Từ Giỗ Tổ Hùng Vương đến đời sống đương đại, giá trị văn hóa nguồn cội tiếp tục lan tỏa, trở thành điểm tựa tinh thần bền vững trong hành trình phát triển và Hội nhập của đất nước.
Biểu tượng nguồn cội thiêng liêng
Trong dòng chảy hàng nghìn năm lịch sử, ít có dân tộc nào sở hữu một biểu tượng cội nguồn vừa thiêng liêng, vừa giàu sức gợi như huyền tích “Con Rồng cháu Tiên”. Câu chuyện về Lạc Long Quân – Âu Cơ sinh ra “bọc trăm trứng” không chỉ đơn thuần là một truyền thuyết, mà đã trở thành nền tảng tinh thần, kết tinh triết lý nhân sinh và ý thức cộng đồng của người Việt. Từ đó, hai chữ “đồng bào” mang ý nghĩa sâu xa: Cùng một bọc sinh ra, cùng chung cội nguồn, cùng chia sẻ vận mệnh dân tộc.
Tư tưởng ấy không nằm yên trong sử sách, mà được nuôi dưỡng, lan tỏa qua không gian văn hóa cụ thể – nơi Đất Tổ Phú Thọ với trung tâm là Khu Di tích lịch sử Đền Hùng. Trên đỉnh Nghĩa Lĩnh, từng công trình như đền Hạ, đền Trung, đền Thượng, đền Giếng… không chỉ là di tích vật thể, mà là những “ký ức sống” của dân tộc. Mỗi bậc đá, mỗi mái đền đều gợi nhắc về thời đại Hùng Vương – buổi bình minh dựng nước, khi con người bắt đầu định hình ý thức về lãnh thổ, cộng đồng và tổ tiên.
Đáng chú ý, Việt Nam là một trong số rất ít quốc gia nâng việc thờ cúng tổ tiên chung thành một ngày lễ mang tầm Quốc gia – Giỗ Tổ Hùng Vương. Đây không chỉ là một nghi lễ tâm linh mà còn là một “thiết chế văn hóa” đặc biệt, nơi mọi tầng lớp nhân dân, từ trong nước đến kiều bào xa xứ, cùng hướng về cội nguồn. Sự kiện ấy thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa Việt: Đề cao đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, coi trọng huyết thống và sự tri ân tổ tiên như một nền tảng đạo đức.
Việc UNESCO công nhận Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã khẳng định giá trị vượt biên giới của di sản này. Không chỉ là niềm tự hào, đó còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một hệ giá trị văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh đương đại, khi các giá trị truyền thống đứng trước nhiều thách thức, việc tái hiện huyền tích “Con Rồng cháu Tiên” trong các chương trình nghệ thuật – như tại lễ khai mạc Lễ hội Đền Hùng năm 2026 – cho thấy nỗ lực làm mới di sản. Những hình thức như kịch múa, trình diễn ánh sáng không làm mất đi tính thiêng, mà trái lại, giúp câu chuyện cổ xưa tiếp cận gần hơn với công chúng hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Từ lễ hội Đền Hùng đến sức mạnh đại đoàn kết dân tộc
Không gian văn hóa Đền Hùng không chỉ dừng lại ở yếu tố tâm linh, mà còn mở rộng thành một hệ sinh thái văn hóa – du lịch sống động. Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa – Du lịch Đất Tổ năm 2026, diễn ra tại Quảng trường Hùng Vương, là minh chứng rõ nét cho sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Với chủ đề “Linh thiêng nguồn cội – Đất Tổ Hùng Vương”, sự kiện không chỉ là dịp tưởng niệm, mà còn là cơ hội để tái khẳng định vị thế của Phú Thọ như trung tâm văn hóa cội nguồn của dân tộc.
Các hoạt động trong khuôn khổ lễ hội – từ hát xoan, hát ghẹo, hát trống quân đến các lễ hội dân gian đường phố – đã tạo nên một không gian trải nghiệm đa dạng. Đặc biệt, Hát Xoan Phú Thọ với những làn điệu cổ truyền, không chỉ là nghệ thuật biểu diễn mà còn là “ký ức âm thanh” của cộng đồng, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng Đất Tổ.
Điều đáng nói là các giá trị ấy không bị “đóng khung” trong phạm vi địa lý Phú Thọ. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã lan tỏa mạnh mẽ khắp cả nước, từ Bắc vào Nam, và thậm chí ra cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Những ngôi đền thờ Vua Hùng tại TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Lâm Đồng hay ở nước ngoài đã trở thành những “cột mốc văn hóa”, giúp người Việt xa quê giữ gìn bản sắc và kết nối với cội nguồn.
Hai ảnh trên: Người dân và du khách tham quan, dâng hương tại khu di tích Đền Hùng, không gian xanh mát, trang nghiêm trong dịp lễ dịp Giỗ Tổ từ 1 đến 10/3 Bính Ngọ (2026). Ảnh: Nguyễn Tiến Dũng.
Từ góc nhìn văn hóa, có thể thấy rằng sức mạnh lớn nhất của tín ngưỡng này nằm ở khả năng cố kết cộng đồng. Như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn tại Đền Hùng: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Câu nói ấy không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, mà còn là một thông điệp xuyên thời đại về trách nhiệm công dân và tinh thần đoàn kết.
Trong đời sống hiện nay, khi xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp, những giá trị như “đồng bào”, “cội nguồn”, “tri ân tổ tiên” càng trở nên quan trọng. Chúng không chỉ giúp con người tìm thấy sự ổn định về mặt tinh thần, mà còn tạo ra một nền tảng chung để gắn kết các nhóm xã hội khác nhau.
Lễ hội Đền Hùng, vì thế, không chỉ là một sự kiện văn hóa – du lịch, mà còn là một “nghi lễ tái khẳng định bản sắc”. Mỗi người khi hành hương về Đất Tổ không chỉ dâng hương tưởng niệm, mà còn thực hiện một hành vi mang tính biểu tượng: Trở về với chính mình, với nguồn cội, với những giá trị cốt lõi làm nên con người Việt Nam.
Từ huyền tích “bọc trăm trứng” đến không gian lễ hội đương đại, từ những câu ca dao “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba” đến những chương trình nghệ thuật hiện đại, tất cả đã tạo nên một dòng chảy văn hóa liên tục. Dòng chảy ấy không chỉ nuôi dưỡng bản sắc dân tộc, mà còn tiếp thêm sức mạnh để Việt Nam vững bước trong hành trình hội nhập toàn cầu.
Có thể nói, “Con Rồng cháu Tiên” không chỉ là một câu chuyện của quá khứ, mà là một biểu tượng sống động của hiện tại và tương lai. Trong nhịp sống hiện đại, khi con người dễ bị cuốn vào những giá trị vật chất, việc trở về với cội nguồn – dù chỉ trong tâm thức – vẫn luôn là một nhu cầu sâu xa. Và chính từ cội nguồn ấy, sức mạnh đại đoàn kết dân tộc tiếp tục được hun đúc, trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước.
V.X.B – N.T.D
