sự khác biệt bằng câu chuyện văn hóa của chính mình.
Bắc Ninh có một lợi thế đặc biệt ở điểm này. Câu Quan họ không chỉ là một di sản để bảo tồn trong không gian trình diễn, mà có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Làng nghề không chỉ là ký ức sản xuất truyền thống mà có thể trở thành không gian sáng tạo. Di tích không chỉ là những địa chỉ tham quan mà có thể trở thành điểm tựa giáo dục lịch sử, nuôi dưỡng lòng tự hào và phát triển du lịch văn hóa.
Quan trọng hơn, văn hóa cần được nhìn như một nguồn lực phát triển chứ không phải một phần trang trí cho đô thị.
Từ góc nhìn đó, lời nhấn mạnh về việc đưa Quan họ, tranh Đông Hồ, làng nghề, di tích, truyền thống hiếu học và văn hóa cộng đồng vào đời sống hiện đại có ý nghĩa sâu xa. Đó là quá trình biến di sản thành sức mạnh mềm, thành nguồn lực của công nghiệp văn hóa, du lịch và sáng tạo; đồng thời giúp thế hệ trẻ tiếp nhận di sản bằng một tâm thế mới: Không chỉ tự hào về quá khứ mà còn có khả năng sáng tạo tương lai từ chính di sản ấy.
Nâng cao chất lượng sống và niềm tự hào Kinh Bắc
Nếu thành lập thành phố là một dấu mốc, thì như Bí thư Thành ủy Bắc Ninh Nguyễn Hồng Thái khẳng định, đó không phải là đích đến mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới.
Điều này đặc biệt quan trọng khi nhìn từ góc độ văn hóa.
Một thành phố rạng ngời không chỉ bởi những công trình mới, những con đường rộng hay những khu đô thị hiện đại. Sự rạng ngời cuối cùng phải được đo bằng chất lượng sống của con người; bằng cách thành phố đối xử với lịch sử, di sản và thiên nhiên; bằng việc người dân có cảm thấy mình là chủ thể của quá trình phát triển hay không.
Thông điệp về một đô thị xanh, thông minh, đáng sống, gắn với giao thông công cộng, nhà ở, trường học, bệnh viện, công viên và thiết chế văn hóa cho thấy một quan niệm phát triển lấy con người làm trung tâm. Đặc biệt, yêu cầu không đánh đổi sức khỏe người dân, môi trường và tương lai các thế hệ lấy tăng trưởng trước mắt là một nguyên tắc có ý nghĩa lâu dài.
Bởi suy cho cùng, văn hóa đô thị không chỉ nằm trong bảo tàng hay di tích. Văn hóa còn nằm trong cách con người ứng xử với nhau, trong cách một thành phố gìn giữ dòng sông, làng quê, không gian công cộng; trong cách người lao động được sống, học tập, chữa bệnh và nuôi dưỡng ước mơ; trong cách những giá trị truyền thống được trao truyền cho thế hệ sau.
Bắc Ninh đang đứng trước một không gian phát triển rộng lớn hơn, cùng những cơ hội mới về công nghiệp, công nghệ, hạ tầng và liên kết vùng. Nhưng càng phát triển nhanh, câu hỏi về bản sắc càng trở nên quan trọng. Bởi một thành phố có thể giàu có nhờ công nghiệp, mạnh lên nhờ công nghệ, nhưng để trở thành một nơi đáng sống và có sức hấp dẫn lâu dài, thành phố ấy cần một tâm hồn.
Với Bắc Ninh, tâm hồn ấy chính là Kinh Bắc.
Kinh Bắc không phải là một lớp ký ức phủ lên đô thị mới, mà cần trở thành một phần sống động trong diện mạo đô thị tương lai. Đó là khi những câu Quan họ vẫn ngân vang giữa nhịp sống hiện đại; khi mái đình, chùa tháp, làng nghề được bảo tồn trong một không gian phát triển hài hòa; khi truyền thống hiếu học tiếp tục chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao; khi tinh thần cộng đồng trở thành nền tảng của một đô thị văn minh.
Và đó cũng là lúc “Bắc Ninh - Kinh Bắc - Rạng ngời” không chỉ là một thông điệp giàu cảm xúc của ngày công bố thành lập thành phố, mà có thể trở thành một định hướng văn hóa cho chặng đường phía trước.
Một Bắc Ninh hiện đại nhưng không xa rời cội nguồn. Một Kinh Bắc hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc. Một đô thị giàu có nhưng sự giàu có ấy được chuyển hóa thành hạnh phúc và chất lượng sống của nhân dân. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, trách nhiệm của thế hệ hôm nay, xây dựng Bắc Ninh trở thành đô thị hiện đại, xanh, nhân văn, có nền công nghiệp công nghệ cao, có những doanh nghiệp Việt Nam đủ sức vươn ra thế giới, nhưng vẫn là thành phố đậm đà hồn cốt và văn hóa Kinh Bắc.
Từ vùng đất của những làn điệu Quan họ đến thành phố của công nghiệp công nghệ cao, hành trình ấy là một sự tiếp nối chứ không phải một sự đoạn tuyệt. Rạng ngời nhất, có lẽ, là khi Bắc Ninh có thể bước thật xa về phía tương lai mà vẫn nhận ra mình trong tiếng hát của quê hương Quan họ.
V.X.B
