Hơn nửa thế kỷ trôi qua, phiên hiệu “KB” cùng địa danh an táng chung chung “Nghĩa trang mặt trận” vẫn là những dấu hỏi chưa có lời giải. Người cháu ruột Bùi Đức Long tiếp tục gửi nguyện vọng tới Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI), mong tìm lại dấu vết của người chú đã mãi mãi nằm lại chiến trường.
1. Người công nhân Hà Nội lên đường cứu nước
Trong ký ức và những giấy tờ còn được gia đình gìn giữ, liệt sĩ Bùi Huy Thọ sinh năm 1943, quê quán xã Vũ Thuận, huyện Vũ Tiên, tỉnh Thái Bình. Trước ngày nhập ngũ, ông thường trú tại số 1 phố Quan Thánh, khu phố Ba Đình, thành phố Hà Nội; làm công nhân Nhà máy Bia Trúc Bạch ở số 183 Hoàng Hoa Thám.
Đó là những năm tháng miền Bắc sôi nổi phong trào thanh niên lên đường bảo vệ Tổ quốc. Từ những nhà máy, công trường, trường học và các khu phố Hà Nội, biết bao người trẻ đã tạm biệt gia đình, đồng nghiệp, gác lại những dự định riêng để khoác ba lô ra trận. Tháng 02/1964, Bùi Huy Thọ cũng bước vào hàng ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam.
Một tài liệu lưu trong hồ sơ gia đình ghi ông là đoàn viên Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh, được tặng thưởng Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Ba. Chi tiết ấy cho thấy người lính trẻ đã có một quá trình chiến đấu và cống hiến đáng trân trọng tại chiến trường. Tuy nhiên, những chặng đường hành quân, địa bàn hoạt động và đơn vị cụ thể của ông đến nay vẫn còn nằm sau màn sương của thời gian.
Giấy báo tử ghi liệt sĩ Bùi Huy Thọ mang cấp bậc Trung sĩ, giữ chức vụ Tiểu đội phó, thuộc đơn vị “KB”; hy sinh ngày 16/4/1968 tại “Mặt trận phía Nam”, trong trường hợp chiến đấu. Phần nơi mai táng chỉ ghi vắn tắt: “Nghĩa trang mặt trận”.
Mỗi dòng chữ trên giấy báo tử là một thông tin quý giá, nhưng cũng để lại nhiều câu hỏi. “Mặt trận phía Nam” là một phạm vi quá rộng. “Nghĩa trang mặt trận” không xác định được địa điểm cụ thể. Đặc biệt, hai chữ “KB” có thể là phiên hiệu quy ước, mật danh đơn vị hoặc cách ghi rút gọn trong hệ thống quản lý quân nhân thời chiến. Nếu chưa tìm được hồ sơ gốc hoặc tài liệu đối chiếu cùng thời kỳ, gia đình rất khó xác định ông đã chiến đấu và nằm lại nơi đâu.
2. Hơn nửa thế kỷ lần theo những dòng hồ sơ
Liệt sĩ Bùi Huy Thọ là em trai ruột của thân phụ ông Bùi Đức Long. Với tư cách người cháu ruột, ông Long đã thay mặt gia đình tiếp tục hành trình tìm kiếm thông tin về chú mình.
Nhiều năm qua, gia đình đã liên hệ với Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Bình trước đây, Cục Chính sách thuộc Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và một số cơ quan hữu quan. Thế nhưng, ngoài những nội dung đã ghi trong giấy báo tử, gia đình vẫn chưa nhận được thông tin đủ chi tiết để xác định đơn vị chiến đấu, địa bàn hy sinh hay vị trí mai táng ban đầu của liệt sĩ.
Thời gian càng lùi xa, những nhân chứng trực tiếp càng ít dần. Địa giới hành chính, tên đơn vị, phiên hiệu chiến trường và hệ thống nghĩa trang cũng đã trải qua nhiều lần thay đổi. Có những nghĩa trang dã chiến chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn; sau chiến tranh, hài cốt liệt sĩ được quy tập qua nhiều địa điểm. Nếu thông tin ban đầu chỉ ghi “Nghĩa trang mặt trận”, việc lần tìm lại vị trí mộ càng trở nên khó khăn.
Dẫu vậy, gia đình vẫn còn những manh mối đáng chú ý: liệt sĩ từng là công nhân Nhà máy Bia Trúc Bạch; thường trú tại phố Quan Thánh, Ba Đình; nhập ngũ tháng 02/1964; mang cấp bậc Trung sĩ, chức vụ Tiểu đội phó; thuộc đơn vị mang phiên hiệu “KB”; hy sinh trong chiến đấu ngày 16/4/1968.
Đây là những dữ liệu có thể được sử dụng để đối chiếu với danh sách tuyển quân của Hà Nội, danh sách công nhân Nhà máy Bia Trúc Bạch nhập ngũ, hồ sơ quân nhân đi B, danh sách cán bộ chiến sĩ hy sinh trong tháng 4/1968, hồ sơ khen thưởng Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Ba và những tài liệu thu giữ trên chiến trường hiện được lưu trong kho tư liệu CDEC.
Đôi khi, một cái tên xuất hiện trong cuốn sổ quân số, một danh sách bổ sung quân, một sơ đồ mai táng, một bức thư hay một trang nhật ký của đồng đội cũng có thể mở ra hướng tìm kiếm mới. Bởi vậy, từng chi tiết nhỏ trong hồ sơ của liệt sĩ Bùi Huy Thọ đều cần được kiểm tra, giải mã và kết nối một cách thận trọng.
3. Tha thiết mong Dự án TTU-VWAI và cộng đồng hỗ trợ tra cứu
Trong thư gửi Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” – TTU-VWAI, thuộc Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ Sam Johnson, Đại học Texas Tech, ông Bùi Đức Long bày tỏ mong muốn các chuyên gia hỗ trợ gia đình tra cứu những thông tin quan trọng.
Trước hết là giải mã phiên hiệu “KB” ghi trên giấy báo tử. Đây có thể là chìa khóa để xác định đơn vị mà liệt sĩ Bùi Huy Thọ từng công tác và chiến đấu.
Thứ hai là tìm đơn vị cụ thể cùng địa bàn hoạt động của liệt sĩ tại Mặt trận phía Nam trong năm 1968, nhất là thời điểm quanh ngày 16/4/1968. Nếu xác định được đơn vị, gia đình có thể tiếp tục lần theo lịch sử chiến đấu, danh sách thương vong, nơi chôn cất ban đầu và quá trình quy tập hài cốt của đơn vị ấy.
Thứ ba là tra cứu mọi hồ sơ, danh sách, hình ảnh, nhật ký, thư từ, sơ đồ mộ chí hoặc kỷ vật có nhắc tới liệt sĩ Bùi Huy Thọ. Gia đình đặc biệt mong thông tin về người công nhân Nhà máy Bia Trúc Bạch nhập ngũ tháng 02/1964 được đối chiếu với danh sách tân binh Hà Nội đi B trong giai đoạn 1964–1968 và các tài liệu CDEC liên quan.
Bộ hồ sơ gia đình gìn giữ còn có Bằng “Tổ quốc ghi công”, giấy báo tử và bản khai quá trình tham gia cách mạng. Trên góc phải giấy báo tử có ghi bằng tay hai cụm ký hiệu “F.10511” và “7583”; bên dưới là “YB 468”. Gia đình đã xác định “YB 468” là số Bằng Tổ quốc ghi công. Hai ký hiệu còn lại có khả năng là số đăng ký, số lưu, số tra cứu hoặc ký hiệu hồ sơ được một cơ quan quản lý ghi bổ sung trong quá trình giải quyết chính sách. Tuy nhiên, chỉ căn cứ vào hình thức ghi trên bản sao hiện có thì chưa đủ cơ sở kết luận “F.10511” hoặc “7583” chính là số hồ sơ liệt sĩ. Việc này cần được đối chiếu với sổ cấp giấy báo tử, sổ quản lý hồ sơ người có công và hồ sơ gốc tại cơ quan chính sách.
Hơn nửa thế kỷ là một quãng thời gian rất dài đối với một đời người, nhưng chưa bao giờ đủ dài để người thân thôi mong đợi. Trong căn nhà của gia đình, Bằng “Tổ quốc ghi công” đã nhuốm màu năm tháng vẫn được trân trọng treo trang nghiêm. Tên liệt sĩ Bùi Huy Thọ vẫn được nhắc nhớ như tên một người con của quê hương Thái Bình, một người công nhân của Hà Nội và một người lính đã dâng hiến tuổi xuân cho đất nước.
Điều gia đình tìm kiếm không chỉ là một dòng thông tin hành chính. Đó còn là đơn vị nơi ông từng sống và chiến đấu, những đồng đội từng sát cánh, mảnh đất nơi ông ngã xuống và vị trí mà hài cốt ông đã được mai táng. Biết được những điều ấy cũng là trả lại cho người đã khuất một phần tiểu sử còn bỏ ngỏ; đồng thời giúp thân nhân có một địa chỉ để tìm về, thắp nén hương sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.
“Đây là tâm nguyện lớn nhất của gia đình” – lời khẩn cầu mộc mạc ấy cũng là tiếng lòng của biết bao thân nhân liệt sĩ vẫn đang ngày đêm đi tìm người thân mất tích trong chiến tranh. Mong rằng, từ những manh mối ít ỏi nhưng quý giá còn lại, Dự án TTU-VWAI cùng các cơ quan chức năng và cộng đồng cựu chiến binh sẽ giúp nối thêm những mắt xích, để hành trình tìm kiếm liệt sĩ Bùi Huy Thọ sớm có một hướng đi mới.
Bởi mỗi hồ sơ được giải mã không chỉ làm sáng tỏ số phận một người lính. Đó còn là một món nợ ân tình được tiếp tục trả, một ký ức được gìn giữ và một người con đã hy sinh cho Tổ quốc được đưa trở về gần hơn với gia đình, quê hương.
Hà Nội, 10/11/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án TTU–VWAI)
