Những con số thống kê về hoạt động 6 tháng đầu năm 2026 của Đường sách TP. Hồ Chí Minh không chỉ phản ánh biến động của thị trường xuất bản, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về sự thay đổi trong văn hóa đọc của xã hội hiện đại.
Theo Công ty TNHH MTV Đường sách TP. Hồ Chí Minh (đơn vị quản lý, vận hành Đường sách TP. Hồ Chí Minh), trong nửa đầu năm 2026, tổng doanh thu tại Đường sách đạt hơn 32,2 tỷ đồng, tăng gần 3% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, số lượng sách bán ra chỉ đạt hơn 320.400 cuốn, giảm gần 19.000 cuốn, tương đương 5,59%.
Điều đáng chú ý là doanh thu Đường sách tăng chủ yếu nhờ sự gia tăng của các nhóm hàng ngoài sách và cơ cấu sản phẩm có giá trị cao hơn, chứ không đến từ sự gia tăng số lượng sách tiêu thụ. Cùng thời gian này, số lượng sự kiện được tổ chức tăng hơn 20%, lượng khách đến Đường sách cũng tiếp tục tăng nhờ nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và du lịch.
Nghịch lý "khách đông nhưng sách bán ít" cho thấy Đường sách đang dần trở thành một không gian văn hóa công cộng hấp dẫn. Người dân tìm đến đây để tham gia tọa đàm, workshop, triển lãm, giao lưu tác giả, chụp ảnh hay đơn giản là tận hưởng không gian thư giãn giữa trung tâm thành phố. Điều đó là tín hiệu tích cực đối với đời sống văn hóa đô thị. Thế nhưng, nếu hoạt động trải nghiệm ngày càng sôi động trong khi sách dần trở thành "nhân vật phụ", thì mục tiêu phát triển văn hóa đọc rõ ràng đang đứng trước không ít thách thức.
Trong thực trạng chung đó, điều đáng lo ngại hơn cả là sự sụt giảm của dòng sách thiếu nhi. Thống kê của đơn vị vận hành Đường sách TP. Hồ Chí Minh cho thấy, chỉ trong nửa đầu năm 2026, doanh thu sách thiếu nhi giảm hơn 26%, số lượng sách bán ra giảm gần 18% so với cùng kỳ. Nếu nhìn dài hơn, từ năm 2023 đến nay, lượng sách thiếu nhi tiêu thụ tại Đường sách đã giảm gần một nửa, từ hơn 115.000 cuốn xuống chỉ còn khoảng 60.000 cuốn. Đây không còn là biến động ngắn hạn mà phản ánh một xu hướng kéo dài.
Chị Nguyễn Thanh Tâm, từ phường Bình Thạnh tới tham quan Đường sách chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển: “Thời điểm năm 2016, khi Đường sách mới khai trương, lượng khách không đông như hiện tại, các hoạt động cũng không phong phú bằng. Nhưng số người tới mua sách vào thời điểm đó lại chiếm tỷ lệ cao hơn bây giờ”. Chị Tâm cho rằng, số lượng sách bán ra tại Đường sách, đặc biệt là sách thiếu nhi đang có xu hướng giảm mạnh, và đó là một thực tế đáng buồn.
Theo Công ty TNHH MTV Đường sách TP. Hồ Chí Minh, sự suy giảm này có thể được lý giải từ nhiều phía. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, các gia đình có xu hướng cân nhắc kỹ hơn đối với những khoản chi không thực sự cấp thiết. Tuy nhiên, yếu tố đáng chú ý hơn là sự thay đổi trong cách trẻ em tiếp cận tri thức và giải trí. Điện thoại thông minh, video ngắn, trò chơi trực tuyến, nền tảng học tập số hay các nội dung tương tác đang cạnh tranh trực tiếp với sách giấy về thời gian và sự chú ý của trẻ.
Điều đó không có nghĩa trẻ em ngày nay không còn ham học hỏi. Các em vẫn tiếp nhận thông tin mỗi ngày, nhưng phương thức tiếp nhận đã thay đổi rất nhanh. Nếu sách vẫn giữ cách tiếp cận truyền thống trong khi các nền tảng số liên tục đổi mới trải nghiệm, khoảng cách giữa độc giả nhỏ tuổi và sách giấy sẽ ngày càng lớn.
Thực tế này cũng cho thấy phát triển văn hóa đọc không thể chỉ dừng lại ở việc xuất bản thêm nhiều đầu sách. Báo cáo của đơn vị vận hành Đường sách TP. Hồ Chí Minh cho thấy số tựa sách mới vẫn tăng 27% so với cùng kỳ, nhưng điều đó chưa đủ để kéo sức mua đi lên. Nói cách khác, vấn đề hiện nay không nằm ở nguồn cung, mà nằm ở khả năng kết nối sách với người đọc.
Ở góc độ khách tham quan, Đường sách TP. Hồ Chí Minh đang đi đúng hướng khi đầu tư mạnh vào các hoạt động trải nghiệm. Hàng trăm chương trình giao lưu, triển lãm, workshop, tiết học ngoài nhà trường hay ngày hội văn hóa đã góp phần biến nơi đây thành một thiết chế văn hóa sống động. Tuy nhiên, thách thức tiếp theo là làm sao để mỗi sự kiện không chỉ thu hút người đến tham quan mà còn khơi gợi nhu cầu đọc và nhu cầu sở hữu những cuốn sách.
Muốn vậy, các hoạt động giới thiệu sách cần được thiết kế theo hướng tương tác nhiều hơn, kết hợp giữa công nghệ, giáo dục và trải nghiệm. Những buổi kể chuyện, đọc sách cùng tác giả, hoạt động sáng tạo dành cho trẻ em hay các mô hình đọc sách kết hợp trò chơi hoàn toàn có thể tạo nên sức hút mới. Khi cuốn sách trở thành một phần của trải nghiệm chứ không chỉ là sản phẩm được bày bán trên kệ, khả năng chuyển đổi từ khách tham quan thành người mua sách sẽ cao hơn.
Một điểm đáng lưu ý khác là vai trò của chính các đơn vị xuất bản và phát hành. Báo cáo cho thấy tỷ lệ sự kiện do các gian hàng trực tiếp tổ chức đã giảm đáng kể so với trước. Nếu các nhà xuất bản chỉ xem Đường sách là nơi bán hàng, họ sẽ khó tạo ra sự khác biệt trước sự cạnh tranh của thương mại điện tử. Nhưng nếu mỗi gian hàng trở thành một "không gian văn hóa" với những hoạt động mang dấu ấn riêng, giá trị của sách sẽ được lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Đường sách TP. Hồ Chí Minh sau 10 năm hình thành đã chứng minh sức sống của một mô hình văn hóa độc đáo. Điều cần quan tâm hơn là làm thế nào để từ những bước chân ghé thăm, mỗi người mang về ít nhất một cuốn sách, một thói quen đọc hoặc một cảm hứng khám phá tri thức. Bởi suy cho cùng, giá trị lớn nhất của Đường sách không nằm ở số lượt khách tham quan hay doanh thu từ quà lưu niệm, mà ở khả năng nuôi dưỡng văn hóa đọc trong cộng đồng.
