Năm 1992, Văn Miếu Mao Điền được công nhận là Di tích Lịch sử, văn hóa cấp quốc gia. Từ năm 2002 đến 2016, di tích tiếp tục được đầu tư tu bổ, tôn tạo, góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử, kiến trúc vốn có.
Văn miếu Mao Điền là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, được xếp hạng theo Quyết định số 2082/QĐ-TTg ngày 25/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ. Di tích gắn liền với truyền thống khoa bảng, hiếu học của vùng đất xứ Đông, lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc.

Từ lâu, Văn miếu Mao Điền được xem là biểu tượng của truyền thống hiếu học, là trung tâm văn hoá - giáo dục lớn thứ hai cả nước, chỉ sau Văn miếu Quốc Tử Giám. Với tổng thể kiến trúc hài hòa, khuôn viên gồm các khu vực chính như Văn miếu môn, 2 dãy nhà bia Tiến sĩ, 2 dãy nhà Đông vu, Tây vu, Tiền tế, Hậu cung. Tòa Tiền tế với 5 gian, kết cấu vững chắc, là nơi đặt ban thờ Công đồng. Hậu cung là nơi đặt ban thờ Đức Khổng Tử và 8 danh nhân Tư nghiệp Quốc tử Giám, Nhà giáo Chu Văn An; Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi; Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh; Nhập nội hành khiển, Tiến sĩ Phạm Sư Mệnh (thời Trần, thế kỷ XIII-XIV); thời Lê sơ có 2 danh nhân Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Trãi; Thần toán Việt Nam - Tiến sĩ Vũ Hữu. Thời Mạc có 2 danh nhân là Trình Quốc công, Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm; Nghi Ái quan, Lễ nghi học sĩ, nữ Tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ.
Nằm dọc hai bên khuôn viên từ Văn miếu môn đi vào, khu nhà bia tiến sĩ là một công trình mang đậm giá trị lịch sử và văn hoá, có 14 tấm bia đá ghi danh 644 vị Tiến sĩ người trấn Hải Dương đỗ đạt trong các kỳ thi (từ thế kỷ XI đến thế kỷ XIX). Hai dãy nhà bia, mỗi nhà 7 gian bằng gỗ lim, kết cấu khung vì kiểu “chồng giường”, mái lợp ngói mũi kiểu “đao tàu, déo góc”. Mỗi tấm bia đá được khắc tên tuổi, quê quán, học vị… của các tiến sĩ, mặt trước khắc chữ Hán, mặt sau khắc chữ Quốc ngữ.

Gác Chuông là một công trình kiến trúc kiểu “chồng diêm cổ các”, hai tầng tám mái khá bề thế, vuông khối, bốn mặt, đao mái trang trí phỏng theo nghệ thuật thời Nguyễn. Mái lầu được lợp bằng ngói mũi hài, mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ truyền. Bên trong có treo 1 quả chuông đồng lớn nặng 1.047kg, chuông thường được sử dụng trong các nghi lễ thờ cúng, các sự kiện tôn vinh trí thức và các buổi lễ trọng của di tích.
Gác Trống được xây dựng giống như gác chuông, là một công trình kiến trúc gắn liền với các nghi lễ truyền thống và giá trị văn hóa của di tích. Công trình này có thiết kế truyền thống với mái ngói cong, kết cấu vững chắc từ các cột gỗ lớn, bên trong có đặt trống đại, một biểu tượng của sự uy nghi, linh thiêng, thường được sử dụng trong các buổi lễ cúng tế và các sự kiện quan trọng của Văn miếu. Trống không chỉ mang âm thanh vang vọng mà còn thể hiện sự tôn vinh đối với nền giáo dục và trí thức của dân tộc.

Trống được treo tại vị trí trung tâm của lầu, âm thanh của trống vang vọng trong không gian rộng lớn, mang đến không khí linh thiêng trong các nghi lễ. Gác Trống còn là biểu tượng của sức mạnh tinh thần, sự tôn trọng đối với trí thức và các giá trị truyền thống văn hóa, góp phần làm phong phú thêm di sản của Văn miếu Mao Điền.
Tiền tế là tòa nhà chính của Văn miếu, có quy mô bề thế, gồm 7 gian (hay 5 gian 2 chái), có 8 hàng chân cột, chân, chất liệu gỗ lim, phần mái kiến trúc kiểu “chồng diêm, cổ các” (2 tầng 8, mái) lợp ngói ta. Trang trí hoa văn khá đơn giản, bộ vì được trang trí các họa tiết vân mây xoắn và hoa lá cách điệu. Tòa Tiền tế để phục vụ các nghi lễ thờ cúng các bậc hiền tài, những trí thức có công lao to lớn đối với nền giáo dục và phát triển văn hóa, đặc biệt là những người đỗ trong các kỳ thi. Không gian bên trong Tiền tế được thiết kế đơn giản nhưng trang trọng, với những bức hoành phi, câu đối, và các chi tiết trang trí tinh xảo, thể hiện sự kính trọng đối với các bậc hiền tài và trí thức.

Bên cạnh đó, Hậu cung cũng là một công trình kiến trúc đặc biệt và quan trọng trong khuôn viên di tích, đóng vai trò chủ yếu trong các nghi lễ thờ cúng và tưởng nhớ các bậc hiền tài, những người có công lớn đối với sự nghiệp giáo dục và phát triển văn hóa của dân tộc. Hậu cung được xây dựng với mục đích thờ Khổng tử và các bậc tiên hiền, tiên nho kín đáo và thâm nghiêm bởi 3 mặt được xây kín, phía trước là hệ thống cửa 5 gian còn 2 gian là cửa sổ tạo sự thông thoáng.
Ngày nay trong Hậu cung Văn miếu là nơi đặt ban thờ Đức Khổng Tử và 8 danh nhân Tư nghiệp Quốc tử Giám, Nhà giáo Chu Văn An; Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi; Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh; Nhập nội hành khiển, Tiến sĩ Phạm Sư Mệnh (thời Trần, thế kỷ XIII-XIV); thời Lê sơ có 2 danh nhân Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Trãi; Thần toán Việt Nam – Tiến sĩ Vũ Hữu. Thời Mạc có 2 danh nhân là Trình Quốc công, Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm; Nghi Ái quan, Lễ nghi học sĩ, nữ Tiến sĩ Nguyễn Thị Du để tôn vinh văn hóa dân tộc và truyền thống khoa bảng tỉnh Hải Dương cũ.

Em Nguyễn Thị Cẩm Chi (ảnh trên), học sinh lớp 9, trường THCS Nguyễn Trãi hào hứng bày tỏ: “Em đã đến Văn miếu lần thứ 2. Em đến đây để cầu học hành, đồng thời, em cũng tìm hiểu về lịch sử và những người có công lao to lớn với sự nghiệp giáo dục tại đây. Em cảm thấy thật tự hào khi mình là một người con của quê hương”.
Cho đến ngày nay, các công trình kiến trúc tại Văn miếu vẫn tiếp tục được bảo tồn và gìn giữ nét văn hoá độc đáo này. Hàng năm, cứ có dịp quan trọng, du khách đều đổ xô về Văn miếu cầu tài lộc, may mắn, cầu học hành. Đặc biệt, Văn miếu vẫn được lựa chọn là nơi tổ chức nhiều sự kiện giáo dục quan trọng trong tỉnh nhà.