Dưới góc nhìn văn hóa, ngày 1/5 chính là “ký ức tập thể” sống động, kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai của người lao động trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam.
Tranh cổ động kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/1/1886 - 1/5/2026). Nguồn: Internet.
Từ Chicago 1886 đến biểu tượng văn hóa toàn cầu
Cội nguồn của Ngày Quốc tế Lao động gắn liền với cuộc bãi công lịch sử tại Chicago (Mỹ) năm 1886, nơi hàng chục nghìn công nhân xuống đường đòi quyền làm việc 8 giờ mỗi ngày. Khẩu hiệu “8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi” không chỉ là yêu sách kinh tế, mà còn là tuyên ngôn về quyền được sống như một con người đúng nghĩa. Dù bị đàn áp đẫm máu, phong trào ấy đã tạo nên làn sóng lan tỏa mạnh mẽ, trở thành nền tảng cho phong trào công nhân quốc tế. Đến năm 1889, Đại hội Quốc tế thứ II chính thức chọn ngày 1/5 làm Ngày Quốc tế Lao động – ngày hội đoàn kết của người lao động toàn cầu.
Từ góc nhìn văn hóa, sự kiện Chicago không chỉ là một biến cố lịch sử mà còn là một “huyền thoại hiện đại” – nơi những con người bình dị trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm và khát vọng công bằng. Chính những ký ức tập thể ấy đã tạo nên sức mạnh tinh thần bền bỉ, nuôi dưỡng ý thức giai cấp và tinh thần đoàn kết xuyên biên giới, vượt qua khác biệt về ngôn ngữ, sắc tộc hay thể chế.
Tại Việt Nam đầu thế kỷ XX, tinh thần Ngày Quốc tế Lao động đã nhanh chóng hòa quyện với truyền thống yêu nước và ý chí đấu tranh của dân tộc. Lần đầu tiên vào ngày 1/5/1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp công nhân nước ta đã tổ chức biểu tình công khai, đánh dấu bước ngoặt trong phong trào cách mạng. Từ đó, ngày 1/5 không chỉ là ngày hội của công nhân mà còn trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết dân tộc và khát vọng độc lập.
Đặc biệt, sự kiện ngày 1/5/1946 tại Hà Nội với sự tham gia của 20 vạn nhân dân lao động đã khẳng định vị thế của người lao động trong một quốc gia độc lập. Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh công nhận ngày 1/5 là ngày lễ chính thức có hưởng lương không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn thể hiện một giá trị văn hóa sâu sắc: tôn vinh lao động như một nền tảng của xã hội. Từ đây, Ngày Quốc tế Lao động tại Việt Nam mang một sắc thái riêng – vừa là ngày hội quốc tế, vừa là biểu tượng của tinh thần dân tộc.
Từ biểu tượng đoàn kết đấu tranh đến động lực phát triển
Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, giai cấp công nhân Việt Nam đã có những chuyển biến mạnh mẽ cả về số lượng lẫn chất lượng. Nếu trước đây, hình ảnh người công nhân gắn liền với những nhà máy, công trường truyền thống, thì hôm nay họ còn hiện diện trong các khu công nghệ cao, các dây chuyền sản xuất hiện đại, thậm chí trong không gian số. Điều này phản ánh một sự chuyển dịch văn hóa lao động – từ lao động cơ bắp sang lao động tri thức, từ sản xuất thủ công sang sáng tạo công nghệ.
Dưới góc nhìn văn hóa, người lao động ngày nay không chỉ là lực lượng sản xuất mà còn là chủ thể sáng tạo, góp phần định hình các giá trị mới của xã hội. Tinh thần cần cù, sáng tạo, kỷ luật – những phẩm chất vốn có của giai cấp công nhân – đang được nâng tầm trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa. Họ không chỉ làm việc để mưu sinh, mà còn để khẳng định giá trị bản thân và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.
Song song với đó, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với người lao động cũng ngày càng được thể hiện rõ nét qua các chính sách về tiền lương, bảo hiểm, an sinh xã hội. Các chương trình như “Tháng Công nhân”, xây dựng nhà ở xã hội, thiết chế công đoàn… không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ vật chất mà còn góp phần xây dựng một môi trường văn hóa lao động nhân văn, nơi người lao động được tôn trọng và bảo vệ.
Đáng chú ý, Ngày Quốc tế Lao động ngày nay không chỉ dừng lại ở các hoạt động kỷ niệm, diễu hành hay mít-tinh, mà còn trở thành một không gian văn hóa – nơi diễn ra các phong trào thi đua, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, các hoạt động tôn vinh người lao động tiêu biểu. Đây chính là sự tiếp nối của tinh thần “Chicago 1886” trong một hình thức mới – không còn là đấu tranh đối kháng, mà là thi đua sáng tạo để phát triển.
Kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động cũng là dịp để mỗi người lao động nhìn lại vai trò và trách nhiệm của mình trong bối cảnh mới. Trước những thách thức của kinh tế toàn cầu, biến đổi công nghệ và những biến động xã hội, tinh thần đoàn kết – giá trị cốt lõi của ngày 1/5 – càng trở nên quan trọng. Đó không chỉ là sự đoàn kết giữa những người lao động với nhau, mà còn là sự gắn kết giữa người lao động với doanh nghiệp, với Nhà nước và với toàn xã hội.
Nhìn về tương lai, giai cấp công nhân Việt Nam tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với nền tảng truyền thống vẻ vang và sự hỗ trợ từ các chính sách phát triển, họ có đầy đủ điều kiện để vươn lên, khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Quan trọng hơn, họ đang góp phần xây dựng một nền văn hóa lao động mới – nơi giá trị con người được đặt ở vị trí trung tâm.
Kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động không chỉ là dịp tri ân quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở về con đường phía trước. Từ những con phố Chicago năm 1886 đến những khu công nghiệp hiện đại hôm nay, tinh thần đoàn kết và khát vọng công bằng vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Trong dòng chảy ấy, giai cấp công nhân Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục viết nên những trang sử mới – không chỉ bằng mồ hôi lao động, mà còn bằng trí tuệ và bản lĩnh.
“Biểu tượng sức mạnh đoàn kết – Vững bước tương lai!” không chỉ là một khẩu hiệu, mà còn là niềm tin. Niềm tin rằng, với những giá trị văn hóa đã được hun đúc qua 140 năm, người lao động Việt Nam sẽ tiếp tục vững vàng tiến bước, góp phần xây dựng một xã hội ngày càng công bằng, văn minh và phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng..
V.X.B
